Bệnh chàm (Eczema): Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp chẩn đoán

Tổng quan về bệnh chàm

Chàm (eczema) là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ một nhóm tình trạng viêm da mạn tính tại lớp nông của da, với thể bệnh thường gặp nhất trên lâm sàng là viêm da cơ địa. Bản chất của bệnh lý này là phản ứng viêm không đặc hiệu nhưng kéo dài, đặc trưng bởi sự rối loạn cấu trúc biểu bì, làm suy yếu nghiêm trọng lớp màng lipid bảo vệ tự nhiên của da. Khi hàng rào này bị tổn thương, tốc độ mất nước qua biểu bì gia tăng đáng kể, dẫn đến tình trạng da khô ráp, nứt nẻ và làm mất đi khả năng ngăn chặn các tác nhân kích ứng hoặc vi sinh vật xâm nhập từ môi trường bên ngoài.

Bệnh chàm tiến triển mang tính chất chu kỳ, đặc trưng bởi các đợt bùng phát cấp tính xen kẽ những khoảng thời gian bệnh lắng dịu hoặc chuyển sang giai đoạn mạn tính. Trong các đợt phát bệnh, các biểu hiện viêm, ngứa ngáy và phát ban có thể xuất hiện tại bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, tuy nhiên sự phân bố của tổn thương có tính quy luật phụ thuộc vào độ tuổi của bệnh nhân. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tổn thương thường tập trung ở vùng mặt, má, trán, ngực và vùng da đầu. Ngược lại, ở trẻ lớn và người trưởng thành, tổn thương có xu hướng khu trú đối xứng tại các nếp gấp như khuỷu tay, khoeo chân sau đầu gối, cổ, bàn tay, bàn chân và mặt.

Mặc dù chàm không phải là bệnh truyền nhiễm và hoàn toàn không có khả năng lây lan từ người sang người qua tiếp xúc thông thường, bệnh lại gây ảnh hưởng nặng nề đến diện mạo thẩm mỹ bên ngoài. Tình trạng ngứa ngáy dai dẳng, đặc biệt là hiện tượng ngứa kịch phát, có thể gây xáo trộn giấc ngủ, suy giảm hiệu suất học tập, làm việc và dẫn đến các căng thẳng tâm lý kéo dài. Hiểu đúng bản chất mạn tính của bệnh chàm giúp người bệnh có tâm lý chủ động trong việc chăm sóc da và phối hợp điều trị y khoa lâu dài cùng bác sĩ chuyên khoa.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được một nguyên nhân đơn độc duy nhất gây ra bệnh chàm. Thay vào đó, bệnh được công nhận là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, bất thường miễn dịch, sự thay đổi vi sinh vật trên da và hàng loạt tác nhân kích thích từ môi trường sống.

• Về nguyên nhân nội sinh và cơ chế sinh học, các nghiên cứu đã ghi nhận những yếu tố cốt lõi sau:
• Yếu tố di truyền: Đột biến ở gen mã hóa cho protein filaggrin đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Filaggrin là protein thiết yếu cấu tạo nên hàng rào biểu bì, giúp duy trì độ ẩm và cấu trúc liên kết tế bào da. Khi thiếu hụt hoặc đột biến protein này, da mất đi khả năng giữ nước tự nhiên và suy giảm miễn dịch tại chỗ. Những người có bố hoặc mẹ mắc bệnh chàm có tỷ lệ di truyền sang thế hệ sau cao hơn đáng kể.
• Nhiễm vi khuẩn và vi nấm: Sự mất cân bằng hệ vi sinh vật trên bề mặt da, nổi bật là sự phát triển quá mức của vi khuẩn tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, thúc đẩy phản ứng viêm và làm tổn thương thêm hàng rào bảo vệ. Bên cạnh đó, tình trạng nhiễm nấm men Candida albicans, nhất là ở những cá nhân có hệ thống miễn dịch suy yếu, cũng là yếu tố thúc đẩy bệnh khởi phát.
• Rối loạn nội tiết và chuyển hóa: Sự mất cân bằng hormone hoặc các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể khiến hàng rào bảo vệ biểu bì bị suy yếu trước các tác động nội sinh và ngoại sinh, làm tăng tính mẫn cảm của da.

• Về các yếu tố nguy cơ và tác nhân kích hoạt bùng phát đợt cấp:
• Tiếp xúc dị nguyên đường hô hấp và tiếp xúc: Nấm mốc, mạt bụi nhà, lông súc vật nuôi, phấn hoa theo mùa (đặc biệt vào mùa hè hoặc thời điểm giao mùa) dễ kích hoạt phản ứng quá mẫn.
• Hóa chất và vật liệu kích ứng: Việc tiếp xúc thường xuyên với hóa mỹ phẩm, xà phòng tẩy rửa mạnh, hóa chất công nghiệp hoặc mặc quần áo từ sợi thô cứng dễ gây kích ứng cơ học.
• Mất độ ẩm và tổn thương vi mô: Làn da thiếu ẩm mạn tính làm suy yếu chức năng bảo vệ. Các vết xước nhỏ do cọ xát lặp đi lặp lại hoặc gãi ngứa tạo đường vào cho các chất kích ứng và vi khuẩn.
• Thời tiết và môi trường: Sống trong điều kiện nhiệt độ quá lạnh gây khô nứt da, hoặc khí hậu quá nóng ẩm nhiều mồ hôi, tiếp xúc môi trường nước kéo dài.
• Dị ứng thực phẩm và dị ứng thuốc: Một số loại thực phẩm có thể kích thích phản ứng viêm. Việc sử dụng các thuốc dễ gây phản ứng quá mẫn như thuốc gây tê tại chỗ, kháng sinh penicillin hay streptomycin cũng là yếu tố nguy cơ cần lưu ý.
• Căng thẳng tâm lý: Tình trạng lo âu, stress kéo dài gây rối loạn nội tiết tố, kích hoạt giải phóng các chất trung gian gây viêm và thúc đẩy chu kỳ ngứa gãi bùng phát.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của bệnh chàm rất đa dạng, có sự thay đổi rõ rệt tùy thuộc vào giai đoạn tiến triển của bệnh và độ tuổi của người mắc.

