Bị thủy đậu rồi có bị lại không và những lưu ý y khoa quan trọng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người từng trải qua cảm giác mệt mỏi cùng những nốt phát ban khó chịu của bệnh thủy đậu thường băn khoăn liệu căn bệnh này có nguy cơ quay trở lại trong tương lai hay không. Nỗi lo lắng này hoàn toàn dễ hiểu bởi thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây lan rất nhanh trong cộng đồng và để lại nhiều phiền toái cho sinh hoạt hàng ngày.
Theo các chuyên gia y tế, người đã từng bị thủy đậu hầu như sẽ không mắc lại căn bệnh này lần thứ hai nhờ cơ chế ghi nhớ miễn dịch bền vững của cơ thể. Tuy nhiên, sự biến mất của các triệu chứng ngoài da không đồng nghĩa với việc mầm bệnh đã hoàn toàn biến mất, bởi virus vẫn có thể tồn tại âm thầm và gây ra những vấn đề sức khỏe khác khi gặp điều kiện thuận lợi.
Bị thủy đậu rồi có bị lại không là gì?
Thủy đậu là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa đông xuân với biểu hiện đặc trưng là các nốt mụn nước xuất hiện rải rác trên da kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và đau đầu. Bệnh lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người lành hít phải không khí có chứa virus từ người bệnh ho, hắt hơi hoặc do tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các bóng nước bị vỡ. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus kích hoạt phản ứng phòng vệ mạnh mẽ từ hệ thống miễn dịch để tạo ra kháng thể trung hòa. Đối với thắc mắc bị thủy đậu rồi có bị lại không, y văn ghi nhận phần lớn trường hợp sau khi khỏi bệnh sẽ đạt được mức độ bảo vệ suốt đời, biến thủy đậu thành căn bệnh chỉ xuất hiện một lần duy nhất ở người bình thường.
Cơ chế tạo miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh thủy đậu
Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra thông qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước. Khi một người nhiễm bệnh lần đầu tiên, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt các tế bào bạch cầu và sản sinh kháng thể đặc hiệu để tiêu diệt mầm bệnh. Sau khi các tổn thương trên da lành lặn, cơ thể tiếp tục lưu trữ tế bào lympho ghi nhớ miễn dịch. Những tế bào này có khả năng nhận diện rất nhanh nếu virus xâm nhập trở lại trong tương lai, từ đó vô hiệu hóa chúng ngay trước khi kịp nhân lên và gây bệnh trên diện rộng. Nhờ cơ chế sinh học này, đại đa số người khỏe mạnh sau khi trải qua một đợt thủy đậu sẽ sở hữu miễn dịch tự nhiên bảo vệ gần như trọn đời, khiến việc bùng phát bệnh thủy đậu điển hình lần tiếp theo trở nên rất khó xảy ra.
Khả năng tái nhiễm thủy đậu trong thực tế y khoa
Trên thực tế lâm sàng, câu trả lời cho băn khoăn bị thủy đậu rồi có bị lại không là hầu hết không bị lại. Tỷ lệ tái phát bệnh thủy đậu thực sự là cực kỳ thấp trong cộng đồng. Tình trạng tái nhiễm chỉ có thể xảy ra ở một số nhóm đối tượng đặc thù, bao gồm người mắc hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải, bệnh nhân ung thư đang điều trị hóa chất hoặc xạ trị, người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch liều cao kéo dài sau ghép tạng. Ngoài ra, những trẻ em từng mắc thủy đậu khi còn dưới một tuổi có thể chưa hoàn thiện hệ thống miễn dịch, khiến lượng kháng thể tạo ra không đủ mạnh để duy trì bền vững. Một số trường hợp người bệnh tưởng mình bị lại thực chất là do chẩn đoán nhầm lẫn giữa thủy đậu với các bệnh ngoài da khác có biểu hiện mụn nước tương tự như nhiễm virus Herpes Simplex hoặc viêm da tiếp xúc.
