Cách nhận biết bệnh thủy đậu ở trẻ em qua từng giai đoạn

Bệnh thủy đậu ở trẻ em là gì?

Bệnh thủy đậu là bệnh nhiễm trùng cấp tính lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước của người nhiễm virus Varicella Zoster. Ở trẻ nhỏ, bệnh thường diễn tiến qua bốn giai đoạn gồm ủ bệnh, khởi phát, toàn phát và hồi phục. Mặc dù đa số trường hợp ở thể lành tính và tự khỏi sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc chu đáo, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu các nốt ban bị nhiễm trùng. Khả năng lây lan của bệnh rất cao trong môi trường trường học. Việc nhận biết chính xác biểu hiện bệnh qua từng giai đoạn giúp cha mẹ có hướng theo dõi sát sao, giữ gìn vệ sinh da đúng cách và phân biệt rõ với các dạng ban dị ứng khác.

Dấu hiệu ban đầu trong giai đoạn khởi phát

Giai đoạn khởi phát của bệnh thủy đậu thường kéo dài từ một đến hai ngày trước khi các nốt phỏng nước đầu tiên xuất hiện. Ở giai đoạn này, các biểu hiện thường nhẹ và dễ bị nhầm lẫn với cảm sốt thông thường. Trẻ thường có biểu hiện sốt nhẹ dao động từ 37,5 đến 38,5 độ C, kèm theo cảm giác mệt mỏi, biếng ăn và quấy khóc nhiều hơn bình thường.

Một số trẻ lớn có thể than phiền về tình trạng đau đầu, đau mỏi các cơ khớp hoặc đau rát họng nhẹ. Trẻ nhỏ thường có xu hướng bứt rứt, giảm vận động và ngủ không sâu giấc. Khi xung quanh lớp học hoặc khu dân cư đang có người mắc thủy đậu, sự xuất hiện của các cơn sốt nhẹ kết hợp với vẻ mệt mỏi này là dấu hiệu chỉ điểm quan trọng để cha mẹ quan sát kỹ bề mặt da của trẻ.

Biểu hiện phát ban bóng nước đặc trưng

Dấu hiệu điển hình nhất của bệnh thủy đậu là sự xuất hiện của các nốt ban ngứa ngáy trên da. Tổn thương ban đầu là những nốt dát sẩn màu đỏ có kích thước nhỏ, thường mọc đầu tiên ở vùng mặt, da đầu hoặc ngực, sau đó nhanh chóng lan rộng ra toàn thân.

Trong vòng 12 đến 24 giờ tiếp theo, các nốt sẩn đỏ chuyển biến thành bóng nước chứa dịch trong suốt, nổi gồ trên bề mặt da và có quầng đỏ bao quanh. Sau một đến hai ngày, dịch bóng nước chuyển dần sang màu đục, sau đó vỡ ra hoặc tự khô lại rồi đóng vảy màu nâu sẫm. Do ban mọc thành nhiều đợt cách nhau vài ngày, phụ huynh có thể quan sát thấy trên cùng một vùng da của trẻ cùng lúc có cả nốt sẩn đỏ, bóng nước trong, mụn nước đục và vảy tiết khô.

Phân biệt ban thủy đậu với các bệnh phát ban khác

Phụ huynh cần phân biệt ban thủy đậu với một số bệnh lý ngoài da khác ở trẻ nhỏ như sởi, tay chân miệng hoặc côn trùng cắn. Ban do bệnh sởi là các nốt mịn không có bóng nước, thường đi kèm sốt cao, mắt đỏ và chảy nước mũi nhiều. Trong khi đó, bệnh tay chân miệng chủ yếu gây tổn thương bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng gối, mông và gây loét rát bên trong vòm miệng.

Ngược lại, bóng nước của thủy đậu phân bố rải rác khắp toàn thân, tập trung nhiều ở thân mình và da đầu, đôi khi xuất hiện cả trong niêm mạc miệng. Các vết côn trùng cắn thường sưng đỏ khu trú ở vùng da hở và không có tiến trình chuyển từ bọng nước trong sang đóng vảy đồng loạt như thủy đậu.

Các dấu hiệu cảnh báo biến chứng cần đi khám sớm

Đa phần trẻ em mắc thủy đậu có thể được chăm sóc tại nhà, nhưng cha mẹ cần cảnh giác trước các dấu hiệu bội nhiễm và biến chứng. Dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn ngoài da thường biểu hiện bằng vùng da quanh nốt phỏng sưng tấy đỏ, đau nhức, chảy dịch mủ màu vàng đục và lâu lành.

Nguy hiểm hơn, nếu trẻ xuất hiện sốt cao liên tục không hạ sau khi dùng thuốc hạ sốt thông thường, li bì, ngủ gà, co giật, thở nhanh hoặc nôn ói nhiều, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Đây có thể là biểu hiện của biến chứng viêm phổi hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương do virus gây ra, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời từ các bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không sử dụng thuốc chứa hoạt chất aspirin hoặc các dẫn xuất của aspirin để hạ sốt cho trẻ mắc bệnh thủy đậu vì nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye gây tổn thương não và gan nghiêm trọng. Gia đình không nên tự ý áp dụng các biện pháp dân gian như bôi thuốc mỡ lạ, đắp lá cây chưa qua kiểm chứng lên nốt phỏng nước vì rất dễ gây hoại tử da. Mọi loại thuốc uống hoặc dung dịch bôi ngoài da cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên y tế.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các triệu chứng bệnh thủy đậu ở trẻ em giúp cha mẹ chủ động chăm sóc vệ sinh, giảm bớt khó chịu và bảo vệ trẻ khỏi các nguy cơ biến chứng bội nhiễm. Khi thấy trẻ có dấu hiệu bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Tiêm phòng vắc xin thủy đậu theo đúng lịch khuyến cáo vẫn là biện pháp chủ động và an toàn nhất để phòng bệnh cho trẻ.