Bệnh tổ đỉa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Tổng quan về bệnh tổ đỉa

Bệnh tổ đỉa là một thể viêm da khu trú đặc biệt thuộc nhóm bệnh chàm, hay còn gọi là viêm da cơ địa. Thuật ngữ quốc tế Dyshidrotic ban đầu xuất phát từ giả định cho rằng bệnh liên quan đến sự rối loạn hoạt động bài tiết của tuyến mồ hôi. Tuy nhiên, các nghiên cứu giải phẫu bệnh hiện đại đã chứng minh tuyến mồ hôi của người bệnh hoàn toàn bình thường, và bản chất thực sự của tổn thương là phản ứng viêm vi thể tại lớp thượng bì tạo nên các bọng nước dưới lớp sừng. Tổn thương kinh điển của bệnh tổ đỉa là những mụn nước nhỏ với kích thước dao động khoảng một đến hai milimet, nằm sâu dưới da, tạo cảm giác lợn cợn như hạt kê khi chạm vào và rất khó bị vỡ bởi tác động lực thông thường.

Vị trí xuất hiện của bệnh tổ đỉa có tính khu trú rất đặc trưng, hầu như chỉ xuất hiện ở lòng bàn tay, các mặt bên của ngón tay, lòng bàn chân và rìa các ngón chân. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng cấp tính với các đợt mụn nước rộ lên nhanh chóng gây căng rát, hoặc tiến triển âm thầm kéo dài nhiều tháng, nhiều năm theo thể mạn tính với các đợt thuyên giảm và tái phát luân phiên. Khi các mụn nước tự tiêu dịch, vùng da tổn thương sẽ chuyển sang giai đoạn bong tróc vảy mỏng từng lớp, để lộ nền da non mỏng manh màu đỏ hồng, dễ bị nứt nẻ và gây đau nhức mỗi khi cử động hay cầm nắm đồ vật.

Bệnh tổ đỉa có thể gặp ở cả hai giới, thường khởi phát nhiều nhất trong độ tuổi thanh thiếu niên và người trưởng thành trong độ tuổi lao động. Tình trạng này không có khả năng lây truyền từ người này sang người khác qua các tiếp xúc sinh hoạt thông thường. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát đúng cách, diện tích tổn thương có thể lan rộng cục bộ trên bề mặt bàn tay và bàn chân, đồng thời thói quen cào gãi liên tục do ngứa ngáy có thể dẫn đến nhiễm trùng thứ phát, làm biến đổi hình thái tổn thương ban đầu và khiến quá trình điều trị y khoa trở nên phức tạp hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế bệnh sinh chính xác của bệnh tổ đỉa cho đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, nhưng y học công nhận đây là một hội chứng phản ứng đa yếu tố do sự tương tác phức tạp giữa yếu tố cơ địa di truyền và các tác nhân kích thích từ môi trường bên ngoài.

Yếu tố cơ địa và di truyền đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển của bệnh tổ đỉa. Những người có tiền sử bản thân hoặc gia đình mắc các bệnh lý dị ứng như viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng hoặc hen phế quản có nguy cơ mắc bệnh tổ đỉa cao hơn rõ rệt so với quần thể chung. Sự suy giảm chức năng của hàng rào bảo vệ tự nhiên ở lớp thượng bì làm da dễ mất nước và tăng tính thấm đối với các kháng nguyên lạ.

Tiếp xúc trực tiếp với hóa chất và các chất kích ứng da là yếu tố khởi phát hàng đầu. Thói quen thường xuyên tiếp xúc với xà phòng có độ kiềm cao, bột giặt, nước rửa chén, chất tẩy rửa công nghiệp, dung môi hữu cơ hoặc xăng dầu có thể phá hủy lớp màng lipid bảo vệ bề mặt da, từ đó kích hoạt chuỗi phản ứng viêm tại chỗ. Bên cạnh đó, tình trạng dị ứng tiếp xúc với các kim loại như niken, coban hoặc muối crom trong trang phục, đồ trang sức và dụng cụ lao động cũng thường xuyên được ghi nhận là tác nhân kích hoạt các đợt bùng phát bệnh.

