Các loại vaccine dại đang được sử dụng phổ biến tại Việt Nam
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối một khi các triệu chứng lâm sàng đã xuất hiện. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể ngăn chặn hiệu quả nếu nạn nhân được can thiệp y tế kịp thời bằng vaccine phòng bệnh dại và huyết thanh kháng dại đạt chuẩn chất lượng.
Tại Việt Nam, chương trình tiêm chủng phòng dại đã có những bước tiến vượt bậc với việc chuyển đổi hoàn toàn sang các dòng vaccine thế hệ mới nuôi cấy trên tế bào tinh chế. Việc nắm rõ thông tin về các loại vaccine dại đang được cấp phép lưu hành giúp người dân an tâm và chủ động xử trí đúng đắn ngay sau khi bị động vật cào, cắn.
Vaccine dại tại Việt Nam là gì?
Vaccine phòng bệnh dại là chế phẩm sinh học chứa kháng nguyên virus dại đã được bất hoạt, có tác dụng kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh ra kháng thể đặc hiệu để tiêu diệt virus dại trước khi chúng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương. Tại Việt Nam, công tác phòng chống bệnh dại luôn được ngành y tế đặt lên hàng đầu thông qua việc kiểm soát nguồn lây ở động vật và duy trì đầy đủ nguồn cung ứng vaccine cho người. Tất cả các loại vaccine phòng dại đang được Bộ Y tế cấp phép và đưa vào sử dụng đều trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt về độ an toàn sinh học và khả năng tạo đáp ứng miễn dịch. Nhờ đó, người dân khi có chỉ định tiêm phòng hoàn toàn có thể yên tâm về chất lượng của vaccine, không còn nỗi lo lắng về các biến chứng thần kinh như các dòng sản phẩm cũ trong quá khứ.
Đặc điểm của các vaccine phòng dại thế hệ mới hiện nay
Trước đây các thế hệ vaccine dại cũ sản xuất từ mô não động vật tiềm ẩn nguy cơ biến chứng thần kinh nghiêm trọng nên đã ngừng lưu hành hoàn toàn tại Việt Nam từ nhiều năm trước. Hiện nay hệ thống tiêm chủng cả nước chỉ sử dụng các loại vaccine phòng bệnh dại thế hệ mới. Đây là những vaccine bất hoạt được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy trên tế bào tinh chế, đạt tiêu chuẩn khắt khe của Tổ chức Y tế Thế giới. Ưu điểm nổi bật của dòng vaccine này là tính an toàn rất cao, độ tinh khiết lớn, hầu như chỉ gây ra các phản ứng phụ nhẹ thoáng qua tại chỗ tiêm như đau hoặc sưng đỏ nhẹ, đồng thời đem lại hiệu quả bảo vệ vượt trội.
Các loại vaccine dại phổ biến đang lưu hành tại Việt Nam
Tại các trung tâm y tế dự phòng và trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc, hai loại vaccine dại được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất là Verorab và Abhayrab. Verorab là vaccine do Pháp sản xuất, sử dụng công nghệ nuôi cấy virus dại bất hoạt trên tế bào Vero tinh chế, đã được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu và khẳng định tính an toàn qua nhiều năm. Bên cạnh đó, Abhayrab là vaccine do Ấn Độ sản xuất, cũng áp dụng công nghệ tế bào Vero tinh chế với quy trình kiểm định nghiêm ngặt, mang lại hiệu lực bảo vệ tương đương. Tùy theo điều kiện cung ứng tại từng cơ sở y tế, người dân có thể được chỉ định một trong các loại vaccine này.
Vai trò phối hợp của huyết thanh kháng dại trong điều trị dự phòng
Đối với những trường hợp có vết cắn sâu, nhiều vết thương, vết thương chảy máu hoặc tổn thương nằm ở các khu vực gần hệ thần kinh trung ương như vùng đầu, mặt, cổ và đầu ngón tay, việc chỉ tiêm vaccine dại là chưa đủ. Ở những tổn thương mức độ này, bác sĩ sẽ chỉ định phối hợp tiêm thêm huyết thanh kháng dại. Huyết thanh kháng dại cung cấp một lượng kháng thể dại sẵn có nhằm trung hòa virus ngay tại vị trí xâm nhập trong thời gian chờ đợi cơ thể tự sinh ra kháng thể bảo vệ từ vaccine. Việc phối hợp này giúp bảo vệ tính mạng người bệnh trước khi virus kịp di chuyển vào các dây thần kinh.
