Các bệnh nhiễm trùng mắt phổ biến và cách phòng ngừa

Nhiễm trùng mắt là gì?

Về mặt y khoa, nhiễm trùng mắt là thuật ngữ chung chỉ tình trạng viêm nhiễm do các tác nhân vi sinh vật gây ra tại một hoặc nhiều bộ phận của nhãn cầu và các phần phụ cận. Mắt là cơ quan nhạy cảm tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài, được bảo vệ tự nhiên bởi màng phim nước mắt, phản xạ chớp mắt và hàng rào lông mi. Khi các cơ chế tự vệ này bị suy yếu hoặc bị tổn thương cơ học, các vi sinh vật gây hại dễ dàng bám dính và phát triển.

Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, nhiễm trùng mắt được phân loại thành nhiều bệnh cảnh lâm sàng khác nhau, phổ biến nhất là bề mặt nhãn cầu và phần phụ bao gồm kết mạc, giác mạc, mi mắt và tuyến lệ. Mức độ nghiêm trọng của bệnh dao động từ kích ứng nhẹ tự giới hạn cho đến các ổ loét sâu đe dọa trực tiếp chức năng nhìn. Việc thăm khám chuyên khoa mắt khi xuất hiện các triệu chứng bất thường là bước cần thiết để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Những dạng nhiễm trùng mắt thường gặp trong cộng đồng

Các bệnh nhiễm trùng mắt thường gặp nhất bao gồm viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm bờ mi và chắp lẹo mi mắt. Trong đó, viêm kết mạc, hay còn gọi dân gian là đau mắt đỏ, là dạng phổ biến nhất do adenovirus hoặc vi khuẩn như tụ cầu, phế cầu gây ra, dễ lây lan thành dịch qua tiếp xúc dịch tiết.

Viêm giác mạc là tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng hơn ở lớp mô trong suốt phía trước tròng đen, thường liên quan đến chấn thương trầy xước mắt hoặc sử dụng kính áp tròng sai quy cách. Bệnh có thể do vi khuẩn, nấm hoặc virus herpes simplex gây tổn thương sâu. Ngoài ra, viêm bờ mi và viêm tuyến bã mi mắt tạo nên các nốt chắp hoặc lẹo gây sưng đỏ bờ mi, cộm vướng khó chịu. Mỗi bệnh cảnh có đặc tính giải phẫu riêng biệt và đòi hỏi phác đồ chăm sóc chuyên biệt từ bác sĩ nhãn khoa.

Nguyên nhân và những đường lây truyền vi sinh vật vào mắt

Vi sinh vật có thể xâm nhập vào mắt qua nhiều con đường khác nhau trong sinh hoạt thường nhật. Đường lây phổ biến nhất là sự tiếp xúc gián tiếp qua bàn tay chưa rửa sạch khi người bệnh vô tình dụi mắt, chạm tay lên vùng mặt hoặc dùng chung khăn mặt, gối ngủ với người đang bị đau mắt đỏ. Môi trường nước ô nhiễm tại các bể bơi công cộng hoặc ao hồ cũng là nguồn chứa nhiều vi khuẩn và trùng amip gây hại.

Bên cạnh đó, việc sử dụng kính áp tròng không đúng hướng dẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến loét giác mạc. Thói quen đeo kính qua đêm, không vệ sinh khay đựng định kỳ hoặc dùng nước máy để rửa kính tạo điều kiện lý tưởng cho vi nấm và vi khuẩn xâm nhập. Các chấn thương nhỏ như bụi cát bắn vào mắt, vết cào xước từ cành cây, côn trùng cũng làm rách biểu mô bảo vệ, mở đường cho mầm bệnh phát triển.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ mắt ngay

Mặc dù biểu hiện của nhiễm trùng mắt có thể khác nhau tùy vị trí tổn thương, người bệnh thường nhận thấy các dấu hiệu ban đầu như đỏ mắt, cộm xốn như có dị vật, ngứa ngáy và tăng tiết dịch rỉ mắt nhiều màu vàng xanh. Khi ngủ dậy, hai mi mắt có thể bị dính chặt do rỉ khô đọng lại ở khóe mi.

Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt cảnh giác và đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Đó là tình trạng đau nhức sâu trong nhãn cầu, sợ ánh sáng chói, nhìn mờ đột ngột, xuất hiện đốm trắng đục trên tròng đen hoặc sưng phù toàn bộ vùng quanh hốc mắt. Những biểu hiện này gợi ý tổn thương đã lan đến giác mạc hoặc cấu trúc sâu bên trong, nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến thủng giác mạc hoặc suy giảm thị lực không hồi phục.

Biện pháp vệ sinh và phòng ngừa nhiễm trùng mắt hiệu quả

Phòng ngừa nhiễm trùng mắt bắt đầu từ việc xây dựng thói quen vệ sinh cá nhân nghiêm ngặt mỗi ngày. Bạn cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy, nhất là trước khi chạm vào vùng mắt hoặc đeo kính áp tròng. Tuyệt đối từ bỏ thói quen dụi mắt khi ngứa hoặc cộm, vì lực chà xát có thể gây xước giác mạc và đưa vi khuẩn từ tay vào mắt.

Mỗi thành viên trong gia đình nên sử dụng khăn mặt, gối và đồ dùng vệ sinh riêng biệt để ngăn ngừa lây nhiễm chéo. Khi đi ra ngoài đường, lao động trong môi trường nhiều bụi hoặc bơi lội, hãy đeo kính bảo hộ hoặc kính râm phù hợp để che chắn mắt. Đối với người đeo kính áp tròng, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình làm sạch bằng dung dịch ngâm rửa chuyên dụng, thay khay định kỳ và tuyệt đối không đeo kính khi bơi lội hay đi ngủ.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh phối hợp corticoid hoặc thuốc co mạch khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Việc lạm dụng corticoid nhỏ mắt có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm nấm, nhiễm virus herpes, thậm chí dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá trầu không, xông hơi tinh dầu nóng hay nhỏ sữa mẹ vào mắt đang viêm vì rất dễ gây bỏng niêm mạc và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.

Tóm tắt

Đôi mắt là cơ quan thị giác vô cùng tinh tế và nhạy cảm. Giữ gìn vệ sinh đôi bàn tay, bảo vệ mắt khỏi tác nhân ô nhiễm môi trường và sử dụng kính áp tròng an toàn là những biện pháp thiết thực giúp ngăn ngừa nhiễm trùng mắt. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cộm xốn, đỏ đau hay nhìn mờ bất thường, hãy chủ động đến khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt để được chẩn đoán chính xác và tư vấn điều trị kịp thời.