Môi trường sinh hoạt ẩm ướt và sự phát triển của vi sinh vật cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Những người làm việc trong điều kiện ẩm ướt kéo dài, thường xuyên mang găng tay kín khí hoặc đi giày bít tất làm tăng tiết mồ hôi và ứ đọng độ ẩm tại bàn chân. Tình trạng này tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi nấm và vi khuẩn phát triển. Đáng chú ý, phản ứng dị ứng thứ phát với vi nấm khu trú tại các vùng khác trên cơ thể, chẳng hạn như nấm kẽ chân hoặc nấm móng, có thể kích phát phản ứng nổi mụn nước tổ đỉa ở lòng bàn tay.

Tình trạng căng thẳng thần kinh và suy giảm sức đề kháng toàn thân cũng là những yếu tố kích thích thường gặp. Khi cơ thể trải qua căng thẳng tâm lý kéo dài hoặc mắc các bệnh mạn tính làm suy yếu miễn dịch, hệ thống điều hòa thần kinh giao cảm và miễn dịch bị rối loạn, khiến da trở nên đặc biệt nhạy cảm. Ngoài ra, việc tự ý lạm dụng thuốc bôi da không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng nguồn nước sinh hoạt ô nhiễm cũng tạo điều kiện cho các tổn thương tổ đỉa tái đi tái lại nhiều lần.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng lâm sàng của bệnh tổ đỉa diễn tiến qua nhiều giai đoạn rõ rệt, từ các tổn thương mụn nước cấp tính cho đến tình trạng da khô ráp, nứt nẻ mạn tính. Việc nhận biết đúng các biểu hiện này giúp người bệnh phân biệt với các bệnh da khác và tránh những xử trí sai lầm.

Dấu hiệu thường gặp nhất là sự xuất hiện đột ngột của các mụn nước nhỏ li ti với đường kính khoảng một đến hai milimet. Điểm đặc trưng là các mụn nước này nằm sâu dưới lớp sừng của thượng bì, nhô gồ nhẹ lên mặt da, khi chạm vào có cảm giác chắc và lợn cợn như chôn sâu trong da chứ không dễ vỡ như mụn nước của bệnh thủy đậu hay herpes. Các mụn nước có thể mọc rải rác hoặc tụ lại thành từng chùm lớn ở lòng bàn tay, mép các ngón tay, lòng bàn chân và rìa ngón chân. Cơn ngứa ngáy đi kèm thường rất dữ dội, đôi khi kèm theo cảm giác nóng rát hoặc châm chích, đặc biệt tăng lên vào ban đêm hoặc sau khi tiếp xúc với nước ấm và hóa chất.

Sau vài ngày đến vài tuần, các mụn nước có xu hướng teo dần, tự tiêu dịch mà không tự vỡ nếu không bị tác động lực. Khi dịch hấp thu hết, vùng da bên trên trở nên khô ráp, chuyển sang màu vàng nhạt hoặc nâu xỉn rồi bắt đầu tróc vảy từng mảng, để lộ nền da non mỏng manh màu hồng đỏ, dễ bị nứt nẻ và đau rát. Ở những trường hợp mạn tính tái phát nhiều lần, vùng da bàn tay và bàn chân có thể bị dày sừng, lichen hóa, tạo thành các vết nứt sâu gây chảy máu và đau đớn khi cầm nắm hoặc đi lại.

Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo bội nhiễm vi khuẩn. Khi người bệnh cào gãi làm rách mụn nước, vi khuẩn cơ hội có thể xâm nhập khiến dịch trong mụn nước trở nên đục, hình thành mụn mủ, vùng da xung quanh sưng phù, tấy đỏ, đau nhức tăng dần, thậm chí kèm theo sốt và sưng hạch bạch huyết vùng nách hoặc bẹn.

Bệnh tổ đỉa rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác như nấm da bàn tay bàn chân, ghẻ kẽ ngón tay hoặc viêm da tiếp xúc dị ứng. Bệnh nấm da thường có tổn thương bờ viền rõ rệt kèm vảy trắng mịn, trong khi bệnh ghẻ thường có rãnh ghẻ và xuất hiện ở nhiều nếp gấp khác trên cơ thể. Do đó, việc quan sát kỹ vị trí khu trú và hình thái mụn nước sâu là yếu tố định hướng rất quan trọng.

Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh tổ đỉa chủ yếu dựa trên quá trình thăm khám lâm sàng tỉ mỉ của bác sĩ chuyên khoa da liễu, kết hợp với việc khai thác tiền sử tiếp xúc và các yếu tố cơ địa của người bệnh.

Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ sẽ kiểm tra trực tiếp các tổn thương trên da, ghi nhận hình thái mụn nước sâu, khó vỡ, vị trí phân bố tập trung ở lòng bàn tay, mép ngón tay, lòng bàn chân hoặc rìa ngón chân. Bác sĩ cũng sẽ tìm kiếm các dấu hiệu khô ráp, nứt nẻ hoặc lichen hóa nếu bệnh đã tiến triển sang giai đoạn mạn tính. Song song đó, việc khai thác tiền sử bản thân và gia đình về các bệnh lý dị ứng như viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng, môi trường làm việc, sở thích tiếp xúc kim loại và thói quen chăm sóc da hàng ngày là những thông tin dịch tễ học then chốt giúp củng cố chẩn đoán.

Do bệnh tổ đỉa có biểu hiện lâm sàng dễ nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng nhằm mục đích chẩn đoán phân biệt:

Soi tươi tìm nấm dưới kính hiển vi: Bác sĩ tiến hành cạo lớp vảy da tại vùng tổn thương để soi trực tiếp dưới kính hiển vi nhằm tìm kiếm sợi nấm hoặc bào tử nấm, giúp loại trừ bệnh nấm da bàn tay, nấm bàn chân hoặc nấm kẽ ngón.

Nuôi cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ: Phương pháp này được áp dụng khi mụn nước có biểu hiện chứa dịch mủ, đóng vảy tiết vàng hoặc có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn, giúp xác định chính xác chủng vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn kháng sinh nhạy cảm.

Test áp da tìm dị nguyên tiếp xúc: Thử nghiệm dán các chất nghi ngờ gây dị ứng lên vùng da lưng trong một khoảng thời gian nhất định để xác định người bệnh có bị dị ứng tiếp xúc với kim loại như niken, coban hoặc các hóa chất bảo quản hay không.

Sinh thiết da: Thủ thuật này ít khi được chỉ định, chỉ áp dụng trong các trường hợp tổn thương kéo dài không đáp ứng với điều trị hoặc có hình thái không điển hình, nhằm loại trừ các bệnh lý tự miễn hoặc các bệnh viêm da bọng nước hiếm gặp khác.

Phân loại các thể lâm sàng của bệnh tổ đỉa

Dựa vào mức độ tổn thương thực thể và hình thái tiến triển của bệnh trên bề mặt da, bệnh tổ đỉa được phân chia thành bốn thể lâm sàng chính giúp định hướng chẩn đoán và xử trí y khoa phù hợp.

Thể giản đơn: Đây là thể bệnh phổ biến nhất trong thực tế lâm sàng. Tổn thương da ở mức độ nhẹ đến vừa, đặc trưng bởi các mụn nước nhỏ chìm sâu dưới da, số lượng vừa phải, vùng da xung quanh tương đối bình thường hoặc chỉ ửng hồng nhẹ, ít có biểu hiện viêm tấy rầm rộ.

Thể nhiễm khuẩn: Thể bệnh này xuất hiện khi hàng rào biểu bì bị phá vỡ do cào gãi hoặc chăm sóc da không đúng cách, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Bên cạnh các mụn nước ban đầu, da xuất hiện các nốt mụn mủ có dịch đục, vùng da xung quanh sưng đỏ, nóng rát và đau nhức dữ dội.

Thể bọng nước: Thường phát sinh khi người bệnh tiếp xúc liên tục với các hóa chất có tính kích ứng mạnh hoặc do tự ý chà xát, đắp các chất không phù hợp lên da. Các mụn nước nhỏ liên kết lại với nhau tạo thành các bọng nước có kích thước lớn, chứa nhiều dịch viêm căng phồng và rất dễ vỡ khi va chạm.

Thể khô: Đây là một thể lâm sàng khá đặc biệt của bệnh tổ đỉa, trong đó giai đoạn mụn nước diễn ra rất mờ nhạt hoặc thoái lui rất nhanh. Biểu hiện chủ đạo là vùng da lòng bàn tay, bàn chân đỏ rát, khô khốc, tróc vảy liên tục thành từng mảng mỏng và xuất hiện nhiều vết nứt nẻ sâu gây đau đớn nhưng không nhìn thấy rõ các mụn nước điển hình.

