Bị khô mắt dùng thuốc gì và các nhóm thuốc điều trị phổ biến
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hội chứng khô mắt xảy ra khi màng phim nước mắt mất cân bằng, khiến nhãn cầu không được bôi trơn đầy đủ và sinh ra cảm giác xốn cộm, cay rát khó chịu. Khi gặp phải triệu chứng này, nhiều người băn khoăn bị khô mắt dùng thuốc gì để nhanh chóng làm dịu đôi mắt và phòng ngừa tổn thương bề mặt giác mạc.
Lựa chọn ban đầu thông dụng nhất là các chế phẩm nước mắt nhân tạo giúp bù đắp độ ẩm sinh lý. Tuy nhiên, đối với các trường hợp khô mắt vừa đến nặng hoặc có nguyên nhân viêm nhiễm, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ cần phối hợp thêm các nhóm thuốc đặc hiệu như gel bôi trơn, thuốc kháng viêm hay thuốc kích thích tiết chất nhầy để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.
Bị khô mắt dùng thuốc gì là gì?
Khô mắt là một bệnh lý bề mặt nhãn cầu thường gặp, đặc trưng bởi sự suy giảm thể tích nước mắt hoặc sự bốc hơi nước mắt quá mức. Màng phim nước mắt cấu tạo gồm ba lớp là lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy, phối hợp nhịp nhàng để nuôi dưỡng và bảo vệ giác mạc. Khi bất kỳ thành phần nào bị rối loạn, mắt sẽ dễ bị kích ứng, đỏ rát, sợ ánh sáng và mờ mắt thoáng qua. Mục tiêu của việc dùng thuốc trong điều trị khô mắt là tái tạo độ ẩm tự nhiên, giảm ma sát giữa mi mắt và nhãn cầu, đồng thời kiểm soát phản ứng viêm nếu có. Do nguyên nhân gây khô mắt rất đa dạng, từ thói quen dùng thiết bị điện tử, lão hóa cho đến các bệnh lý tuyến bờ mi hay bệnh tự miễn, việc dùng thuốc cần căn cứ vào nguyên nhân cụ thể ở từng người bệnh thay vì áp dụng một công thức chung.
Nước mắt nhân tạo bôi trơn bề mặt nhãn cầu
Nước mắt nhân tạo là nhóm sản phẩm phổ biến và được ưu tiên lựa chọn hàng đầu cho hội chứng khô mắt. Các dung dịch này chứa những polyme giữ ẩm sinh học như natri hyaluronate, carboxymethylcellulose hoặc polyethylene glycol, mô phỏng thành phần nước mắt tự nhiên nhằm bổ sung độ ẩm tức thì và giảm lực ma sát khi chớp mắt. Đối với tình trạng khô mắt mức độ nhẹ do ngồi phòng điều hòa hay dùng máy tính nhiều, người bệnh có thể sử dụng nước mắt nhân tạo dạng lỏng để làm dịu nhanh cơn cộm xốn. Khi chọn mua, cần phân biệt dạng lọ đa liều có chất bảo quản và dạng tép đơn liều không chất bảo quản. Nếu tần suất sử dụng trên bốn lần mỗi ngày hoặc mắt nhạy cảm, dạng tép đơn liều là lựa chọn an toàn nhằm hạn chế tổn thương tế bào bề mặt nhãn cầu.
Gel và mỡ tra mắt duy trì độ ẩm kéo dài
Bên cạnh dạng dung dịch lỏng, các chế phẩm dạng gel hoặc mỡ tra mắt chứa hoạt chất giữ ẩm như carbomer, dầu khoáng hay sáp mềm thường được chỉ định cho người bị khô mắt nặng hoặc hay khô rát về đêm. Ưu điểm nổi bật của dạng bào chế này là độ nhớt cao, thời gian bám dính trên giác mạc kéo dài, tạo thành lớp màng bảo vệ hạn chế tối đa sự bốc hơi nước mắt trong suốt giấc ngủ. Nhờ đó, người bệnh giảm hẳn cảm giác dính mi mắt hoặc trầy xước biểu mô khi thức dậy vào buổi sáng. Điểm cần lưu ý là thuốc dạng mỡ và gel thường gây nhìn mờ tạm thời sau khi tra. Do đó, người dùng chỉ nên sử dụng trước khi đi ngủ, tránh dùng vào ban ngày khi cần lái xe hoặc làm việc tập trung.
Thuốc kháng viêm và ức chế miễn dịch theo đơn
Với các trường hợp khô mắt mạn tính có kèm theo phản ứng viêm bề mặt nhãn cầu, nước mắt nhân tạo đơn thuần thường không mang lại hiệu quả bền vững. Lúc này, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể chỉ định các thuốc điều trị nguyên nhân viêm như dung dịch nhỏ mắt cyclosporine hoặc tacrolimus nồng độ thấp. Nhóm thuốc ức chế miễn dịch tại chỗ này giúp giảm viêm cục bộ, hỗ trợ tuyến lệ phục hồi khả năng tiết nước mắt tự nhiên sau một thời gian điều trị liên tục. Ngoài ra, trong các đợt viêm cấp bùng phát, thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid liều nhẹ có thể được kê đơn ngắn ngày. Việc dùng corticosteroid cho mắt phải tuân thủ nghiêm ngặt theo dõi y khoa để phòng ngừa biến chứng tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể.
