Cách chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà

Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà là gì?

Sốt xuất huyết Dengue thường trải qua ba giai đoạn tiến triển lâm sàng gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường sốt cao đột ngột kèm đau đầu, đau mỏi hốc mắt, đau nhức cơ khớp và mệt mỏi toàn thân. Bước sang ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, cơn sốt có thể giảm bớt nhưng đây lại là thời điểm dễ xảy ra hiện tượng tăng tính thấm thành mạch, thoát huyết tương hoặc giảm tiểu cầu dẫn đến xuất huyết.

Mục tiêu chính của việc chăm sóc tại nhà là kiểm soát triệu chứng khó chịu, duy trì lượng dịch tuần hoàn đầy đủ và bảo đảm dinh dưỡng giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng. Chăm sóc tại nhà chỉ áp dụng cho người bệnh tỉnh táo, có thể tự uống nước và đã qua thăm khám y khoa ban đầu. Việc theo dõi thân nhiệt, lượng nước tiểu và các biểu hiện bất thường trên da hay niêm mạc là nhiệm vụ quan trọng trong suốt quá trình người bệnh dưỡng bệnh.

Hạ sốt đúng cách và kiểm soát thân nhiệt an toàn

Khi người bệnh sốt cao từ 38,5 độ C trở lên, việc hạ sốt cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ. Hoạt chất paracetamol là lựa chọn an toàn phổ biến để giảm đau và hạ nhiệt độ cơ thể, tuy nhiên cần dùng đúng liều lượng theo cân nặng và bảo đảm khoảng cách tối thiểu giữa các lần uống từ bốn đến sáu giờ, không tự ý tăng liều để tránh nguy cơ ngộ độc gan. Tuyệt đối không sử dụng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác vì các hoạt chất này ức chế kết tập tiểu cầu và làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, người chăm sóc nên cho người bệnh mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt. Kết hợp lau mát cơ thể bằng khăn mềm nhúng nước ấm ở các vị trí có mạch máu lớn đi qua như trán, nách và bẹn. Cần đo thân nhiệt định kỳ ba đến bốn giờ một lần và ghi chép lại diễn biến nhiệt độ để cung cấp thông tin cho bác sĩ khi tái khám.

Bù nước và điện giải đường uống đầy đủ

Sốt cao kéo dài cùng tình trạng thoát huyết tương khiến cơ thể người bệnh rất dễ rơi vào trạng thái mất nước và rối loạn điện giải. Do đó, bù dịch tích cực bằng đường uống là biện pháp hỗ trợ quan trọng hàng đầu trong chăm sóc tại nhà. Người bệnh nên được khuyến khích uống dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ và chia thành nhiều lần trong ngày để cơ thể hấp thu tối ưu mà không gây nôn ói.

Ngoài oresol, có thể bổ sung thêm nước dừa tươi, nước cam, nước chanh hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin C và khoáng chất để hỗ trợ sức đề kháng. Nước cháo loãng nấu với một chút muối cũng là lựa chọn thích hợp giúp bổ sung tinh bột và muối khoáng nhẹ nhàng. Người bệnh nên hạn chế uống nước lọc đơn thuần với số lượng quá lớn trong thời gian ngắn vì có thể làm loãng điện giải máu, đồng thời tránh xa các loại đồ uống có ga, nước ngọt công nghiệp, cà phê và rượu bia.

Chế độ dinh dưỡng nâng đỡ thể trạng người bệnh

Trong thời gian nhiễm virus Dengue, hệ tiêu hóa của người bệnh thường suy giảm khả năng hoạt động kèm theo cảm giác chán ăn, đắng miệng và buồn nôn. Chế độ ăn uống cần ưu tiên các món mềm, lỏng, dễ nuốt và dễ tiêu hóa như cháo thịt băm, súp gà, canh rau củ hầm hoặc sữa. Nên chia nhỏ bữa ăn thành năm đến sáu cữ mỗi ngày thay vì ép người bệnh ăn những bữa lớn gây quá tải cho dạ dày.

Bữa ăn vẫn cần cung cấp đầy đủ các nhóm chất thiết yếu gồm chất đạm từ thịt nạc, cá, trứng; vitamin và chất xơ từ rau xanh, củ quả tươi. Cần đặc biệt tránh các loại thực phẩm hoặc đồ uống có màu sẫm như đỏ, nâu, đen hoặc nước ngọt xá xị, nước củ dền. Việc dùng thực phẩm sẫm màu có thể gây nhầm lẫn với dấu hiệu xuất huyết đường tiêu hóa khi người bệnh nôn mửa hoặc đi ngoài phân đen, gây khó khăn cho nhân viên y tế trong việc chẩn đoán và đánh giá mức độ bệnh.

Chế độ nghỉ ngơi và theo dõi dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Người bệnh sốt xuất huyết cần được nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường trong không gian yên tĩnh, thoáng khí, tránh vận động mạnh hoặc làm việc gắng sức để hạn chế nguy cơ va đập gây chảy máu dưới da hay chảy máu cơ. Nơi nằm của người bệnh nên có màn che chắn cẩn thận cả ban ngày lẫn ban đêm để ngăn ngừa muỗi vằn đốt lây truyền virus sang các thành viên khác trong gia đình và cộng đồng xung quanh.

Đặc biệt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, người nhà phải theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng. Những dấu hiệu nguy hiểm bao gồm đau bụng nhiều và liên tục, nôn ói nhiều lần, chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, tiểu tiện rất ít hoặc bồn chồn, lừ đừ, li bì, lạnh đầu chi. Khi xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào trong số này, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện gần nhất để được cấp cứu và xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin chăm sóc tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo cho các trường hợp sốt xuất huyết mức độ nhẹ đã được bác sĩ thăm khám và cho phép theo dõi ngoại trú. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà vì việc truyền dịch sai chỉ định hoặc sai tốc độ có thể gây quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp dẫn đến nguy hiểm tính mạng. Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các loại thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc. Người bệnh cần tuân thủ lịch hẹn tái khám và xét nghiệm công thức máu hàng ngày theo yêu cầu chuyên môn của cơ sở y tế.

Tóm tắt

Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà đòi hỏi sự cẩn trọng, kiên nhẫn và theo dõi sát sao từ người thân. Thực hiện tốt việc bù nước, dinh dưỡng lành mạnh, dùng thuốc đúng chỉ dẫn và phát hiện kịp thời các biến chứng nguy hiểm sẽ giúp người bệnh mau chóng bình phục an toàn. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào, hãy chủ động liên hệ hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.