Các biểu hiện khô mắt thường gặp và cách chăm sóc thị lực

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Khô mắt là hội chứng xảy ra khi tuyến lệ không sản xuất đủ nước mắt hoặc chất lượng màng phim nước mắt bị suy giảm, dẫn đến tình trạng bay hơi quá nhanh. Bệnh lý này ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại do thói quen tiếp xúc thường xuyên với màn hình điện tử, môi trường điều hòa nhiệt độ và ô nhiễm khói bụi.

Khi bề mặt nhãn cầu không được giữ ẩm đầy đủ, người bệnh sẽ gặp phải nhiều cảm giác khó chịu ở vùng mắt làm ảnh hưởng đến khả năng tập trung và chất lượng cuộc sống. Nhận biết sớm các biểu hiện khô mắt điển hình giúp chúng ta kịp thời điều chỉnh thói quen sinh hoạt và có phương án chăm sóc thị lực thích hợp trước khi giác mạc bị tổn thương.

Biểu hiện khô mắt là gì?

Hội chứng khô mắt là một rối loạn đa yếu tố mạn tính của màng phim nước mắt và bề mặt nhãn cầu, gây ra các triệu chứng khó chịu và rối loạn thị giác. Màng phim nước mắt bình thường bao gồm ba lớp thiết yếu: lớp mỡ lipid ngoài cùng giúp hạn chế bay hơi nước mắt, lớp nước ở giữa cung cấp oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng biểu mô giác mạc, cùng lớp chất nhầy mucin trong cùng giúp nước mắt bám dính đều trên bề mặt mắt. Khi có sự mất cân bằng ở bất kỳ lớp nào hoặc tuyến lệ suy giảm hoạt động, chu trình bôi trơn tự nhiên của nhãn cầu sẽ bị gián đoạn. Tình trạng này kéo dài không chỉ gây mỏi mệt cho đôi mắt mà còn có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm biểu mô, trầy xước giác mạc và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng quang học của mắt nếu không được theo dõi phù hợp.

Cảm giác cộm xốn và như có dị vật trong mắt

Cảm giác cộm như có hạt bụi, cát hoặc dị vật kẹt trong mi mắt là phàn nàn rất phổ biến ở người bị khô mắt. Hiện tượng này xuất hiện do lớp màng phim nước mắt bị mỏng hoặc bay hơi quá nhanh, khiến bề mặt giác mạc và kết mạc không còn được bôi trơn đầy đủ. Khi người bệnh chớp mắt, mí mắt cọ xát trực tiếp lên bề mặt nhãn cầu thô ráp, kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác và tạo ra sự khó chịu liên tục. Nhiều người có phản xạ tự nhiên là dùng tay dụi mạnh vào mắt để loại bỏ cảm giác vướng víu, tuy nhiên hành động này có thể làm trợt biểu mô giác mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Thay vì dụi mắt, người bệnh nên chớp mắt nhẹ nhàng nhiều lần hoặc sử dụng dung dịch làm ẩm mắt chuyên dụng để làm dịu cảm giác cộm xốn.

Hiện tượng cay rát kèm theo đỏ mắt

Cay rát và cảm giác nóng bỏng quanh vùng hốc mắt thường trở nên nghiêm trọng hơn khi tiếp xúc với luồng gió quạt, máy điều hòa nhiệt độ hoặc khói thuốc lá. Tình trạng mất cân bằng thẩm thấu của màng phim nước mắt kích hoạt phản ứng viêm vi thể trên bề mặt nhãn cầu, làm cho các mô mắt trở nên cực kỳ nhạy cảm. Hiện tượng đỏ mắt kèm theo có thể dao động từ các tia máu đỏ li ti ở góc mắt đến tình trạng cương tụ mạch máu kết mạc lan tỏa. Biểu hiện này thường bị nhầm lẫn với các bệnh lý nhiễm trùng như viêm kết mạc hay viêm bờ mi, dẫn đến việc tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid không phù hợp, làm tổn thương thêm lớp biểu mô nhãn cầu vốn đang suy yếu.

