Cách chăm sóc trẻ bị sởi tại nhà đúng cách và hiệu quả

Cách chăm sóc trẻ bị sởi là gì?

Sởi do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, có khả năng lây lan rất mạnh qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết mũi họng. Trẻ mắc bệnh thường khởi phát với biểu hiện sốt cao, chảy nước mũi, mắt đỏ, ho khan, sau đó xuất hiện các nốt ban đỏ đặc trưng lan dần từ đầu mặt xuống toàn thân.

Giai đoạn phát ban là thời điểm sức đề kháng của trẻ giảm sâu, khiến cơ thể rất nhạy cảm với các đợt bội nhiễm vi khuẩn ở đường hô hấp và tiêu hóa. Do hiện nay chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus sởi, mục tiêu điều trị hàng đầu là chăm sóc nâng đỡ thể trạng, giảm nhẹ sốt đau, giữ vệ sinh sạch sẽ và bảo đảm dinh dưỡng để hệ miễn dịch tự đào thải mầm bệnh.

Cách ly trẻ và giữ môi trường nghỉ ngơi thông thoáng

Trẻ mắc sởi cần được cách ly tại phòng riêng thoáng khí, sạch sẽ để ngăn virus lây nhiễm cho người khác, nhất là trẻ nhỏ chưa tiêm vaccine. Phòng ngủ nên có cửa sổ mở đón ánh sáng tự nhiên nhẹ dịu, tránh ánh nắng gay gắt chiếu thẳng vào mắt vì trẻ đang bị viêm kết mạc sợ ánh sáng.

Nhiều gia đình thường kiêng gió bằng cách đóng kín cửa khiến không khí ngột ngạt, vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn tích tụ gây viêm phổi bội nhiễm. Người chăm sóc cần đeo khẩu trang, rửa sạch tay bằng xà phòng trước và sau khi chạm vào trẻ. Các vật dụng cá nhân như khăn mặt, chén bát, cốc uống nước phải được dùng riêng và vệ sinh khử khuẩn hằng ngày.

Kiểm soát thân nhiệt và bổ sung đủ nước

Sốt cao liên tục là triệu chứng điển hình của sởi, khiến trẻ mệt mỏi và mất nước nhanh. Khi trẻ sốt trên ba mươi tám độ năm C, cha mẹ cho trẻ uống thuốc hạ sốt paracetamol đơn chất theo đúng hướng dẫn về cân nặng của bác sĩ, tuyệt đối không dùng aspirin để tránh hội chứng Reye nguy hiểm. Kết hợp cho trẻ mặc quần áo mỏng, thấm hút mồ hôi và chườm khăn ấm ở nách, bẹn để tỏa nhiệt.

Bên cạnh hạ sốt, việc bù nước giữ vai trò then chốt giúp đào thải độc tố và chống kiệt sức. Phụ huynh nên cho trẻ uống nhiều nước ấm, dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước canh thanh đạm hoặc nước trái cây tươi giàu vitamin C. Với trẻ nhỏ còn bú mẹ, cần tăng cữ bú trong ngày để vừa bổ sung lượng dịch thiếu hụt vừa tiếp thêm kháng thể tự nhiên.

Vệ sinh mắt mũi họng và chăm sóc làn da sạch sẽ

Virus sởi thường gây viêm long đường hô hấp trên và viêm kết mạc, làm mắt nhiều dử và mũi họng đọng đờm nhớt. Mỗi ngày, cha mẹ nên dùng nước muối sinh lý không phẩy chín phần trăm nhỏ mắt, nhỏ mũi và dùng gạc vô khuẩn lau sạch ghèn cho từng mắt. Cho trẻ súc miệng bằng nước muối sau ăn để ngăn vi khuẩn phát triển gây viêm loét niêm mạc miệng.

Quan niệm kiêng nước kiêng tắm hoàn toàn là sai lầm nguy hại, vì mồ hôi ứ đọng sẽ gây ngứa ngáy và nhiễm trùng da. Trẻ vẫn cần được lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, sau đó thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm. Cần cắt ngắn móng tay của trẻ để tránh cào gãi làm trầy xước các nốt ban, ngăn chặn nguy cơ nhiễm trùng da mưng mủ.

Duy trì dinh dưỡng đầy đủ và bổ sung vitamin A

Trẻ bị sởi thường biếng ăn do đau họng và mệt mỏi, vì vậy bữa ăn cần được chế biến dưới dạng mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp và chia thành nhiều bữa nhỏ. Thức ăn vẫn cần bảo đảm đủ nhóm chất gồm đạm, tinh bột, chất béo và chất xơ. Không bắt trẻ kiêng khem tôm, cá hay dầu mỡ một cách thiếu căn cứ khiến trẻ bị suy dinh dưỡng và lâu lành bệnh.

Đặc biệt, nhiễm sởi làm hao hụt trầm trọng lượng vitamin A dự trữ trong cơ thể, làm tăng nguy cơ loét giác mạc và mù lòa. Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chỉ định bổ sung vitamin A liều cao theo đúng phác đồ. Đồng thời, tăng cường các thực phẩm giàu tiền chất vitamin A như cà rốt, bí đỏ, đu đủ và các loại rau xanh thẫm vào khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ.

Theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm các biến chứng

Quá trình chăm sóc tại nhà đòi hỏi người chăm sóc phải luôn theo dõi sát các diễn biến bất thường của bệnh. Biến chứng của sởi như viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy cấp hay viêm màng não có thể ập đến bất cứ lúc nào, nhất là khi ban sởi bắt đầu lặn. Cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến nhịp thở và sắc mặt của trẻ để phát hiện dấu hiệu suy hô hấp.

Nếu nhận thấy trẻ sốt cao liên tục không hạ, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, li bì khó đánh thức, co giật, nôn mửa liên tục hoặc đi ngoài nhiều lần phân lỏng, gia đình phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Việc tự ý cho trẻ uống thuốc kháng sinh hoặc truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ có thể làm lu mờ triệu chứng nguy hiểm và đe dọa tính mạng của trẻ.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt chứa aspirin hay các thuốc kháng viêm corticoid cho trẻ dùng tại nhà khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Tuyệt đối tránh các thói quen dân gian sai lầm như kiêng nước, kiêng gió cực đoan, trùm kín chăn hoặc nhỏ nước ép các loại lá cây vào mắt trẻ vì có thể gây bỏng giác mạc và nhiễm trùng huyết. Mọi thông tin chăm sóc chỉ nhằm hỗ trợ nâng đỡ thể trạng và không thay thế việc khám chữa bệnh trực tiếp tại cơ sở y tế.

Tóm tắt

Chăm sóc trẻ mắc sởi đúng cách tại nhà là yếu tố quyết định giúp trẻ nhanh chóng vượt qua bệnh và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Phụ huynh cần giữ môi trường sống trong lành, bảo đảm hạ sốt an toàn, bù nước, vệ sinh thân thể sạch sẽ và bổ sung đủ dinh dưỡng. Đồng thời, việc chủ động theo dõi sát sao biểu hiện toàn thân sẽ giúp kịp thời đưa trẻ đến bệnh viện khi có dấu hiệu chuyển biến xấu.