Cách hạ sốt rét nhanh cho người lớn an toàn
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm giác sốt cao kèm theo những cơn rét run bần bật khiến cơ thể người lớn kiệt sức nhanh chóng và gây nhiều lo lắng cho gia đình. Nhiều người tìm kiếm cách hạ sốt rét nhanh với mong muốn cắt cơn khó chịu ngay lập tức, nhưng việc áp dụng sai phương pháp có thể khiến nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn hoặc che lấp các bệnh lý nguy hiểm.
Để xử trí đúng cách, người bệnh và người chăm sóc cần hiểu rõ nguyên nhân gây ra cơn sốt, biết cách kết hợp giữa các biện pháp chăm sóc thể chất, bù dịch và dùng thuốc đúng chỉ định. Việc hạ sốt cần thực hiện từng bước an toàn thay vì cố gắng làm giảm nhiệt độ đột ngột bằng các biện pháp dân gian chưa kiểm chứng.
Cách hạ sốt rét nhanh cho người lớn
Sốt là phản ứng phòng vệ tự nhiên của hệ thống miễn dịch trước sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Khi điểm điều nhiệt tại vùng dưới đồi bị kích thích nâng lên mức cao hơn bình thường, cơ thể cảm nhận môi trường xung quanh đang lạnh đi, từ đó kích hoạt phản xạ co mạch ngoại vi và run cơ bắp để tăng giữ nhiệt và sinh nhiệt. Đây chính là lý do người bệnh cảm thấy rét run dữ dội dù nhiệt độ cơ thể đo được đang ở mức sốt cao. Quá trình này diễn ra qua các giai đoạn từ co mạch sinh nhiệt, sốt ổn định đến giai đoạn giãn mạch vã mồ hôi để tỏa nhiệt ra ngoài môi trường. Hiểu được cơ chế sinh lý này giúp người bệnh áp dụng đúng các biện pháp hỗ trợ mà không can thiệp trái ngược với tiến trình tự nhiên của cơ thể.
Phân biệt sốt kèm rét run thông thường và bệnh sốt rét
Trong thực tế, nhiều người nhầm lẫn giữa phản ứng sốt kèm rét run thông thường và bệnh sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium truyền qua muỗi Anopheles. Khi cơ thể bị nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus cúm, trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi tăng điểm đặt nhiệt độ, khiến mạch máu ngoại vi co lại và các cơ rung lên để sinh nhiệt, gây ra cảm giác rét run run rẩy dù nhiệt độ cơ thể đang tăng cao. Ngược lại, bệnh sốt rét thực sự là bệnh truyền nhiễm có tính chu kỳ với ba pha điển hình gồm rét run dữ dội, sốt nóng bừng và vã mồ hôi nhiều. Nhận diện đúng tình trạng giúp người bệnh có hướng xử trí phù hợp, tránh tâm lý hoang mang nhưng cũng không bỏ qua các dấu hiệu nhiễm trùng nguy hiểm.
Các bước chăm sóc vật lý giúp hạ sốt an toàn
Khi cơn rét run xuất hiện, người bệnh không nên mặc quá nhiều áo dày hay trùm kín chăn bông vì dễ làm thân nhiệt bên trong tăng vọt nguy hiểm. Nên nằm nghỉ ở phòng thoáng khí, tránh gió lùa trực tiếp và có thể đắp một tấm chăn mỏng để giảm bớt cảm giác lạnh buốt. Khi cơn rét run qua đi và chuyển sang giai đoạn sốt nóng, cần bỏ chăn mỏng, mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, chất liệu thấm hút mồ hôi tốt. Người nhà có thể dùng khăn sạch nhúng nước ấm khoảng ba mươi đến ba mươi hai độ C để lau các vùng có nhiều mạch máu lớn như trán, nách và bẹn nhằm hỗ trợ cơ thể tỏa nhiệt nhanh hơn. Tuyệt đối không dùng nước đá, cồn hoặc chanh để chà xát lên da người bệnh.
