Bị hạ đường huyết phải làm gì và cách xử trí nhanh

Bị hạ đường huyết phải làm gì là gì?

Hạ đường huyết là hiện tượng nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới mức cần thiết cho hoạt động bình thường của cơ thể, thường được xác định khi chỉ số đo được thấp hơn mức ba phẩy chín milimol trên lít hoặc bảy mươi miligam trên decilit. Tình trạng này rất hay gặp ở những người đang điều trị bệnh đái tháo đường do dùng quá liều insulin, uống thuốc hạ đường huyết không đúng thời điểm, bỏ bữa, ăn quá ít carbohydrate hoặc vận động thể lực cường độ cao. Ngoài ra, người không mắc bệnh đái tháo đường cũng có thể gặp hạ đường huyết do nhịn đói kéo dài, uống nhiều rượu bia hoặc mắc một số rối loạn nội tiết hiếm gặp. Vì glucose là nguồn cung cấp năng lượng chính cho các tế bào, đặc biệt là não bộ, nên sự thiếu hụt đường huyết đột ngột sẽ khiến cơ thể phản ứng dữ dội và có thể dẫn đến nguy hiểm nếu không được bù đắp kịp thời.

Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết từ sớm

Hạ đường huyết thường khởi phát nhanh và biểu hiện qua nhiều tín hiệu cảnh báo trên toàn thân. Ở giai đoạn nhẹ và trung bình, người bệnh thường có cảm giác đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và da tái nhợt. Cùng với đó là các cảm giác lo âu bồn chồn, hoa mắt, chóng mặt hoặc tê bì ở môi và đầu ngón tay.

Nếu mức đường huyết tiếp tục giảm sâu mà không được can thiệp kịp thời, hệ thần kinh trung ương sẽ bắt đầu bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng lú lẫn, nói nhảm, giảm khả năng tập trung, thị lực mờ dần, hành vi thay đổi bất thường hoặc buồn ngủ gà gật. Trong trường hợp nghiêm trọng nhất, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái co giật, mất ý thức hoàn toàn và hôn mê đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Việc phát hiện ngay từ những triệu chứng run rẩy, vã mồ hôi ban đầu có ý nghĩa quyết định trong việc xử trí thành công.

Cách xử trí nhanh khi bị hạ đường huyết bằng carbohydrate hấp thu nhanh

Khi phát hiện các dấu hiệu hạ đường huyết, nguyên tắc quan trọng nhất là phải hành động ngay lập tức để đưa nồng độ glucose trong máu trở về mức an toàn. Nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, hãy kiểm tra nhanh. Trường hợp đường huyết dưới ngưỡng bình thường hoặc nghi ngờ rõ rệt, người bệnh còn tỉnh táo và nuốt được cần áp dụng ngay quy tắc bổ sung đường tác dụng nhanh.

Người bệnh nên nạp ngay một lượng carbohydrate hấp thu nhanh tương đương mười lăm gam đường. Lượng đường này có thể đến từ nửa ly nước ngọt thông thường không chứa chất làm ngọt nhân tạo, nửa ly nước ép trái cây tươi, ba viên kẹo ngọt, ba thìa cà phê đường pha với nước ấm hoặc một thìa mật ong. Sau khi dùng đồ ngọt, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn, tránh đi lại hay làm việc. Sau mười lăm phút, tiến hành đo lại đường huyết hoặc tự đánh giá triệu chứng. Nếu chỉ số đường huyết vẫn chưa phục hồi hoặc các dấu hiệu mệt lả vẫn còn, tiếp tục lặp lại việc nạp thêm mười lăm gam đường như trên.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí hạ đường huyết

Trong quá trình sơ cứu hạ đường huyết, nhiều người thường mắc phải những sai lầm khiến tình trạng bệnh trở nên nguy kịch hơn. Sai lầm phổ biến nhất là cố gắng nhồi nhét thức ăn, đồ uống hoặc cạy miệng người bệnh khi họ đã lơ mơ, co giật hoặc hôn mê sâu. Hành động này vô cùng nguy hiểm vì rất dễ gây dị vật đường thở, sặc dịch vào phổi dẫn đến suy hô hấp cấp tính.

