Cách đọc các chỉ số xét nghiệm máu trong theo dõi sốt xuất huyết

Xét nghiệm máu sốt xuất huyết

Xét nghiệm máu trong sốt xuất huyết bao gồm hai nhóm chính: xét nghiệm huyết thanh học nhằm xác định căn nguyên nhiễm virus Dengue và xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu nhằm theo dõi diễn tiến lâm sàng. Khác với nhiều bệnh lý truyền nhiễm thông thường chỉ cần kiểm tra máu một lần, sốt xuất huyết đòi hỏi người bệnh phải thực hiện xét nghiệm định kỳ nhiều ngày liên tiếp.

Diễn tiến của sốt xuất huyết thay đổi rất nhanh chóng, đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 sau khi khởi phát cơn sốt. Sự dao động của các thành phần tế bào máu phản ánh mức độ đáp ứng miễn dịch của cơ thể, khả năng đông máu cũng như tình trạng thất thoát huyết tương qua thành mạch. Do đó, việc đọc và phân tích kết quả xét nghiệm máu cần được đặt trong mối tương quan giữa thời điểm mắc bệnh và các triệu chứng thực thể để mang lại giá trị chẩn đoán chính xác nhất.

Ý nghĩa của chỉ số tiểu cầu và dung tích hồng cầu

Trong xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi, số lượng tiểu cầu ký hiệu là PLT và dung tích hồng cầu ký hiệu là HCT là hai thông số được bác sĩ đặc biệt quan tâm khi theo dõi bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, số lượng tiểu cầu bình thường dao động trong khoảng từ 150 đến 450 Giga trên lít. Khi nhiễm virus Dengue, tiểu cầu thường có xu hướng giảm do tủy xương bị ức chế tạm thời và sự phá hủy tiểu cầu tăng lên ở máu ngoại vi. Mức giảm tiểu cầu dưới 100 Giga trên lít đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ, và mức dưới 50 Giga trên lít làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết tự nhiên như chảy máu cam, chảy máu chân răng hay bầm tím dưới da.

Song song với đó, dung tích hồng cầu phản ánh tỷ lệ phần trăm thể tích hồng cầu trong thể tích máu toàn phần. Giá trị HCT bình thường ở nữ giới khoảng 37 đến 42 phần trăm và ở nam giới khoảng 40 đến 47 phần trăm. Khi huyết tương bị thoát ra ngoài lòng mạch do tổn thương tính thấm thành mạch, máu sẽ bị cô đặc lại khiến chỉ số HCT tăng cao. Hiện tượng HCT tăng trên 20 phần trăm so với trị số ban đầu kết hợp với số lượng tiểu cầu giảm nhanh là dấu hiệu cảnh báo quan trọng của sốt xuất huyết có nguy cơ chuyển nặng.

Chỉ số bạch cầu và vai trò phân biệt nguyên nhân gây sốt

Số lượng bạch cầu ký hiệu là WBC trong công thức máu cũng mang lại những thông tin định hướng có giá trị trong việc phân biệt sốt xuất huyết với các nguyên nhân nhiễm khuẩn khác.

Thông thường, số lượng bạch cầu ở người khỏe mạnh dao động từ 4 đến 10 Giga trên lít. Trong những ngày đầu tiên khi nhiễm virus sốt xuất huyết Dengue, số lượng bạch cầu thường có xu hướng giảm xuống dưới ngưỡng 4 Giga trên lít. Nguyên nhân xuất phát từ việc virus tác động ức chế tạm thời hoạt động sinh máu của tủy xương. Sự suy giảm bạch cầu kèm theo giảm nhẹ bạch cầu đa nhân trung tính thường là gợi ý lâm sàng giúp phân biệt sốt do virus với sốt do nhiễm vi khuẩn, vốn thường có hiện tượng tăng bạch cầu.