Biến chứng thường gặp khi bệnh tổ đỉa không được kiểm soát đúng cách

Mặc dù bệnh tổ đỉa không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, việc điều trị chậm trễ hoặc xử trí sai cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và thẩm mỹ của người bệnh.

Nhiễm trùng da thứ phát và viêm mô tế bào: Cào gãi để giải tỏa cơn ngứa ngáy dữ dội là nguyên nhân hàng đầu làm trầy xước da, tạo ngõ vào thuận lợi cho các vi khuẩn cơ hội như tụ cầu khuẩn hoặc liên cầu khuẩn. Tình trạng này có thể tiến triển nhanh chóng thành viêm mô tế bào lan tỏa, gây sưng phù nề toàn bộ bàn tay hoặc bàn chân, đau nhức nghiêm trọng và đòi hỏi phải can thiệp bằng thuốc kháng sinh đường toàn thân.

Viêm mạch bạch huyết và sưng hạch bạch huyết lân cận: Khi ổ nhiễm trùng tại chỗ không được khống chế kịp thời, vi khuẩn và độc tố có thể lan tràn theo hệ thống mạch bạch huyết. Biểu hiện là xuất hiện các đường lằn đỏ chạy dọc theo cánh tay hoặc cẳng chân, đi kèm với tình trạng sưng to và đau nhức ở các hạch bạch huyết vùng nách hoặc vùng bẹn.

Biến dạng móng tay và móng chân: Tổn thương mụn nước và quá trình viêm mạn tính kéo dài tại vùng da quanh móng hoặc nền móng có thể gây tổn thương mầm móng. Hậu quả là bản móng mọc ra bị biến dạng, bề mặt móng gồ ghề, xuất hiện các đường rãnh ngang dọc, móng dày sừng, giòn, dễ gãy hoặc biến dạng vĩnh viễn, làm mất thẩm mỹ và suy giảm chức năng cầm nắm của bàn tay.

Lưu ý chăm sóc và theo dõi bệnh tổ đỉa ở phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai là đối tượng đặc biệt nhạy cảm do sự thay đổi mạnh mẽ của hệ thống nội tiết tố và tình trạng điều hòa miễn dịch trong suốt thai kỳ, khiến nguy cơ khởi phát hoặc tái phát nặng hơn của bệnh tổ đỉa gia tăng.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị bệnh tổ đỉa cho phụ nữ mang thai đòi hỏi sự thận trọng cao nhất nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cả người mẹ và sự phát triển của thai nhi. Thai phụ tuyệt đối không được tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc bôi ngoài da hay thuốc uống nào khi chưa có chỉ định và đánh giá rủi ro từ bác sĩ chuyên khoa da liễu phối hợp cùng bác sĩ sản khoa.

Trọng tâm xử trí trong giai đoạn mang thai là ưu tiên tối đa các biện pháp chăm sóc không dùng thuốc và phục hồi bảo vệ da nhẹ nhàng. Thai phụ nên tích cực dưỡng ẩm cho da bằng các sản phẩm lành tính, không chứa hoạt chất tạo mùi hay chất hóa học độc hại, kết hợp ngâm rửa bàn tay và bàn chân bằng nước muối sinh lý vô trùng để làm dịu cơn ngứa ngáy. Trong trường hợp tổn thương viêm tiến triển nặng nề cần can thiệp y tế, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn nhóm hoạt chất bôi ngoài da có độ an toàn cao nhất với nồng độ thấp nhất trong thời gian ngắn nhất có thể.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu chính trong điều trị bệnh tổ đỉa là làm dịu cơn ngứa ngáy, làm xẹp các mụn nước, phục hồi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, kiểm soát tình trạng viêm và phòng ngừa các đợt tái phát tiếp theo. Việc xây dựng kế hoạch can thiệp cần được cá thể hóa dựa trên giai đoạn tiến triển của bệnh và mức độ tổn thương thực tế dưới sự hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ da liễu.

Trong giai đoạn cấp tính khi các mụn nước mới xuất hiện, căng mọng hoặc có hiện tượng rỉ dịch nhẹ, mục tiêu hàng đầu là làm se khô tổn thương và giảm cảm giác khó chịu. Bác sĩ thường hướng dẫn người bệnh ngâm rửa hoặc đắp gạc lạnh với các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ như dung dịch thuốc tím pha loãng nồng độ thấp hoặc nước muối sinh lý vô trùng. Biện pháp này giúp làm sạch bề mặt da, giảm sưng nề, xoa dịu cơn ngứa rát và ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn cơ hội.