Mối liên hệ giữa virus thủy đậu và bệnh zona thần kinh
Mặc dù hiếm khi gây bệnh thủy đậu lần hai, virus Varicella Zoster lại không bị loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể sau khi người bệnh bình phục. Thay vào đó, chúng di chuyển dọc theo các sợi thần kinh và cư trú vĩnh viễn ở trạng thái ngủ đông tại các hạch rễ sau của tủy sống hoặc hạch thần kinh sọ não. Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi cao, căng thẳng tâm lý kéo dài, mắc các bệnh mạn tính làm suy kiệt sức khỏe hoặc hệ miễn dịch bị ức chế, virus sẽ thức dậy và nhân lên. Khi tái hoạt động, virus không gây ra bệnh thủy đậu lan tỏa khắp cơ thể mà di chuyển ngược theo dây thần kinh cảm giác ra ngoài bề mặt da, gây nên bệnh zona thần kinh. Bệnh lý này đặc trưng bởi các dải mụn nước đau rát khu trú ở một bên cơ thể, kèm theo cảm giác châm chích khó chịu và có thể để lại di chứng đau dây thần kinh kéo dài.
Cách duy trì sức đề kháng và phòng ngừa biến chứng lâu dài
Để bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa nguy cơ virus tái hoạt động gây bệnh zona, người từng mắc thủy đậu cần chú trọng xây dựng lối sống khoa học nhằm duy trì hệ miễn dịch vững chắc. Chế độ dinh dưỡng nên cân đối, giàu vitamin và khoáng chất từ rau xanh, trái cây tươi kết hợp với việc uống đủ nước mỗi ngày. Rèn luyện thể dục thể thao điều độ, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng tinh thần giúp các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả. Đối với người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính, việc thăm khám sức khỏe định kỳ và tham khảo ý kiến chuyên môn của bác sĩ về các giải pháp dự phòng zona thần kinh là điều rất cần thiết. Khi phát hiện các dấu hiệu đau rát da kèm mụn nước bất thường, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người đọc không nên tự ý mua thuốc kháng virus hoặc thuốc bôi da khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Nếu nhận thấy các biểu hiện bất thường như nốt phỏng mưng mủ, sốt cao kéo dài hoặc đau rát thần kinh dữ dội, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.
Tóm tắt
Sau khi khỏi bệnh thủy đậu, cơ thể phần lớn người bệnh sẽ tạo được miễn dịch bảo vệ lâu dài và rất hiếm khi tái phát lần thứ hai. Dù vậy, virus vẫn tồn tại âm thầm trong hệ thần kinh và có thể tái hoạt động dưới dạng zona khi cơ thể suy yếu. Duy trì lối sống lành mạnh, chăm sóc sức khỏe chủ động và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có triệu chứng nghi ngờ là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
- Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases: Chickenpox and Herpes Zoster (Varicella-Zoster Virus)
- Varicella-Zoster Virus Epithelial Keratitis in Herpes Zoster Ophthalmicus: The Morphology of Varicella-Zoster Virus Epithelial Keratitis in Herpes Zoster Ophthalmicus
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trường hợp nào có thể bị thủy đậu lần thứ hai trong đời?
Tái nhiễm thủy đậu lần hai rất hiếm gặp, chỉ xuất hiện ở một số ít người bị suy giảm miễn dịch nặng hoặc người từng mắc bệnh lần đầu khi còn quá nhỏ dẫn đến phản ứng tạo kháng thể chưa hoàn chỉnh.
Người đã khỏi thủy đậu có nguy cơ mắc bệnh gì liên quan đến virus này?
Người từng mắc thủy đậu không bị lại chính căn bệnh này nhưng có nguy cơ phát triển thành zona thần kinh khi virus tiềm ẩn trong cơ thể tái hoạt động do tuổi tác hoặc sức đề kháng sụt giảm.
Làm thế nào để phân biệt nốt thủy đậu và mụn nước zona thần kinh?
Phát ban thủy đậu thường rải rác toàn thân và gây ngứa, trong khi zona thần kinh xuất hiện thành từng chùm mụn nước khu trú dọc theo đường đi của dây thần kinh ở một bên cơ thể và gây đau rát rõ rệt.
Có xét nghiệm nào kiểm tra cơ thể đã có kháng thể thủy đậu hay chưa?
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm huyết thanh học nhằm định lượng kháng thể miễn dịch đặc hiệu, từ đó đánh giá chính xác tình trạng bảo vệ của cơ thể đối với virus Varicella Zoster.
Đã từng bị thủy đậu rồi thì có cần tiêm phòng nữa không?
Người đã từng mắc thủy đậu thường không cần tiêm lại vắc xin thủy đậu, nhưng có thể được tư vấn tiêm vắc xin phòng ngừa zona thần kinh khi bước vào độ tuổi trung niên hoặc cao tuổi.
