Biểu hiện và các giai đoạn phát triển bệnh sởi ở người lớn

Bệnh sởi ở người lớn là gì?

Bệnh sởi lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi xâm nhập vào cơ thể người lớn, vi rút nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp trên và hạch bạch huyết trước khi vào máu gây ra các triệu chứng toàn thân. Bệnh cảnh ở người lớn thường rầm rộ hơn ở trẻ em, kèm theo sốt cao liên tục, mệt mỏi kéo dài và nguy cơ biến chứng đường hô hấp như viêm phổi hay biến chứng thần kinh.

Hình ảnh tổn thương của bệnh sởi biểu hiện qua nhiều hình thái khác nhau tùy theo từng thời điểm. Trong đó, dấu hiệu niêm mạc đặc trưng là hạt Koplik ở giai đoạn đầu và dạng phát ban hồng ban dạng sẩn tiến triển từ mặt xuống chân ở giai đoạn toàn phát. Việc nhận diện đúng các hình thái tổn thương giúp phân biệt sởi với các bệnh phát ban khác như sốt xuất huyết hay rubella.

Giai đoạn ủ bệnh và khởi phát ban đầu

Thời gian ủ bệnh sởi ở người lớn thường kéo dài từ mười đến mười bốn ngày sau khi tiếp xúc với nguồn lây. Trong giai đoạn này, người nhiễm vi rút chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt ra bên ngoài nhưng vi rút đã bắt đầu nhân lên mạnh mẽ trong hệ thống bạch huyết.

Giai đoạn khởi phát hay còn gọi là giai đoạn viêm long kéo dài từ hai đến bốn ngày. Người bệnh bắt đầu sốt nhẹ đến sốt cao, kèm theo các triệu chứng viêm đường hô hấp trên như ho khô, hắt hơi, chảy nước mũi và nghẹt mũi. Mắt người bệnh thường bị đỏ, sưng nếp mi, sợ ánh sáng và chảy nước mắt do viêm kết mạc.

Đặc biệt, vào cuối giai đoạn này, dấu hiệu quan trọng xuất hiện trên niêm mạc má là các hạt Koplik. Đây là những hạt nhỏ kích thước một đến hai milimét, màu trắng hoặc xanh nhạt, có quầng đỏ xung quanh, nằm ở niêm mạc má đối diện răng mỏm hàm. Hạt Koplik là dấu hiệu đặc hữu giúp xác định bệnh sởi trước khi các vết ban trên da xuất hiện.

Giai đoạn phát ban đặc trưng trên da

Giai đoạn phát ban diễn ra từ hai đến năm ngày sau thời kỳ khởi phát. Lúc này, nhiệt độ cơ thể người bệnh có thể tăng cao đột ngột lên trên ba mươi chín hoặc bốn mươi độ C đi kèm tình trạng mệt mỏi toàn thân sâu sắc.

Tổn thương trên da bắt đầu dưới dạng các nốt hồng ban dạng sẩn, hơi nổi gờ nhẹ trên mặt da, màu hồng hoặc đỏ, giữa các nốt ban có khoảng da lành. Hướng tiến triển của ban sởi có tính chất tuần tự đặc trưng: đầu tiên xuất hiện ở sau tai, vùng chân tóc, sau đó lan ra mặt, cổ và ngực. Trong những ngày tiếp theo, ban tiếp tục lan xuống lưng, bụng, hai tay và cuối cùng phủ kín hai chân.

Khi ban sởi lan đến chân thì nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm dần nếu không có biến chứng. Hình ảnh ban sởi ở người lớn thường đậm màu hơn, diện tích bao phủ rộng và có thể đi kèm tình trạng xuất huyết nhẹ dưới da hoặc ngứa nhẹ.

Giai đoạn phục hồi và các vệt thâm trên da

Sau khoảng ba đến năm ngày kể từ khi xuất hiện, ban sởi bắt đầu nhạt màu dần và lặn theo đúng thứ tự mà chúng đã xuất hiện, tức là lặn từ mặt, cổ xuống thân mình và các chi.

Khi ban lặn, vùng da tổn thương để lại các vệt thâm màu nâu nhạt hoặc sẫm màu có hình dạng rải rác giống như vằn da hổ, kèm theo tình trạng bong vảy nhỏ như bụi phấn. Hiện tượng này xảy ra do quá trình thoái hóa của hemoglobin và tế bào thượng thượng bì bị tổn thương trong đợt viêm.

Cùng với sự lặn của ban sởi, sốt giảm dần, các triệu chứng viêm đường hô hấp và viêm kết mạc cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, thể trạng người lớn sau khi mắc sởi thường suy giảm đáng kể, hệ miễn dịch bị suy giảm tạm thời trong vài tuần đến vài tháng, tạo điều kiện cho các nhiễm trùng cơ hội phát triển nếu không được chăm sóc tốt.

Biến chứng có thể gặp và biện pháp theo dõi

Người lớn mắc bệnh sởi có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn so với trẻ em do phản ứng miễn dịch mạnh và các bệnh lý nền đi kèm. Biến chứng thường gặp nhất là viêm phổi do vi rút sởi hoặc bội nhiễm vi khuẩn, gây khó thở, đau ngực và suy hô hấp.

Ngoài ra, vi rút sởi có thể xâm nhập hệ thần kinh gây viêm não, viêm màng não với triệu chứng nhức đầu dữ dội, co giật, rối loạn ý thức. Các biến chứng khác bao gồm viêm tai giữa, viêm loét giác mạc, viêm cơ tim và tiêu chảy kéo dài gây mất nước.

Khi người bệnh có dấu hiệu sốt cao không hạ, ho kéo dài, khó thở, lơ mơ hoặc phát ban kèm xuất huyết hoại tử, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Việc chăm sóc bao gồm nghỉ ngơi tại phòng thoáng khí, bổ sung đủ nước, dinh dưỡng hợp lý và cách ly để tránh lây nhiễm cho cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Bệnh sởi ở người lớn có thể tiến triển phức tạp và gây biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi rút hay thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến chuyên môn. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường, người bệnh nên đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được khám và theo dõi kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi ở người lớn diễn biến qua từng giai đoạn rõ rệt từ ủ bệnh, khởi phát, phát ban đến phục hồi. Việc nhận biết sớm các biểu hiện lâm sàng như hạt Koplik và thứ tự phát ban giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và phòng ngừa biến chứng. Tiêm vắc xin đầy đủ và duy trì vệ sinh cá nhân là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi bệnh sởi.