Bệnh quai bị thường bị vào mùa nào và cách phòng bệnh

Bệnh quai bị thường bị vào mùa nào là gì?

Bệnh quai bị là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp phổ biến, có khả năng lây lan nhanh từ người sang người thông qua các giọt bắn li ti mang mầm bệnh phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Virus quai bị sau khi xâm nhập vào cơ thể qua niêm mạc mũi họng sẽ nhân lên và di chuyển đến các tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai, gây ra phản ứng viêm, sưng phồng và đau nhức rõ rệt khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc ăn uống, nuốt thức ăn và cử động hàm.

Bất kỳ ai chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm phòng vắc xin đầy đủ đều có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây. Mặc dù bệnh quai bị phần lớn diễn tiến lành tính nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách, căn bệnh này vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy cấp hoặc viêm màng não. Do đó, việc hiểu rõ đặc tính dịch tễ học và các giai đoạn cao điểm của bệnh trong năm đóng vai trò quyết định trong công tác phòng ngừa sớm cho cộng đồng.

Thời điểm bệnh quai bị dễ bùng phát trong năm

Tại các khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam, bệnh quai bị thường ghi nhận số ca mắc tăng cao rõ rệt vào thời điểm chuyển giao mùa, đặc biệt là giai đoạn mùa đông và mùa xuân. Khoảng thời gian từ tháng mười hai kéo dài đến hết tháng tư năm sau là lúc điều kiện thời tiết có độ ẩm cao, nhiệt độ hạ thấp kèm theo mưa phùn kéo dài. Đây là môi trường lý tưởng để các loại virus lây qua đường hô hấp tồn tại lâu hơn trong môi trường không khí.

Bên cạnh yếu tố khí hậu, tập quán sinh hoạt trong mùa lạnh cũng đóng vai trò thúc đẩy mầm bệnh phát tán. Mọi người thường có thói quen đóng kín cửa phòng làm việc, lớp học hoặc nhà ở để giữ ấm, khiến không gian sống trở nên bí bách và kém thông thoáng. Khi một người mang virus ho hoặc hắt hơi, các giọt bắn chứa mầm bệnh dễ dàng đọng lại trên bề mặt đồ vật và lan truyền nhanh chóng giữa những người sinh hoạt chung. Trẻ em trong độ tuổi đi học, học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên sống tại các khu nội trú là những đối tượng có tỷ lệ lây nhiễm quai bị cao nhất trong các đợt bùng phát mùa lạnh.

Biện pháp vệ sinh cá nhân phòng ngừa lây nhiễm quai bị

Để giảm thiểu nguy cơ nhiễm virus quai bị trong mùa cao điểm, việc xây dựng và duy trì thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò vô cùng thiết yếu. Mỗi người nên tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất ba mươi giây, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi, xì mũi, đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với các bề mặt công cộng như tay nắm cửa, lan can cầu thang.

Người dân nên hình thành thói quen che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo mỗi khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt khăn giấy vào thùng rác kín và rửa tay ngay. Súc họng và nhỏ mũi hằng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp loại bỏ bớt các tác nhân gây kích ứng và bảo vệ niêm mạc đường hô hấp trên. Song song đó, tuyệt đối không dùng chung bát đũa, cốc uống nước, thìa, khăn mặt hay bàn chải đánh răng với người khác để ngăn chặn sự lây truyền mầm bệnh gián tiếp qua đường nước bọt.

Giữ môi trường sống thông thoáng và khử khuẩn bề mặt

Giữ gìn không gian sống sạch sẽ và thông thoáng là giải pháp phòng bệnh quai bị rất hữu hiệu cho cả gia đình cũng như các môi trường tập thể. Thay vì đóng kín cửa suốt ngày, các gia đình và trường học nên mở rộng cửa sổ vào những thời điểm trời khô ráo, có ánh nắng để không khí được đối lưu tự nhiên, giúp pha loãng và giảm mật độ mầm bệnh trong không gian kín.

Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như mặt bàn, đồ chơi trẻ em, tay nắm cửa sổ, thiết bị điều khiển từ xa và các vật dụng dùng chung cần được lau chùi định kỳ bằng các dung dịch khử khuẩn thông thường hoặc cồn y tế. Bên cạnh đó, việc xây dựng một chế độ dinh dưỡng cân đối, uống đủ nước ấm, bổ sung vitamin từ rau xanh và trái cây tươi cùng việc vận động thể lực đều đặn sẽ giúp nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh theo mùa. Khi trong gia đình hoặc lớp học có người nghi ngờ mắc quai bị, cần nhanh chóng cách ly tạm thời tại phòng riêng để hạn chế tối đa nguy cơ lây lan cho những người xung quanh.

Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh quai bị đầy đủ

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa bệnh quai bị đặc hiệu, an toàn và mang lại hiệu quả bền vững nhất hiện nay. Vắc xin phòng bệnh quai bị thường được bào chế dưới dạng vắc xin phối hợp ba trong một phòng ngừa sởi, quai bị và rubella, giúp kích thích cơ thể sản sinh kháng thể bảo vệ lâu dài trước virus gây bệnh.

Trẻ nhỏ từ chín đến mười hai tháng tuổi trở lên bắt đầu được khuyến cáo tiêm mũi vắc xin đầu tiên và cần tiêm nhắc lại mũi tiếp theo theo đúng lịch hẹn của cơ sở y tế để đạt hiệu quả miễn dịch tối ưu. Đối với thanh thiếu niên, phụ nữ đang có kế hoạch mang thai và người trưởng thành chưa từng mắc bệnh quai bị hoặc chưa từng tiêm phòng, việc chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ tại các trung tâm tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm bổ sung là vô cùng cần thiết. Tiêm chủng đầy đủ không chỉ bảo vệ cá nhân khỏi nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần tạo dựng miễn dịch cộng đồng vững chắc, ngăn chặn các ổ dịch quai bị bùng phát trên diện rộng.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh quai bị và các biện pháp dự phòng trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, sưng đau tuyến mang tai, đau đầu dữ dội hoặc đau tức vùng bìu, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn theo dõi phù hợp, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay đắp các loại lá thuốc dân gian lên vùng sưng.

Tóm tắt

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhưng hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát tốt nếu nắm vững chu kỳ xuất hiện của dịch và các biện pháp bảo vệ đường hô hấp. Việc tiêm chủng đầy đủ, giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ và phát hiện sớm các dấu hiệu sưng đau tuyến mang tai sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho cá nhân và toàn thể cộng đồng.