Phòng bệnh quai bị đúng cách để bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa biến chứng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Phòng bệnh quai bị là mối quan tâm hàng đầu của nhiều gia đình, đặc biệt vào những thời điểm thời tiết giao mùa khi virus gây bệnh có xu hướng phát triển và lây lan nhanh trong cộng đồng. Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus lây qua đường hô hấp, có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người trưởng thành và tiềm ẩn nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản cùng hệ thần kinh.
Để bảo vệ bản thân và người thân hiệu quả, việc hiểu rõ các biện pháp dự phòng chủ động, từ tiêm chủng vắc xin cho đến giữ gìn vệ sinh môi trường sống, là điều vô cùng cần thiết. Dưới đây là những hướng dẫn thực tế giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus quai bị một cách toàn diện và an toàn.
Phòng bệnh quai bị là gì?
Bệnh quai bị do một loại virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, đặc trưng bởi tình trạng sưng viêm một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai, kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, đau đầu và chán ăn. Bệnh lây lan rất nhanh thông qua các giọt bắn li ti phát tán ra không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, cười nói hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng bám trên đồ vật.
Do virus có khả năng nhân lên mạnh mẽ trong niêm mạc đường hô hấp trên trước khi lan đến các cơ quan khác, bệnh rất dễ bùng phát thành các đợt dịch tại những môi trường đông đúc như trường học, nhà trẻ hoặc ký túc xá. Nếu không áp dụng các biện pháp phòng bệnh quai bị đúng cách, người mắc có nguy cơ đối mặt với những biến chứng phức tạp như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy cấp hoặc viêm màng não. Việc chủ động áp dụng các giải pháp phòng ngừa từ sớm là cách tốt nhất để ngăn chặn dịch bệnh bùng phát.
Chủ động tiêm vắc xin phòng ngừa đúng lịch và đủ liều
Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh quai bị chủ động và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất hiện nay. Vắc xin phòng quai bị thường được bào chế dưới dạng vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella, giúp kích thích hệ thống miễn dịch sinh kháng thể đặc hiệu chống lại sự xâm nhập của virus. Đối với trẻ nhỏ, phác đồ tiêm chủng thường bắt đầu từ giai đoạn chín đến mười hai tháng tuổi và được tiêm nhắc lại mũi tiếp theo theo khuyến cáo của chương trình tiêm chủng dịch vụ hoặc hướng dẫn y tế dự phòng. Thanh thiếu niên và người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa rõ lịch sử tiêm phòng cũng được khuyến khích tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm bổ sung, đặc biệt là nhóm đối tượng chuẩn bị bước vào môi trường tập thể đông người. Vắc xin không chỉ giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh mà còn giảm thiểu đáng kể tỷ lệ gặp phải các biến chứng nặng nề như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng hay viêm màng não.
Thực hiện vệ sinh cá nhân và sát khuẩn đường hô hấp hằng ngày
Virus quai bị lây truyền trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, đồng thời có thể tồn tại trên các vật dụng trung gian. Do đó, thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò như một lá chắn bảo vệ tự nhiên ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Mỗi người cần duy trì rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, nhất là sau khi ở nơi công cộng về hoặc trước khi ăn uống. Thói quen súc miệng và rửa mũi hằng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy và giảm thiểu mật độ vi sinh vật tại niêm mạc vòm họng. Bên cạnh đó, không nên đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh tay sạch sẽ, đồng thời cần chủ động che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho nhằm hạn chế phân tán dịch tiết hô hấp ra môi trường.
Vệ sinh không gian sống và hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân
Môi trường sống thông thoáng và sạch sẽ làm giảm đáng kể khả năng tồn tại của virus quai bị trong không khí cũng như trên các bề mặt tiếp xúc. Các gia đình, trường học và công sở cần thường xuyên mở cửa sổ vào ban ngày để đón ánh sáng tự nhiên và luồng khí tươi, hạn chế việc sử dụng điều hòa kín trong thời gian dài khi khu vực có ổ dịch lưu hành. Bề mặt các vật dụng thường xuyên chạm vào như tay nắm cửa, bàn phím máy tính, đồ chơi trẻ em, lan can cầu thang cần được lau khử khuẩn định kỳ bằng các dung dịch làm sạch chuyên dụng. Ngoài ra, việc sử dụng riêng biệt đồ dùng cá nhân như thìa, đũa, cốc uống nước, khăn mặt và bàn chải đánh răng là nguyên tắc bắt buộc để ngăn chặn đường lây gián tiếp giữa các thành viên trong gia đình cũng như tại các lớp học.
