Cách phân biệt giữa cúm gia cầm H5N1, cúm mùa và Covid-19

Phân biệt cúm gia cầm H5N1 cúm mùa và Covid-19 là gì?

Cúm gia cầm H5N1, cúm mùa và Covid-19 là ba bệnh lý truyền nhiễm đường hô hấp do các chủng virus khác nhau gây ra. Mặc dù cùng tấn công hệ thống hô hấp của con người và tạo ra phản ứng viêm toàn thân, mỗi tác nhân lại có đặc điểm sinh học, phương thức lây truyền và mức độ đe dọa sức khỏe khác nhau. Việc phân biệt chính xác ba căn bệnh này không chỉ có ý nghĩa trong việc lựa chọn hướng chăm sóc, theo dõi thích hợp mà còn đóng vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát dịch bệnh truyền nhiễm, tránh nguy cơ bùng phát trong gia đình và cộng đồng xã hội.

Nguyên nhân và con đường lây truyền của từng loại bệnh

Ba bệnh lý này do các loại virus khác nhau gây ra. Cúm mùa thường do các chủng virus cúm A (H1N1, H3N2) hoặc cúm B gây nên, lưu hành hằng năm trong cộng đồng. Covid-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra, lây lan rất nhanh từ người sang người qua các giọt bắn hô hấp và không khí ở không gian kín.

Trong khi đó, cúm gia cầm H5N1 là chủng virus cúm A độc lực cao có nguồn gốc từ loài gia cầm, thủy cầm. Virus H5N1 hiếm khi lây từ người sang người nhưng có khả năng gây bệnh cảnh viêm phổi cấp tính và tỷ lệ biến chứng nặng rất cao khi xâm nhập vào cơ thể người.

Biểu hiện lâm sàng và triệu chứng nhận biết đặc trưng

Ở giai đoạn khởi phát, cả ba bệnh đều có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau nhức cơ bắp, đau đầu và ho khan. Tuy nhiên, mỗi bệnh vẫn có một số dấu hiệu gợi ý đặc thù.

Cúm mùa thường khởi phát đột ngột với sốt cao, ớn lạnh, đau mỏi toàn thân dữ dội, kèm theo nghẹt mũi, chảy nước mũi và đau rát họng. Bệnh thường thuyên giảm rõ rệt sau 5 đến 7 ngày nếu không có biến chứng.

Covid-19 có thể khởi phát từ từ hoặc rầm rộ, với các biểu hiện như sốt, ho khan dai dẳng, đau họng, hắt hơi và đặc biệt là hiện tượng giảm hoặc mất vị giác, khứu giác tạm thời. Một số trường hợp có triệu chứng rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, tiêu chảy.

Cúm gia cầm H5N1 thường khởi phát với sốt cao liên tục trên 38 độ C, rét run, ho nhiều, đau ngực và nhanh chóng xuất hiện cảm giác khó thở, hụt hơi ngay trong những ngày đầu của bệnh.

Vai trò của tiền sử dịch tễ trong định hướng chẩn đoán

Yếu tố dịch tễ là căn cứ cực kỳ quan trọng giúp các bác sĩ phân loại ban đầu trước khi có kết quả xét nghiệm.

Đối với cúm gia cầm H5N1, người bệnh thường có tiền sử tiếp xúc trực tiếp, chăm sóc, giết mổ hoặc tiêu thụ gia cầm bị ốm, chết trong vòng 14 ngày trước khi khởi phát triệu chứng, hoặc sinh sống gần khu vực có ổ dịch cúm gia cầm chưa được kiểm soát.

Đối với cúm mùa và Covid-19, yếu tố dịch tễ chủ yếu gắn liền với việc tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng viêm đường hô hấp, sinh hoạt tại nơi tập trung đông người, môi trường kín gió hoặc trong giai đoạn dịch bệnh đang bùng phát tại địa phương.

Mức độ tiến triển và nguy cơ biến chứng của ba bệnh

Mức độ nguy hiểm và tốc độ tiến triển của từng bệnh có sự khác biệt rõ rệt. Cúm mùa phần lớn diễn tiến lành tính ở người khỏe mạnh, nhưng có thể gây viêm phổi, suy hô hấp ở người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền mạn tính.

Covid-19 có phổ biểu hiện rất rộng, từ không có triệu chứng, nhẹ đến viêm phổi nặng và hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển. Bệnh cũng có thể để lại các di chứng kéo dài sau giai đoạn cấp tính.

Cúm gia cầm H5N1 là bệnh cảnh đặc biệt nguy hiểm với tốc độ diễn tiến rất nhanh. Virus có thể nhanh chóng gây tổn thương phế nang, dẫn đến viêm phổi nặng lan tỏa hai bên, suy hô hấp cấp tính, sốc nhiễm trùng và tổn thương đa tạng nếu không được can thiệp hồi sức y tế kịp thời.

Phương pháp chẩn đoán xác định và nguyên tắc xử trí y khoa

Do các triệu chứng lâm sàng có nhiều điểm tương đồng, xét nghiệm vi sinh là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác tác nhân gây bệnh. Người bệnh không nên tự phỏng đoán hoặc tự dùng thuốc điều trị tại nhà khi triệu chứng không thuyên giảm.

Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm thích hợp như test nhanh kháng nguyên SARS-CoV-2 hoặc cúm A/B. Đối với các trường hợp nghi ngờ cúm gia cầm H5N1 hoặc ca bệnh nặng, phương pháp Real-time RT-PCR mẫu bệnh phẩm đường hô hấp sẽ được thực hiện để khẳng định chủng virus.

Tùy vào tác nhân được xác định, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, bao gồm thuốc kháng virus đặc hiệu khi có chỉ định, điều trị hỗ trợ hô hấp, hạ sốt và cân bằng điện giải.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc giảm đau chống viêm liều cao khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Mọi dấu hiệu bất thường về đường hô hấp cần được thăm khám tại cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Cúm gia cầm H5N1, cúm mùa và Covid-19 đều là bệnh viêm đường hô hấp cấp nhưng có nguyên nhân và mức độ nguy hiểm khác nhau. Nhận biết đúng yếu tố tiếp xúc, triệu chứng đặc trưng và chủ động xét nghiệm sớm giúp điều trị hiệu quả và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.