Phác đồ tiêm phòng dại trước và sau khi phơi nhiễm
Dự phòng bệnh dại bằng vaccine bao gồm hai hình thức chính là dự phòng trước phơi nhiễm và dự phòng sau phơi nhiễm. Dự phòng trước phơi nhiễm dành cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao như bác sĩ thú y, nhân viên cứu hộ động vật, người nuôi thú cưng hoặc người làm việc trong môi trường rủi ro. Đối với người đã bị động vật cào hoặc cắn, việc tiêm dự phòng sau phơi nhiễm cần được thực hiện càng sớm càng tốt. Phác đồ tiêm có thể áp dụng đường tiêm bắp hoặc tiêm trong da tùy thuộc vào phác đồ chỉ định của bác sĩ tại điểm tiêm, và người tiêm bắt buộc phải tuân thủ đúng lịch hẹn để đảm bảo lượng kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ tối đa.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không dùng các biện pháp dân gian như đắp lá thuốc, rạch giác hút máu hay đi lấy nọc dại của thầy lang vì sẽ làm mất đi khoảng thời gian vàng để tiêm phòng. Không được tự ý ngưng các mũi tiêm tiếp theo khi thấy con vật cắn vẫn còn sống nếu chưa có ý kiến chuyên môn của bác sĩ phụ trách. Cần thông báo ngay cho cán bộ y tế nếu có tiền sử dị ứng nặng hoặc các bệnh lý suy giảm miễn dịch nền.
Tóm tắt
Bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được can thiệp sớm và đúng quy trình y tế. Việc hiểu rõ các loại vaccine dại thế hệ mới cũng như tầm quan trọng của việc tiêm chủng đúng hẹn giúp người dân chủ động bảo vệ tính mạng bản thân và gia đình. Khi không may bị động vật cắn hoặc cào, người dân cần đến ngay cơ sở y tế dự phòng uy tín để được bác sĩ tư vấn phác đồ dự phòng thích hợp.
Nguồn tham khảo
- Vaccine: Immunogenic response in obese patients undergoing rabies post-exposure prophylaxis with combined equine rabies immunoglobulin and rabies vaccination
- Asian Biomedicine: Safety and immunogenicity of rabies pre- and postexposure intradermal regimens using Abhayrab, a purified vero cell rabies vaccine (PVRV) produced in India in healthy volunteers: towards greater affordability of rabies prophylaxis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiêm vaccine phòng dại thế hệ mới có gây suy giảm trí nhớ không?
Vaccine dại thế hệ mới nuôi cấy trên tế bào tinh chế hiện nay rất an toàn, không chứa tế bào thần kinh nên không gây ảnh hưởng đến trí nhớ hay tổn thương não bộ như các dòng vaccine cũ trước đây.
Phụ nữ mang thai bị chó mèo cắn có tiêm vaccine dại được không?
Phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú nếu bị động vật nghi dại cắn vẫn cần tiêm vaccine phòng dại theo hướng dẫn của bác sĩ, bởi vì tính mạng người mẹ luôn được ưu tiên và vaccine thế hệ mới an toàn cho thai kỳ.
Sau khi bị chó mèo cắn bao lâu thì phải đi tiêm vaccine dại?
Người bị động vật cắn cần đến cơ sở y tế tiêm phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 đến 48 giờ đầu tiên, không nên chờ đợi đến khi con vật có biểu hiện phát bệnh.
Người tiêm vaccine phòng dại cần kiêng cữ những gì?
Trong quá trình tiêm vaccine dại, người tiêm cần tránh uống rượu bia, hạn chế các chất kích thích và không tự ý sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch mạnh nhằm đảm bảo cơ thể tạo đáp ứng kháng thể tối ưu.
Huyết thanh kháng dại khác vaccine phòng dại như thế nào?
Huyết thanh kháng dại cung cấp kháng thể sẵn có để trung hòa virus tại chỗ tức thì cho vết thương nặng, trong khi vaccine kích thích cơ thể tự tạo miễn dịch chủ động lâu dài. Hai chế phẩm này có cơ chế bổ trợ cho nhau.