Thuốc hỗ trợ phục hồi biểu mô và ổn định tuyến bờ mi
Phần lớn trường hợp khô mắt bắt nguồn từ rối loạn chức năng tuyến Meibomius khiến lớp lipid bị thiếu hụt, làm nước mắt bốc hơi rất nhanh. Trong phác đồ chuyên khoa, bác sĩ có thể phối hợp thêm các thuốc nhỏ mắt kích thích tiết mucin như rebamipide hoặc diquafosol natri để củng cố màng phim nước mắt và thúc đẩy quá trình tái tạo các tổn thương vi thể trên biểu mô giác mạc. Khi có tình trạng viêm bờ mi mạn tính đi kèm, một số loại kháng sinh uống hoặc bôi tại chỗ nhóm macrolide hoặc tetracycline với liều kháng viêm có thể được sử dụng để ổn định chất lượng dịch tiết tuyến bã mi mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh mà cần được bác sĩ thăm khám và đánh giá cụ thể.
Lưu ý an toàn
Người bệnh không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc lạm dụng thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt và gây biến chứng nhãn khoa nguy hiểm. Khi sử dụng thuốc nhỏ mắt, cần giữ vệ sinh đầu lọ, không để chạm vào lông mi hay giác mạc để tránh nhiễm khuẩn. Phụ nữ mang thai, người đang dùng kính áp tròng hoặc có bệnh lý mắt nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa mắt trước khi dùng bất kỳ loại thuốc tra mắt nào.
Tóm tắt
Việc lựa chọn thuốc điều trị khô mắt phụ thuộc trực tiếp vào mức độ thiếu hụt và nguyên nhân gây mất cân bằng màng phim nước mắt. Sử dụng đúng loại nước mắt nhân tạo kết hợp chăm sóc mắt khoa học sẽ giúp bảo vệ nhãn cầu sáng khỏe. Khi cảm giác cộm rát kéo dài hoặc xuất hiện đau nhức, người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn phác đồ phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Yearbook of Ophthalmology: Safety and efficacy of cyclosporine 0.05% drops versus unpreserved artificial tears in dry-eye patients having laser in situ keratomileusis
- Menoufia Medical Journal: Comparative study using cyclosporine A 0.05% eye drops, autologous serum 20% eye drops, and combined use of cyclosporine A 0.05% eye drops and autologous serum 20% eye drops in the treatment of moderate to severe dry eye
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị khô mắt có nên nhỏ nước mắt nhân tạo hàng ngày không?
Nước mắt nhân tạo có thể dùng hàng ngày để làm dịu mắt. Tuy nhiên, nếu cần nhỏ mắt nhiều hơn bốn lần mỗi ngày hoặc sử dụng lâu dài, người bệnh nên ưu tiên dạng tép đơn liều không chứa chất bảo quản để bảo vệ tế bào biểu mô giác mạc.
Đang đeo kính áp tròng có tra thuốc trị khô mắt được không?
Một số loại nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản có thể tra trực tiếp khi đang đeo kính áp tròng. Với các thuốc điều trị khác hoặc dung dịch có chất bảo quản, người dùng cần tháo kính áp tròng trước khi nhỏ mắt ít nhất mười lăm phút.
Thuốc nhỏ mắt làm trắng mắt có chữa được chứng khô mắt không?
Thuốc nhỏ mắt làm trắng mắt chỉ chứa hoạt chất co mạch giúp giảm đỏ tạm thời, hoàn toàn không có tính năng bôi trơn hay phục hồi nước mắt. Việc lạm dụng còn có thể gây hiện tượng đỏ mắt dội ngược và khiến tình trạng khô mắt trầm trọng hơn.
Nên nhỏ các loại thuốc khô mắt cách nhau bao lâu?
Khi phải dùng đồng thời nhiều loại thuốc nhỏ mắt, người bệnh nên nhỏ cách nhau khoảng năm đến mười phút để tránh thuốc bị rửa trôi. Đối với chế phẩm dạng gel hoặc mỡ, luôn tra sau cùng để không cản trở sự hấp thu của các thuốc lỏng khác.
Uống bổ sung dầu cá omega 3 có làm giảm khô mắt không?
Axit béo omega 3 có thể hỗ trợ cải thiện chất lượng màng mỡ nước mắt và giảm viêm nhẹ ở bờ mi. Dù vậy, dưỡng chất này chỉ mang tính bổ trợ trong chế độ ăn uống, không thể thay thế các thuốc điều trị do bác sĩ nhãn khoa chỉ định.