Kiểm soát nguy cơ lây truyền và cách ly y tế khi có ca nghi nhiễm
Khi trong gia đình hoặc tập thể có trường hợp xuất hiện dấu hiệu sưng đau góc hàm, sốt nhẹ hoặc nghi ngờ mắc bệnh quai bị, việc thực hiện cách ly y tế tạm thời là vô cùng cấp thiết. Người bệnh cần được bố trí nghỉ ngơi trong phòng riêng có cửa sổ thoáng khí, hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với những người xung quanh, đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ đang mang thai. Cả người bệnh và người chăm sóc đều phải đeo khẩu trang y tế đúng quy cách trong suốt quá trình tiếp xúc hỗ trợ. Thời gian cách ly cần được duy trì theo hướng dẫn của nhân viên y tế cho đến khi các triệu chứng sưng đau tuyến mang tai thuyên giảm hoàn toàn và hết khả năng lây lan. Mọi rác thải y tế cá nhân như khăn giấy thấm dịch mũi họng cần được bỏ vào thùng rác có nắp đậy kín để xử lý an toàn.
Lưu ý an toàn
Các biện pháp phòng ngừa được chia sẻ mang tính chất cung cấp kiến thức y tế phổ thông và không thay thế cho chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường như sưng đau dữ dội vùng tuyến mang tai, sốt cao khó hạ, nôn ói liên tục hoặc đau nhức vùng hạ vị, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt giảm đau quá liều hay tự mua kháng sinh điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.
Tóm tắt
Phòng bệnh quai bị chủ động là giải pháp thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi nguy cơ nhiễm virus cùng các biến chứng nguy hiểm. Việc kết hợp chặt chẽ giữa tiêm chủng vắc xin đầy đủ, duy trì thói quen vệ sinh hằng ngày và chủ động cách ly khi có biểu hiện nghi ngờ sẽ giúp chặn đứng chuỗi lây truyền. Khi nhận thấy dấu hiệu sưng đau vùng mang tai hoặc sốt kéo dài, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người đã từng mắc quai bị có cần phòng ngừa tái nhiễm không?
Người từng mắc bệnh quai bị thường có miễn dịch bảo vệ bền vững suốt đời và rất hiếm khi tái nhiễm. Dù vậy, các tình trạng sưng tuyến nước bọt khác do vi khuẩn hoặc loại virus khác vẫn có thể xảy ra, nên người bệnh cần đi khám khi có triệu chứng tương tự.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai có nên tiêm phòng quai bị không?
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên hoàn thành việc tiêm vắc xin sởi quai bị rubella trước khi mang thai ít nhất một đến ba tháng. Trong suốt thai kỳ, vắc xin sống giảm độc lực này không được chỉ định tiêm nhằm đảm bảo tính an toàn cho thai nhi.
Người nghi ngờ mắc bệnh quai bị cần cách ly trong bao lâu?
Thời gian cách ly y tế tối thiểu thường là khoảng chín ngày kể từ thời điểm tuyến mang tai bắt đầu sưng. Giai đoạn này là lúc virus quai bị phát tán mạnh nhất qua các giọt bắn đường hô hấp, do đó cần hạn chế tiếp xúc gần để tránh lây nhiễm cho người khác.
Tiêm vắc xin phòng bệnh quai bị có gây tác dụng phụ gì không?
Mũi tiêm vắc xin phối hợp phòng bệnh quai bị có độ an toàn cao. Một số phản ứng phụ nhẹ có thể xuất hiện sau tiêm gồm sốt nhẹ, đau tức tại vị trí tiêm hoặc sưng hạch thoáng qua. Các biểu hiện này thường tự thoái lui sau vài ngày mà không để lại di chứng.
Nên làm gì khi vừa tiếp xúc gần với người mắc quai bị?
Khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh mà chưa tiêm phòng, bạn nên theo dõi sát nhiệt độ cơ thể và vùng tuyến mang tai trong vòng ba tuần. Đồng thời, hãy đeo khẩu trang y tế, vệ sinh vòm họng thường xuyên và tham khảo ý kiến bác sĩ y học dự phòng về lịch tiêm bổ sung.
