Các biểu hiện xuất huyết tiêu hóa ở người bệnh xơ gan

Xơ gan xuất huyết tiêu hóa là gì?

Xơ gan làm biến đổi cấu trúc mô gan, hình thành các dải xơ và nốt tân sinh cản trở dòng máu từ hệ thống tĩnh mạch cửa đi qua gan để về tim. Tình trạng này làm tăng áp lực tĩnh mạch cửa kéo dài, buộc máu phải tìm đường vòng qua các nhánh bàng hệ, nổi bật nhất là tĩnh mạch ở vùng đáy thực quản và tâm vị dạ dày.

Theo thời gian, các tĩnh mạch bàng hệ này bị giãn mỏng, căng phồng và rất dễ vỡ dưới áp lực dòng chảy hoặc khi có sự cọ xát cơ học từ thức ăn. Đồng thời, gan xơ suy giảm khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu cùng với tình trạng giảm tiểu cầu do lách to khiến máu chảy ra khó tự cầm. Sự kết hợp giữa tăng áp lực mạch máu và rối loạn đông máu làm cho biến chứng xơ gan xuất huyết tiêu hóa trở nên đặc biệt nguy hiểm và có tỷ lệ tử vong cao.

Biểu hiện nôn ra máu và chất thải tiêu hóa bất thường

Biểu hiện điển hình và đáng báo động nhất ở người bệnh xơ gan xuất huyết tiêu hóa là nôn ra máu. Máu nôn ra có thể đỏ tươi hoặc có màu nâu sẫm lẫn máu cục, thường xuất hiện đột ngột sau khi ho mạnh, rặn nhiều hoặc sau bữa ăn no. Lượng máu nôn có thể từ vài chục mililit đến lượng lớn, gây hoảng loạn cho người bệnh.

Bên cạnh nôn ra máu, người bệnh thường đi ngoài phân đen bóng như bã cà phê hoặc hắc ín, kèm theo mùi tanh nồng đặc trưng do máu bị tiêu hóa và biến đổi trong đường ruột. Trong trường hợp máu chảy quá nhanh và nhiều từ đường tiêu hóa trên xuống, phân có thể lẫn máu đỏ tươi hoặc đỏ bầm. Đây là dấu hiệu cảnh báo ổ xuất huyết đang hoạt động mạnh và cần được xử trí khẩn cấp tại cơ sở y tế.

Dấu hiệu mất máu cấp và rối loạn tuần hoàn toàn thân

Khi lượng máu mất qua đường tiêu hóa vượt quá khả năng bù trừ của cơ thể, người bệnh sẽ xuất hiện hàng loạt triệu chứng của sốc mất máu cấp. Dấu hiệu ban đầu bao gồm hoa mắt, chóng mặt dữ dội, đặc biệt rõ rệt khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi hoặc đứng dậy.

Da người bệnh trở nên xanh xao, nhợt nhạt, niêm mạc mắt và môi tái nhợt, các đầu ngón tay chân lạnh và vã mồ hôi hột. Mạch đập nhanh nhỏ, huyết áp tụt sâu khiến người bệnh cảm thấy hụt hơi, tức ngực, bồn chồn lo lắng. Nếu không được bồi phụ thể tích tuần hoàn kịp thời, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lơ mơ, ngất xỉu hoặc hôn mê sâu do não và các cơ quan quan trọng bị thiếu oxy nghiêm trọng.

Biến chứng thần kinh và suy giảm chức năng đa cơ quan

Tình trạng chảy máu tiêu hóa khiến lượng protein trong đường ruột tăng đột ngột, từ đó đẩy cao nồng độ amoniac trong máu mà lá gan xơ hóa không thể chuyển hóa hết. Hệ quả là người bệnh rất dễ rơi vào biến chứng bệnh não gan với các biểu hiện thần kinh rõ rệt.

Người bệnh có thể thay đổi tính tình, mất định hướng về không gian và thời gian, nói lẫn lộn, lú lẫn, ngủ ngày thức đêm hoặc run rẩy hai bàn tay khi giơ thẳng ra phía trước. Bên cạnh đó, việc mất máu và hạ huyết áp làm suy giảm tưới máu đến thận, gây thiểu niệu hoặc vô niệu, làm trầm trọng thêm hội chứng gan thận ở người bệnh xơ gan giai đoạn muộn.

Xử trí ban đầu đúng cách khi phát hiện xuất huyết tiêu hóa

Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu, người nhà cần lập tức gọi xe cấp cứu hoặc bố trí phương tiện đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa gần nhất. Trong lúc chờ đợi, hãy đặt người bệnh nằm yên trên mặt phẳng cứng, đầu kê thấp và nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ sặc máu vào đường thở gây ngạt thở.

Gia đình tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì, không tự ý cho uống nước chanh, trà gừng hay các loại thuốc cầm máu dân gian. Giữ ấm cơ thể cho người bệnh bằng chăn mỏng và liên tục theo dõi nhịp thở, mức độ tỉnh táo để cung cấp thông tin chính xác cho nhân viên y tế ngay khi tiếp cận.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Xuất huyết tiêu hóa ở bệnh nhân xơ gan là tình huống đe dọa tính mạng, tuyệt đối không được tự ý điều trị bằng các bài thuốc dân gian hoặc chần chừ đưa người bệnh đến bệnh viện. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ, gia đình cần liên hệ cấp cứu y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Xuất huyết tiêu hóa là một trong những biến chứng nặng nề nhất của bệnh xơ gan, đòi hỏi sự can thiệp y tế tức thì để bảo toàn tính mạng. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không được chủ quan trước các dấu hiệu nôn ra máu hay đi ngoài phân đen, đồng thời cần duy trì tái khám định kỳ để kiểm soát tốt áp lực tĩnh mạch cửa.