Khi người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục, thường từ ngày thứ 7 của bệnh trở đi, chỉ số bạch cầu thường có xu hướng tăng trở lại trước khi số lượng tiểu cầu hồi phục. Do đó, việc bạch cầu tăng dần là một tín hiệu cận lâm sàng tích cực cho thấy hệ miễn dịch đang dần kiểm soát được tình trạng nhiễm trùng.

Xét nghiệm kháng nguyên NS1Ag và kháng thể Dengue IgM IgG

Bên cạnh xét nghiệm công thức máu toàn phần, các xét nghiệm huyết thanh học đặc hiệu đóng vai trò then chốt trong việc xác định chính xác sự hiện diện của virus sốt xuất huyết Dengue trong cơ thể người bệnh.

Xét nghiệm kháng nguyên NS1Ag được chỉ định ưu tiên từ ngày thứ nhất đến ngày thứ năm kể từ khi khởi phát sốt. Kháng nguyên NS1 là protein phi cấu trúc của virus Dengue lưu hành trong máu ở nồng độ cao trong giai đoạn cấp tính. Kết quả NS1Ag dương tính khẳng định người bệnh đang nhiễm virus Dengue cấp tính. Sau ngày thứ 5, lượng kháng nguyên này giảm dần khiến độ nhạy của xét nghiệm giảm theo.

Từ ngày thứ tư hoặc thứ năm trở đi, cơ thể bắt đầu sản sinh kháng thể đáp ứng miễn dịch. Xét nghiệm kháng thể Dengue IgM giúp phát hiện kháng thể xuất hiện sớm trong đợt nhiễm cấp, thường đạt đỉnh sau 2 tuần rồi giảm dần. Kháng thể Dengue IgG xuất hiện muộn hơn, tồn tại lâu dài và giúp xác định người bệnh đang nhiễm nguyên phát hay tái nhiễm thứ phát với một tuýp virus Dengue khác.

Tần suất theo dõi xét nghiệm máu theo từng giai đoạn bệnh

Bệnh sốt xuất huyết Dengue thường trải qua ba giai đoạn gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Mỗi giai đoạn đòi hỏi tần suất thực hiện xét nghiệm máu khác nhau để bảo đảm an toàn cho người bệnh.

Trong 1 đến 2 ngày đầu của giai đoạn sốt, người bệnh thường được làm xét nghiệm kháng nguyên NS1Ag kèm công thức máu ban đầu để thiết lập giá trị nền. Giai đoạn nguy hiểm thường bắt đầu từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, thời điểm người bệnh có thể giảm sốt nhưng nguy cơ thoát huyết tương, cô đặc máu và xuất huyết lại tăng cao nhất. Trong khung thời gian này, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm công thức máu mỗi 24 giờ, thậm chí mỗi 12 giờ ở những trường hợp có dấu hiệu cảnh báo.

Việc theo dõi chỉ số máu liên tục cho phép nhân viên y tế đánh giá tốc độ tụt tiểu cầu và mức độ tăng dung tích hồng cầu theo thời gian thực. Từ đó, bác sĩ có thể đưa ra quyết định kịp thời về việc bù dịch đường uống, truyền dịch tĩnh mạch hoặc chuyển người bệnh lên tuyến điều trị nội trú khi cần thiết.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm máu chỉ phản ánh tình trạng sinh học tại thời điểm lấy mẫu và không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng toàn diện của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc tăng tiểu cầu, không tự truyền dịch tại nhà và không chủ quan khi thấy hạ sốt. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu niêm mạc, tiểu ít hoặc mệt lả, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu là công cụ cận lâm sàng thiết yếu giúp theo dõi diễn tiến sốt xuất huyết Dengue. Tuy nhiên, các chỉ số máu luôn cần được bác sĩ đánh giá kết hợp cùng biểu hiện lâm sàng thực tế của người bệnh. Việc tuân thủ lịch tái khám và xét nghiệm định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo, từ đó can thiệp y tế kịp thời và an toàn.