Cách phòng ngừa viêm họng ở trẻ nhỏ hiệu quả cha mẹ nên biết

Phòng ngừa viêm họng ở trẻ là gì?

Hầu họng là ngã tư giao nhau giữa đường hô hấp và đường tiêu hóa, đảm nhiệm chức năng dẫn khí và đón nhận thức ăn. Đây cũng là nơi tập trung các tổ chức lympho bảo vệ, điển hình là amidan, có nhiệm vụ bắt giữ và tiêu diệt các mầm bệnh xâm nhập từ môi trường bên ngoài. Ở trẻ nhỏ, niêm mạc họng còn rất mỏng manh, giàu mạch máu nhưng khả năng tự bảo vệ chưa hoàn thiện, khiến vòm họng trở thành vị trí nhạy cảm hàng đầu trước khói bụi, thời tiết lạnh và các tác nhân vi sinh vật. Khi lớp niêm mạc này bị kích ứng hoặc tổn thương, phản ứng viêm sẽ xuất hiện gây sưng đỏ, đau rát, khó nuốt và có thể kèm theo sốt. Hiểu rõ đặc điểm sinh lý này giúp cha mẹ nhận thức được tầm quan trọng của việc chủ động phòng ngừa viêm họng từ sớm thay vì đợi đến khi bệnh khởi phát mới tìm cách xử trí.

Vệ sinh khoang miệng và đường hô hấp trên đúng cách

Khoang miệng và vòm họng là cửa ngõ đầu tiên tiếp xúc với không khí bên ngoài, do đó rất dễ tích tụ vi khuẩn cùng virus gây bệnh. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa mọc răng, cha mẹ nên dùng gạc mềm thấm nước muối sinh lý ấm để rơ lưỡi và vệ sinh nhẹ nhàng nướu hằng ngày. Khi trẻ đã mọc răng, gia đình cần rèn luyện thói quen đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ.

Bên cạnh đó, việc làm sạch mũi cũng đóng vai trò quan trọng không kém trong việc bảo vệ cổ họng. Dịch nhầy ứ đọng ở hốc mũi nếu không được loại bỏ sẽ dễ chảy ngược xuống thành sau họng, gây kích ứng và viêm nhiễm kéo dài. Cha mẹ có thể nhỏ vài giọt nước muối sinh lý để làm loãng dịch nhầy rồi hướng dẫn trẻ xì mũi nhẹ nhàng hoặc dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng một cách cẩn trọng.

Rèn luyện thói quen rửa tay và khử khuẩn đồ chơi

Bàn tay của trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc với sàn nhà, đồ chơi và các bề mặt chung, sau đó trẻ lại có thói quen đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Đây chính là con đường ngắn nhất đưa các tác nhân gây viêm đường hô hấp xâm nhập vào cơ thể. Vì vậy, phụ huynh cần hướng dẫn trẻ rửa tay đúng quy trình bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Ngoài ra, các vật dụng tiếp xúc thường xuyên với trẻ như núm vú giả, bình sữa, thìa bát ăn dặm và đồ chơi cần được rửa sạch, phơi khô hoặc tiệt trùng định kỳ. Không gian sinh hoạt của gia đình cũng cần được quét dọn, lau chùi bề mặt bàn ghế, tay nắm cửa để hạn chế tối đa sự tích tụ của bụi bẩn cùng mầm bệnh lây lan qua tiếp xúc gián tiếp.

Giữ ấm cơ thể hợp lý và duy trì môi trường sống thông thoáng

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột dễ khiến niêm mạc họng của trẻ bị tổn thương do hệ thống điều nhiệt chưa ổn định. Vào mùa lạnh hoặc những thời điểm giao mùa, cha mẹ cần chú ý giữ ấm các vùng trọng yếu trên cơ thể trẻ như vùng cổ, ngực, lưng và lòng bàn chân. Tuy nhiên, không nên ủ ấm quá mức khiến trẻ ra nhiều mồ hôi, bởi mồ hôi thấm ngược lại vào cơ thể rất dễ gây cảm lạnh.

Vào mùa hè, khi sử dụng điều hòa nhiệt độ, nên duy trì mức nhiệt trong phòng khoảng hai mươi sáu đến hai mươi tám độ C và tránh để luồng gió lạnh thổi thẳng vào vị trí trẻ nằm. Không khí quá khô trong phòng máy lạnh cũng làm niêm mạc họng bị khô rát, suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên. Việc sử dụng thêm máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước sạch trong phòng sẽ giúp duy trì độ ẩm lý tưởng cho hệ hô hấp của trẻ.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng giúp tăng cường sức đề kháng

Một chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất đóng vai trò then chốt giúp nâng cao hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ nhỏ. Đối với trẻ dưới sáu tháng tuổi, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu và cung cấp nhiều kháng thể quý giá giúp trẻ chống lại các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Với trẻ ở độ tuổi ăn dặm và trẻ lớn hơn, thực đơn hàng ngày cần cân đối bốn nhóm chất gồm chất đạm, chất béo, bột đường, vitamin và khoáng chất.

Đặc biệt, cha mẹ nên tăng cường các loại rau củ và trái cây tươi giàu vitamin C, vitamin A cùng kẽm để hỗ trợ củng cố niêm mạc họng và tăng cường sức đề kháng. Việc uống đủ nước ấm mỗi ngày cũng giúp làm ẩm niêm mạc họng, hỗ trợ đào thải chất độc và loãng đờm nhầy. Cần hạn chế cho trẻ ăn uống đồ quá lạnh, thức ăn cay nóng hoặc đồ ngọt nhiều đường nhân tạo vì dễ gây kích ứng họng.

Cách ly nguồn lây nhiễm và tiêm phòng vắc xin đầy đủ

Viêm họng phần lớn lây truyền qua các giọt bắn li ti trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Do đó, gia đình cần hạn chế đưa trẻ đến những nơi đông người ngột ngạt trong các đợt bùng phát dịch bệnh hô hấp. Khi trong nhà có người lớn hoặc anh chị em bị cảm cúm, ho hay sốt, cần chủ động cách ly tương đối, đeo khẩu trang khi tiếp xúc và không dùng chung đồ dùng cá nhân với trẻ.

Đồng thời, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch theo chương trình tiêm chủng mở rộng cũng như các mũi vắc xin dịch vụ cần thiết. Các loại vắc xin phòng ngừa phế cầu khuẩn, cúm mùa, bạch hầu, ho gà giúp tạo lá chắn miễn dịch bảo vệ trẻ trước nhiều nguyên nhân vi khuẩn và virus gây nhiễm khuẩn hô hấp trên nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ phòng ngừa và tăng cường sức đề kháng. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hoặc các loại thuốc xịt họng chứa hoạt chất mạnh để dùng cho trẻ mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi trẻ xuất hiện triệu chứng đau họng kèm theo sốt cao liên tục, thở khò khè hoặc bỏ ăn uống, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán và theo dõi phác đồ điều trị an toàn.

Tóm tắt

Chăm sóc và bảo vệ đường hô hấp trên cho trẻ nhỏ đòi hỏi sự kiên trì trong từng thói quen sinh hoạt mỗi ngày. Việc kết hợp giữ vệ sinh mũi họng, đảm bảo dinh dưỡng cân bằng và tiêm phòng đầy đủ sẽ tạo nền tảng miễn dịch vững chắc. Khi trẻ có biểu hiện bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.