Cách chữa bệnh quai bị ở người lớn hiệu quả và an toàn tại nhà

Cách chữa bệnh quai bị ở người lớn là gì?

Quai bị ở người lớn là tình trạng nhiễm trùng cấp tính do Paramyxovirus tác động chủ yếu lên các tuyến ngoại tiết, đặc biệt là tuyến nước bọt mang tai, đôi khi ảnh hưởng đến tinh hoàn, buồng trứng, màng não hoặc tuyến tụy. Khác với trẻ em thường hồi phục nhanh, người trưởng thành khi mắc quai bị dễ đối mặt với hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân rõ rệt hơn, sốt cao hơn và thời gian đau nhức kéo dài hơn.

Bệnh lây truyền nhanh chóng qua các giọt bắn li ti khi người nhiễm virus ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thông qua tiếp xúc gián tiếp với bề mặt dính dịch tiết đường hô hấp. Do chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị dứt điểm căn nguyên, thuật ngữ chữa bệnh quai bị thực chất là toàn bộ quá trình áp dụng các giải pháp y khoa hỗ trợ, chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi chặt chẽ nhằm bảo vệ các cơ quan đích khỏi nguy cơ viêm nhiễm thứ phát.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ phục hồi quai bị ở người lớn

Quai bị do virus gây ra nên hiện nay chưa có thuốc tiêu diệt virus đặc hiệu. Nguyên tắc chăm sóc then chốt là tập trung điều trị hỗ trợ, làm dịu triệu chứng đau sốt và tạo điều kiện cho cơ thể tự hồi phục. Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong giai đoạn sốt và sưng tuyến nước bọt, hạn chế vận động mạnh để giảm áp lực lên các cơ quan dễ bị ảnh hưởng như tinh hoàn hay buồng trứng.

Bên cạnh đó, việc cách ly tại phòng riêng thoáng khí giúp ngăn ngừa lây lan virus quai bị sang người xung quanh qua giọt bắn đường hô hấp. Người bệnh nên sử dụng riêng đồ dùng cá nhân như khăn mặt, cốc uống nước, bát đũa và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Các biện pháp giảm đau hạ sốt và chăm sóc vùng tuyến mang tai

Để giảm bớt cảm giác khó chịu tại vùng mang tai sưng đau, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm mát hoặc chườm ấm nhẹ nhàng bên ngoài má. Nhiệt độ dễ chịu sẽ giúp xoa dịu phản ứng viêm cục bộ và giảm cảm giác căng tức góc hàm. Vệ sinh vòm họng và khoang miệng hàng ngày bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch tiết, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát.

Đối với tình trạng sốt cao hoặc đau nhức nhiều, người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường như paracetamol với liều lượng phù hợp thể trạng. Tuyệt đối không tự ý dùng nhiều loại thuốc giảm đau cùng lúc hoặc sử dụng các loại thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định y tế.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp giảm kích ứng tuyến nước bọt

Triệu chứng sưng đau góc hàm thường khiến người bệnh gặp khó khăn khi nhai và nuốt thức ăn. Do đó, chế độ ăn nên ưu tiên các món mềm, lỏng, dễ tiêu hóa nhưng vẫn đảm bảo đủ năng lượng như cháo thịt nạc, súp gà, canh hầm hoặc sữa. Thức ăn nên để nguội bớt hoặc ấm vừa phải để tránh kích ứng niêm mạc miệng.

Người bệnh cần tránh xa các loại thực phẩm có vị chua, nhiều acid như cam, chanh, giấm me vì chúng kích thích tuyến mang tai tiết nước bọt mạnh, làm tăng cơn đau nhói dữ dội. Đồng thời, hạn chế thức ăn quá cay, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và đồ nếp gây khó tiêu. Uống nhiều nước lọc, nước oresol bù điện giải để duy trì thể tích tuần hoàn và hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố tốt hơn.

Theo dõi và nhận biết sớm các biến chứng nguy hiểm

Quai bị ở người lớn có nguy cơ biến chứng cao hơn so với trẻ nhỏ, phổ biến nhất là viêm tinh hoàn ở nam giới và viêm buồng trứng ở nữ giới. Nam giới khi bước vào giai đoạn biến chứng thường có biểu hiện tinh hoàn sưng to, đau quặn, bìu đỏ và sốt tái phát. Khi gặp tình trạng này, người bệnh cần nằm nghỉ, mặc quần lót nâng đỡ bìu để giảm co kéo và đến cơ sở y tế chuyên khoa nam học hoặc truyền nhiễm để theo dõi.

Ở nữ giới, viêm buồng trứng có thể gây đau vùng bụng dưới, đau lưng và sốt nhẹ. Ngoài ra, quai bị còn có thể biến chứng hiếm gặp hơn như viêm màng não với dấu hiệu đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn vọt hoặc viêm tụy cấp gây đau bụng thượng vị liên tục. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Phòng ngừa lây nhiễm quai bị và bảo vệ sức khỏe chủ động

Tiêm chủng là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất đối với bệnh quai bị. Người trưởng thành chưa từng mắc bệnh hoặc chưa rõ lịch sử tiêm chủng nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được tiêm vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella. Việc tiêm phòng không chỉ tạo hàng rào miễn dịch vững chắc cho bản thân mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng.

Song song với tiêm vắc xin, mỗi người cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc gần với người có dấu hiệu viêm đường hô hấp. Tăng cường vận động thể lực điều độ, ngủ đủ giấc và ăn uống cân bằng giúp nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin hướng dẫn chăm sóc chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc đắp dân gian không rõ nguồn gốc lên vùng tuyến mang tai hoặc bìu tinh hoàn vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng hoại tử hoặc làm bệnh trầm trọng hơn. Khi có biểu hiện đau đầu dữ dội, nôn ói, đau bụng nhiều hoặc sưng đau vùng bìu, người bệnh cần tới ngay cơ sở y tế để được khám và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Quai bị ở người lớn cần được chăm sóc đúng cách nhằm giảm triệu chứng khó chịu và chủ động phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm. Việc duy trì chế độ nghỉ ngơi, dinh dưỡng hợp lý, tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ và chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh là biện pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.