Một sai lầm khác là cho người bệnh ăn các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo và chất đạm như kem, bánh quy bơ, socola hay xúc xích. Mặc dù các món này có đường nhưng hàm lượng chất béo cao sẽ làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, khiến đường ngấm vào máu rất chậm và không giải quyết được cơn hạ đường huyết khẩn cấp. Ngoài ra, việc ăn quá nhiều đồ ngọt dồn dập vượt mức cần thiết cũng có thể gây ra hiện tượng đường huyết tăng vọt đột ngột sau đó, gây rối loạn kiểm soát chuyển hóa.

Các bước chăm sóc và theo dõi sau khi cơn hạ đường huyết đã ổn định

Sau khi vượt qua cơn hạ đường huyết cấp tính, người bệnh không nên chủ quan vì lượng đường hấp thu nhanh có thể cạn kiệt sau một thời gian ngắn. Nếu thời điểm hạ đường huyết cách xa bữa ăn chính kế tiếp trên ba mươi phút đến một giờ, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ nhẹ chứa carbohydrate phức hợp kết hợp đạm như một lát bánh mì nguyên cám, vài chiếc bánh quy lạt hoặc một cốc sữa nhỏ để duy trì đường huyết ổn định lâu dài.

Bên cạnh đó, việc tìm hiểu nguyên nhân gây ra cơn hạ đường huyết là bước không thể bỏ qua. Người bệnh nên ghi chú lại thời điểm xuất hiện cơn hạ đường huyết, liều lượng thuốc hoặc insulin đã dùng trước đó, bữa ăn gần nhất và các hoạt động thể lực đã thực hiện. Thông tin này cần được trao đổi chi tiết với bác sĩ chuyên khoa nội tiết trong lần tái khám gần nhất để bác sĩ có thể đánh giá lại phác đồ, điều chỉnh liều thuốc điều trị đái tháo đường cho phù hợp nhằm ngăn ngừa tái phát.

Tình huống hạ đường huyết khẩn cấp cần đưa người bệnh đi cấp cứu

Mặc dù đa số các cơn hạ đường huyết nhẹ có thể tự hồi phục sau khi bổ sung đồ ngọt, một số tình huống khẩn cấp bắt buộc phải đưa người bệnh đến bệnh viện ngay. Khi người bệnh có biểu hiện mất ý thức, ngất xỉu, co giật hoặc hôn mê, người nhà cần lập tức gọi cấp cứu y tế hoặc đưa đến phòng cấp cứu gần nhất. Trong lúc chờ trợ giúp y tế, cần đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ tắc nghẽn đường thở nếu có nôn ói.

Ngoài ra, nếu người bệnh đã áp dụng quy tắc nạp đường nhanh đến lần thứ hai hoặc thứ ba mà các triệu chứng run rẩy, lú lẫn vẫn không cải thiện, hoặc lượng đường huyết đo được vẫn ở mức rất thấp, cũng cần được nhân viên y tế hỗ trợ can thiệp bằng các biện pháp chuyên sâu như tiêm truyền tĩnh mạch glucose. Những trường hợp bị hạ đường huyết nhiều lần trong tuần mà không rõ nguyên nhân cũng cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám toàn diện để loại trừ các nguy cơ tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngưng, đổi hoặc điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị đái tháo đường khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi xuất hiện cơn hạ đường huyết nghiêm trọng, lú lẫn hoặc mất ý thức, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng cấp tính cần được xử lý nhanh chóng và chính xác để ngăn chặn các tổn thương thần kinh nguy hiểm. Việc ghi nhớ các bước nâng đường huyết an toàn, theo dõi phản ứng cơ thể và thăm khám bác sĩ định kỳ sẽ giúp người có nguy cơ kiểm soát đường huyết ổn định, bảo vệ sức khỏe dài lâu.