Bù nước và điện giải đúng cách cho người bệnh
Sốt cao kèm vã mồ hôi và thở nhanh khiến cơ thể người lớn mất một lượng nước và chất điện giải đáng kể. Việc bù nước kịp thời giúp duy trì tuần hoàn máu, hỗ trợ thận đào thải độc tố và giúp cơ thể điều hòa nhiệt độ hiệu quả hơn. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất. Ngoài ra, có thể bổ sung nước lọc ấm, nước dừa tươi, nước ép trái cây giàu vitamin C hoặc súp loãng, cháo hành tía tô dễ tiêu hóa. Tránh uống nước quá lạnh, nước ngọt có ga, trà đặc hoặc cà phê vì các thức uống này có thể gây kích thích tim mạch và làm tăng tình trạng mất nước qua đường tiểu.
Lưu ý khi sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau
Thuốc hạ sốt thông dụng như paracetamol có thể được sử dụng khi thân nhiệt của người lớn từ ba mươi tám độ rưỡi C trở lên hoặc khi người bệnh mệt mỏi, đau nhức nhiều. Liều dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc bác sĩ, khoảng cách giữa hai lần uống tối thiểu từ bốn đến sáu giờ và không vượt quá liều tối đa trong một ngày để tránh tổn thương gan. Nếu nghi ngờ sốt do sốt xuất huyết hoặc sốt rét, tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc hạ sốt giảm đau nhóm kháng viêm không steroid như aspirin hoặc ibuprofen vì nguy cơ gây xuất huyết dạ dày và rối loạn đông máu nghiêm trọng. Trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào, việc tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ là rất cần thiết.
Trường hợp cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay
Nếu người bệnh vừa trở về từ vùng có dịch lưu hành sốt rét hoặc có các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm, cần đến cơ sở y tế ngay để được xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng sốt rét hoặc chẩn đoán nguyên nhân nhiễm trùng. Các dấu hiệu cần cấp cứu bao gồm sốt cao liên tục trên ba mươi chín độ rưỡi C không hạ sau khi dùng thuốc, co giật, lơ mơ, mê sảng, khó thở, đau ngực dữ dội, nôn mửa liên tục hoặc xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da. Bệnh sốt rét nếu không được điều trị bằng thuốc đặc hiệu diệt ký sinh trùng có thể nhanh chóng tiến triển thành sốt rét ác tính, gây thiếu máu nặng, suy gan suy thận và đe dọa tính mạng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị sốt rét đặc hiệu, không dùng phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc hoặc tự ý tăng liều. Tuyệt đối không cạo gió, giác hơi khi đang sốt cao hoặc đắp đá lạnh trực tiếp lên cơ thể vì có thể gây bỏng lạnh và co giật.
Tóm tắt
Hạ sốt khi rét run ở người lớn cần kết hợp chăm sóc hỗ trợ đúng cách và dùng thuốc hạ sốt an toàn. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan vì sốt rét run có thể cảnh báo nhiễm trùng nặng hoặc bệnh sốt rét thực sự cần bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khi người lớn bị sốt rét run có nên đắp chăn dày không?
Người bệnh nên đắp chăn mỏng thoáng khi đang rét run để đỡ run cơ. Khi thân nhiệt đã đạt đỉnh và chuyển sang giai đoạn nóng bức vã mồ hôi, cần bỏ chăn dày, nới lỏng áo quần để cơ thể tỏa nhiệt tự nhiên.
Có nên chườm đá lạnh để hạ sốt rét nhanh không?
Chườm lạnh đột ngột hoặc tắm nước đá khiến mạch máu dưới da co lại, cản trở tỏa nhiệt và làm tăng thân nhiệt vùng lõi. Cách lau người an toàn là dùng khăn mềm thấm nước ấm để hỗ trợ làm mát cơ thể.
Làm sao nhận biết cơn sốt rét do ký sinh trùng?
Cơn sốt rét điển hình diễn biến qua ba giai đoạn gồm rét run dữ dội, sốt cao nóng bừng và vã mồ hôi nhiều. Bệnh thường tái phát theo chu kỳ và hay gặp ở người vừa đi qua vùng có lưu hành dịch sốt rét.
Người lớn sốt rét run có nên tự mua thuốc kháng sinh uống không?
Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, không diệt được virus cúm hay ký sinh trùng sốt rét. Việc tự ý dùng kháng sinh không giúp hạ sốt mà còn tăng nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ nguy hiểm.
Khi nào người bị sốt rét run cần đến bệnh viện cấp cứu?
Người bệnh cần đi khám ngay nếu sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc, rét run dữ dội kèm co giật, khó thở, nôn nhiều, lơ mơ hoặc từng đến vùng có dịch sốt rét trong vòng vài tháng gần đây.