Khi tổn thương đã khô ráo và bắt đầu bước vào giai đoạn thoái lui hoặc bán cấp, việc sử dụng các thuốc bôi ngoài da chống viêm là biện pháp can thiệp y khoa cơ bản. Nhóm thuốc bôi chứa corticosteroid với hoạt lực phù hợp thường được bác sĩ chỉ định trong thời gian ngắn để nhanh chóng dập tắt phản ứng viêm tại chỗ. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian và liều lượng bôi theo chỉ dẫn của bác sĩ, không được tự ý lạm dụng kéo dài để tránh các tác dụng phụ nghiêm trọng như teo da, giãn mạch máu dưới da hoặc nhiễm nấm thứ phát. Trong một số trường hợp mạn tính hoặc tổn thương ở vị trí da nhạy cảm, các thuốc ức chế calcineurin bôi tại chỗ có thể được chỉ định thay thế nhằm kiểm soát viêm an toàn.

Bên cạnh việc dùng thuốc chống viêm, dưỡng ẩm phục hồi cấu trúc da là khâu bắt buộc và cần được duy trì đều đặn lâu dài. Người bệnh nên lựa chọn các loại kem dưỡng ẩm có thành phần lành tính, không chứa hương liệu tổng hợp hoặc chất bảo quản gây kích ứng. Thoa kem dưỡng ẩm nhiều lần trong ngày, đặc biệt là ngay sau khi rửa tay và trước khi đi ngủ, sẽ giúp cung cấp độ ẩm cần thiết cho lớp sừng, tái tạo hàng rào biểu bì và giảm thiểu tình trạng da khô nứt nẻ.

Đối với những trường hợp bệnh tổ đỉa mức độ nặng, diện tích tổn thương rộng hoặc tái phát liên tục không đáp ứng với điều trị tại chỗ, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc các biện pháp điều trị toàn thân. Các liệu pháp này có thể bao gồm thuốc kháng histamine đường uống để giảm ngứa giúp người bệnh ngủ ngon, liệu pháp quang học chiếu tia cực tím chọn lọc nhằm ức chế miễn dịch tại chỗ, hoặc các đợt thuốc điều hòa miễn dịch đường uống ngắn ngày. Nếu có dấu hiệu biến chứng bội nhiễm vi khuẩn, việc dùng kháng sinh theo đúng chỉ định y khoa là cần thiết để triệt tiêu ổ nhiễm khuẩn.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Mặc dù bệnh tổ đỉa có bản chất mạn tính và dễ tái phát từng đợt, người bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa các đợt bùng phát và giảm nhẹ mức độ tổn thương bằng việc duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện các biện pháp bảo vệ da đúng cách.

Bảo vệ đôi bàn tay và bàn chân khỏi các tác nhân gây kích ứng là nguyên tắc then chốt hàng đầu. Người bệnh cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp bằng da trần với các loại bột giặt, nước rửa chén, chất tẩy rửa nhà cửa, dung môi công nghiệp và hóa chất làm đẹp. Khi bắt buộc phải làm các công việc nội trợ hoặc lao động tiếp xúc với hóa chất, nên sử dụng găng tay bảo hộ. Khuyến cáo nên mang một đôi găng tay bằng chất liệu cotton mềm bên trong trước khi đeo găng tay cao su hoặc găng tay cao su có lót vải cotton nhằm thấm hút mồ hôi, tránh để bàn tay bị bí bách ẩm ướt trong thời gian dài.

Thiết lập thói quen vệ sinh và chăm sóc da khoa học mỗi ngày. Khi rửa tay và chân, nên dùng nước mát hoặc nước ấm vừa phải, tránh dùng nước quá nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm hòa tan lớp lipid tự nhiên trên bề mặt da khiến da khô ráp hơn. Ưu tiên sử dụng các sản phẩm làm sạch da dịu nhẹ, không chứa xà phòng, không chứa chất tạo bọt công nghiệp và không có hương liệu nhân tạo. Sau khi tiếp xúc với nước, cần dùng khăn mềm thấm khô nhẹ nhàng toàn bộ bàn tay, bàn chân, đặc biệt là các kẽ ngón, sau đó lập tức bôi một lớp kem dưỡng ẩm mỏng để khóa ẩm cho da.

