Bệnh zona ở mắt có nguy hiểm không và những biến chứng cần lưu ý

Bệnh zona ở mắt có nguy hiểm không là gì?

Bệnh zona ở mắt, trong thuật ngữ y khoa còn được gọi là herpes zoster ophthalmicus, là biến chứng xảy ra ở khoảng 10 đến 20 phần trăm số ca mắc zona thần kinh nói chung. Tình trạng này khởi phát do sự trỗi dậy của virus thủy đậu vốn ngủ yên trong hạch thần kinh cảm giác sau lần nhiễm trùng ban đầu. Khi hệ miễn dịch của cơ thể suy giảm do tuổi tác, căng thẳng hoặc bệnh lý nền, virus sẽ nhân lên và di chuyển dọc theo dây thần kinh mắt xuống vùng trán, mi mắt và nhãn cầu.

Bệnh thường biểu hiện ban đầu bằng cảm giác đau nhức âm ỉ, ngứa ran hoặc bỏng rát một bên trán và hốc mắt trước khi nổi các mụn nước mọc thành chùm trên nền da đỏ. Nếu xuất hiện mụn nước ở đầu mũi hoặc cánh mũi, đây là dấu hiệu cho thấy nhánh mũi mi của dây thần kinh đã bị ảnh hưởng và nhãn cầu có nguy cơ bị tổn thương rất cao. Do đặc thù giải phẫu phức tạp và chức năng nhìn tinh vi của mắt, mọi trường hợp zona nghi ngờ liên quan đến vùng mắt đều đòi hỏi sự đánh giá toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

Mức độ nguy hiểm của bệnh zona khi tấn công vào vùng mắt

Zona thần kinh xuất hiện ở mắt xảy ra khi virus varicella-zoster tái hoạt động dọc theo nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba (dây thần kinh sọ số V). Khác với phát ban trên các vùng da thông thường, vùng mắt tập trung hàng loạt cấu trúc vô cùng nhạy cảm như kết mạc, giác mạc, mống mắt và võng mạc. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào việc virus chỉ mới gây tổn thương bề ngoài mi mắt hay đã xâm nhập vào nội nhãn.

Khi virus tấn công các nhánh thần kinh cảm giác chi phối nhãn cầu, phản ứng viêm diễn ra dữ dội, gây đau nhức sâu trong hốc mắt, sợ ánh sáng và đỏ mắt kéo dài. Nếu không được ức chế bằng thuốc kháng virus đường toàn thân kịp thời, tình trạng viêm có thể phá hủy các sợi thần kinh cảm giác của giác mạc, dẫn đến mất phản xạ chớp mắt bảo vệ tự nhiên. Điều này khiến bề mặt nhãn cầu dễ bị khô rát, trợt loét và mở đường cho các loại vi khuẩn, nấm cơ hội xâm nhập gây bội nhiễm thứ phát nặng nề.

Những biến chứng nghiêm trọng đe dọa thị lực do virus gây ra

Biến chứng phổ biến và đáng lo ngại nhất của bệnh zona ở mắt là viêm loét giác mạc. Tổn thương giác mạc do virus có thể khởi đầu dưới dạng các vết loét hình cành cây tương tự herpes simplex, sau đó tiến triển thành viêm giác mạc đĩa hoặc viêm biểu mô sâu. Các vết loét này khi lành thường để lại sẹo đục trên giác mạc, làm cản trở đường truyền của ánh sáng và khiến thị lực giảm sút vĩnh viễn.

Ngoài giác mạc, virus còn có thể gây viêm màng bồ đào trước, làm tăng nhãn áp đột ngột dẫn đến bệnh thiên đầu thống thứ phát (glaucoma), gây tổn thương không thể hồi phục cho thần kinh thị giác. Trong những trường hợp nặng hoặc ở người suy giảm miễn dịch, virus có thể lan đến bán phần sau của mắt, gây viêm võng mạc hoại tử cấp tính, bong võng mạc hoặc viêm thị thần kinh. Bên cạnh tổn thương nhãn cầu, biến chứng đau dây thần kinh sau zona cũng là nỗi ám ảnh lớn, gây ra những cơn đau nhói buốt kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm dù vùng da mi mắt đã lành sẹo hoàn toàn.

Ý nghĩa của thời điểm vàng trong can thiệp y tế chuyên khoa

Trong quản lý y tế đối với bệnh zona vùng mặt và mắt, khoảng thời gian 72 giờ tính từ khi phát ban hoặc xuất hiện bọng nước đầu tiên được coi là thời điểm vàng. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác mức độ tổn thương thông qua các thiết bị chuyên dụng như kính hiển vi sinh hiển vi khám mắt và nhuộm huỳnh quang giác mạc, từ đó chỉ định thuốc kháng virus đường uống hoặc đường tĩnh mạch với phác đồ thích hợp.

Việc can thiệp thuốc kháng virus đúng liều lượng trong giai đoạn này giúp ức chế nhanh chóng sự nhân lên của mầm bệnh, thu hẹp diện tích tổn thương mô, rút ngắn thời gian lành bệnh và hạ thấp đáng kể nguy cơ để lại biến chứng mù lòa. Ngược lại, nếu người bệnh chần chừ hoặc tự điều trị sai cách, virus sẽ có đủ thời gian để ăn sâu vào cấu trúc nội nhãn, khiến việc phục hồi chức năng nhìn sau này trở nên vô cùng khó khăn, tốn kém và để lại di chứng thị giác suốt đời.

Những lưu ý chăm sóc nhãn cầu và phòng ngừa bội nhiễm

Người bệnh cần giữ cho vùng da quanh mắt luôn sạch sẽ và khô ráo, dùng gạc vô khuẩn thấm nước muối sinh lý đẳng trương để nhẹ nhàng vệ sinh dịch tiết mi mắt mỗi ngày. Tuyệt đối không được dụi mắt, không cào gãi hay tự ý chích vỡ các bọng nước vì hành động này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát và khiến virus lan rộng vào sâu trong mắt. Khi ngủ, có thể nằm nghiêng về bên không bị bệnh để tránh cọ xát tổn thương vào gối.

Đặc biệt, người bệnh không bao giờ được đắp các loại lá cây, thuốc nam, đậu xanh hay các mẹo dân gian truyền miệng lên vùng mi mắt bị zona. Những chất lạ này chứa nhiều vi sinh vật gây hại, rất dễ gây nhiễm trùng hoại tử mi và làm loét thủng nhãn cầu. Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa mắt để theo dõi nhãn áp và độ trong suốt của giác mạc, kể cả sau khi các nốt mụn nước ngoài da đã khô mày và bong tróc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là các chế phẩm chứa corticoid, hoặc tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Khi có dấu hiệu nghi ngờ zona ở vùng mặt và mắt, người bệnh cần đến bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời, tránh các biện pháp đắp lá hay chữa mẹo dân gian gây nhiễm trùng nhãn cầu nguy hiểm.

Tóm tắt

Bệnh zona ở mắt là tình trạng nhiễm trùng cần được can thiệp y tế khẩn cấp chứ không thể tự thuyên giảm an toàn tại nhà. Việc chủ động đến khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt và truyền nhiễm ngay khi nhận thấy tổn thương quanh vùng trán hoặc mắt là cách duy nhất để bảo toàn thị lực, phòng ngừa tổn thương giác mạc và giảm thiểu tối đa nguy cơ đau dây thần kinh mạn tính sau này.