Tình trạng chảy nước mắt sống phản xạ

Nhiều người cảm thấy nghịch lý khi mắt bị khô nhưng lại liên tục chảy nước mắt giàn giụa, đặc biệt là khi ra ngoài trời gió hoặc nhìn tập trung vào màn hình thiết bị điện tử. Thực chất, đây là phản xạ tự nhiên của tuyến lệ nhằm đáp ứng lại kích thích bề mặt giác mạc đang bị khô rát nghiêm trọng. Tuy nhiên, lượng nước mắt tiết ra trong phản xạ này chủ yếu là phần nước lỏng, thiếu hụt thành phần chất nhầy và lớp mỡ lipid cần thiết để giữ ẩm. Do thiếu sự cân bằng về mặt sinh hóa, lượng nước mắt dư thừa này không thể bám dính để trải đều trên giác mạc mà nhanh chóng trào ra khóe mắt, khiến bề mặt nhãn cầu vẫn tiếp tục rơi vào trạng thái khô ráp và kích ứng.

Nhìn mờ dao động và mỏi mắt khi tập trung

Hiện tượng nhìn mờ từng đợt, cảm giác hình ảnh không sắc nét hoặc dao động độ rõ sau một khoảng thời gian làm việc là biểu hiện rất đặc trưng của khô mắt. Màng phim nước mắt đóng vai trò là bề mặt khúc xạ quang học đầu tiên của hệ thống thị giác; khi màng này bị đứt gãy hoặc không đồng đều, ánh sáng đi vào mắt sẽ bị tán xạ bất thường. Người bệnh thường nhận thấy thị lực bỗng nhiên trong trẻo và rõ nét trở lại ngay sau khi chớp mắt vài lần do lớp nước mắt được phân bổ lại tạm thời. Tình trạng này khiến người làm việc văn phòng, lái xe hoặc người thường xuyên sử dụng điện thoại rất dễ mỏi mắt, giảm hiệu suất làm việc và có cảm giác thị lực suy giảm nhanh chóng.

Nhạy cảm với ánh sáng và nặng mi mắt vào buổi sáng

Người bị khô mắt thường cảm thấy mắt bị chói buốt, khó chịu hoặc phải nheo mắt lại khi bước ra ngoài trời nắng, khi lái xe vào ban đêm gặp đèn pha đối diện, hoặc khi làm việc dưới ánh đèn huỳnh quang công suất lớn. Sự mất ổn định của lớp phim nước mắt làm lộ các đầu dây thần kinh cảm giác trên bề mặt giác mạc, khiến nhãn cầu phản ứng quá mức với các kích thích ánh sáng thông thường. Bên cạnh đó, sau một giấc ngủ dài vào ban đêm, mắt không tiết đủ nước mắt bảo vệ có thể dẫn đến hiện tượng mi mắt dính chặt vào nhãn cầu. Người bệnh thường cảm thấy mí mắt nặng nề, khó mở mắt vào sáng sớm và có cảm giác dính rít kèm theo một lượng nhỏ chất nhầy sợi ở khóe mắt.

Biện pháp chăm sóc và giảm khó chịu cho mắt hàng ngày

Để cải thiện các biểu hiện khô mắt, người bệnh cần kết hợp giữa việc tối ưu hóa môi trường sống và xây dựng thói quen chăm sóc nhãn khoa khoa học hàng ngày. Hãy áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với máy tính: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy hướng tầm mắt nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng ít nhất 20 giây để mắt được thư giãn và duy trì tần suất chớp mắt đầy đủ. Đặt máy tạo độ ẩm trong phòng làm việc có điều hòa, tránh để luồng gió thổi trực tiếp vào mặt và đeo kính bảo vệ khi di chuyển ngoài trời. Có thể bổ sung nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản theo tư vấn y tế để bôi trơn bề mặt nhãn cầu, đồng thời giữ chế độ dinh dưỡng giàu axit béo omega-3 giúp củng cố chất lượng màng phim nước mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo y học thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ nhãn khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau nhức mắt dữ dội, mắt đỏ kéo dài kèm suy giảm thị lực rõ rệt, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Khô mắt tuy là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan vì có thể làm suy giảm thị lực và ảnh hưởng xấu đến sinh hoạt hàng ngày. Việc nhận biết sớm các biểu hiện khó chịu và điều chỉnh thói quen sử dụng mắt kịp thời sẽ giúp bảo vệ nhãn cầu tốt hơn. Nếu các dấu hiệu kéo dài hoặc trở nặng, người bệnh cần chủ động thăm khám tại chuyên khoa mắt để được bác sĩ hướng dẫn chăm sóc đúng cách.