Lựa chọn trang phục và giày dép thông thoáng, phù hợp với điều kiện thời tiết. Người bệnh nên đi giày có chất liệu thoáng khí, thường xuyên thay tất sạch hàng ngày và ưu tiên các loại tất dệt từ sợi tự nhiên như cotton giúp thấm hút mồ hôi chân tốt, từ đó ngăn ngừa nguy cơ nhiễm nấm kẽ ngón chân.

Kiểm soát căng thẳng tinh thần và duy trì chế độ sinh hoạt cân bằng. Căng thẳng thần kinh kéo dài là một trong những yếu tố kích thích phản ứng viêm dị ứng bùng phát. Do đó, người bệnh nên sắp xếp thời gian làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi ngày, tích cực tập luyện thể dục thể thao điều độ và áp dụng các phương pháp thư giãn tinh thần để tăng cường sức khỏe tổng thể và ổn định hệ miễn dịch.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh mắc bệnh tổ đỉa không nên chủ quan tự ý theo dõi tại nhà khi các triệu chứng vượt ra ngoài tầm kiểm soát hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường cảnh báo nguy cơ biến chứng.

Cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được bác sĩ thăm khám trong các trường hợp sau:

Cơn ngứa ngáy và cảm giác đau rát trở nên dữ dội, kéo dài liên tục làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, gây suy giảm khả năng tập trung và cản trở việc thực hiện các thao tác sinh hoạt hoặc công việc thường ngày.

Xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng thứ phát như dịch trong mụn nước chuyển sang màu đục chứa mủ vàng, vùng da xung quanh sưng phù tấy đỏ lan rộng, cảm giác đau nhức theo nhịp đập, có dịch mủ rỉ ra kèm theo mùi hôi khó chịu.

Tình trạng tổn thương da tiến triển đi kèm với các dấu hiệu toàn thân bất thường như sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi rã rời, hoặc sờ thấy các hạch bạch huyết ở vùng nách hoặc bẹn bị sưng to và đau khi ấn vào.

Vùng da bàn tay hoặc bàn chân xuất hiện các vết nứt nẻ sâu, chảy máu nhiều, khó cầm, hoặc nhận thấy bản móng tay, móng chân bắt đầu có hiện tượng dày sừng, đổi màu, xù xì và biến dạng cấu trúc.

Người bệnh đã tuân thủ các biện pháp chăm sóc tại nhà hoặc sử dụng thuốc bôi theo đơn của bác sĩ từ hai đến ba tuần nhưng các triệu chứng không có dấu hiệu thuyên giảm, thậm chí tổn thương có xu hướng bùng phát nặng hơn hoặc lan sang các vùng da lành khác.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức giáo dục y khoa cộng đồng, hoàn toàn không có giá trị thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng kim, vật nhọn hoặc móng tay để cào gãi, chọc thủng các mụn nước tổ đỉa. Việc làm rách mụn nước sẽ tạo ra các tổn thương hở sâu, khiến vi khuẩn xâm nhập gây biến chứng viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng huyết rất nguy hiểm. Không tự ý tìm mua và sử dụng các loại thuốc bôi ngoài da chứa corticosteroid nồng độ cao trong thời gian dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ để phòng tránh nguy cơ teo da, giãn mao mạch, rậm lông và suy giảm miễn dịch tại chỗ. Người bệnh cũng cần hết sức thận trọng, tránh tự ý áp dụng các bài thuốc ngâm rửa lá cây dân gian không rõ nguồn gốc lên vùng da đang nứt nẻ và tổn thương hở, bởi điều này có thể dẫn đến viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc nhiễm trùng nặng nề hơn.

Kết luận

Bệnh tổ đỉa là một tình trạng viêm da mạn tính đặc trưng bởi các đợt mụn nước ngứa ngáy dữ dội ở bàn tay và bàn chân, gây nhiều bất tiện cho sinh hoạt và lao động hàng ngày. Mặc dù bệnh có xu hướng tái phát kéo dài, việc kiểm soát hoàn toàn có thể đạt được hiệu quả tích cực nếu người bệnh nhận biết sớm triệu chứng, chủ động tránh xa các yếu tố kích thích và tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa da liễu. Người bệnh không nên tự ý chọc vỡ mụn nước hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi có biểu hiện nghi ngờ, hãy đến các cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp, chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch chăm sóc da khoa học, an toàn.