• Các biểu hiện điển hình theo từng giai đoạn tiến triển của bệnh:
• Giai đoạn cấp tính: Tổn thương da biểu hiện rầm rộ với nền da đỏ ửng, phù nề rõ rệt. Trên bề mặt xuất hiện các đám mụn nước nông li ti, dễ vỡ. Khi các mụn nước vỡ ra sẽ tạo thành các mảng trợt đỏ rỉ dịch huyết thanh liên tục, sau đó khô lại thành các lớp vảy tiết. Triệu chứng cơ năng nổi bật nhất là hiện tượng ngứa kịch phát vô cùng dữ dội, khiến người bệnh cào gãi liên tục, làm tăng tổn thương da.
• Giai đoạn bán cấp và mạn tính: Sau các đợt cấp, tổn thương da giảm rỉ dịch, khô dần và bắt đầu bong vảy. Trong giai đoạn mạn tính kéo dài, do phản ứng viêm và thói quen chà xát cào gãi nhiều lần, vùng da tổn thương sẽ xuất hiện các vết trầy xước, trở nên dày sừng, sẫm màu và hình thành các nếp nhăn sâu rõ rệt, được gọi là hiện tượng lichen hóa.

• Sự phân bố vị trí tổn thương theo độ tuổi:
• Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Bệnh chàm thường khởi phát ở hai bên má, trán, cằm, vùng da đầu, sau gáy và vùng ngực. Đây là những vị trí trẻ dễ cọ xát hoặc với tay cào gãi.
• Ở trẻ lớn và người trưởng thành: Tổn thương có xu hướng định vị đối xứng tại các vùng nếp gấp của chi như hố khuỷu tay, vùng khoeo chân sau đầu gối, cổ tay, bàn tay, cổ chân, bàn chân và vùng quanh mặt.

• Dấu hiệu cảnh báo tiến triển nặng và biến chứng bội nhiễm:
• Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác khi tổn thương xuất hiện dịch tiết chuyển màu vàng đục hoặc có mủ, hình thành các lớp vảy dày màu vàng mật ong, vùng da xung quanh sưng nề nóng đỏ lan rộng, kèm theo cảm giác đau nhức nhiều thay vì chỉ ngứa đơn thuần. Sự xuất hiện của các biểu hiện toàn thân như sốt, ớn lạnh hoặc nổi hạch vùng lân cận là dấu hiệu cảnh báo da đã bị bội nhiễm vi khuẩn (phổ biến nhất là tụ cầu vàng) và cần can thiệp y tế ngay lập tức.

• Phân biệt với các bệnh da liễu dễ nhầm lẫn:
• Tổn thương chàm dễ bị nhầm lẫn với viêm da tiếp xúc (thường khu trú nghiêm ngặt tại vị trí tiếp xúc dị nguyên), nấm da nông (thường có bờ viền nổi rõ hình vòng cung kèm mụn nước ở rìa), bệnh vảy nến hoặc bệnh á sừng. Việc tự đánh giá bằng mắt thường rất dễ sai lệch, do đó cần có sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa để phân định chính xác.

Chẩn đoán

Quá trình chẩn đoán bệnh chàm chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng toàn diện của bác sĩ chuyên khoa da liễu, kết hợp chặt chẽ giữa việc khai thác bệnh sử và thăm khám thực thể chi tiết.

Trong bước hỏi bệnh, bác sĩ sẽ khai thác kỹ lưỡng tiền sử bệnh lý của cá nhân và các thành viên trong gia đình về các bệnh lý dị ứng cơ địa như viêm mũi dị ứng, hen phế quản hoặc viêm da cơ địa trước đó. Bác sĩ cũng sẽ làm rõ thời gian khởi phát tổn thương, tính chất chu kỳ của các đợt phát bệnh, mức độ và thời điểm ngứa, môi trường làm việc, tiền sử tiếp xúc với các hóa chất, mỹ phẩm, thực phẩm lạ cũng như các loại thuốc đã từng sử dụng.

Khi khám thực thể, bác sĩ tiến hành quan sát và đánh giá kỹ lưỡng hình thái tổn thương trên bề mặt da, xác định bệnh đang ở giai đoạn cấp tính (đỏ da, phù nề, mụn nước, rỉ dịch) hay mạn tính (dày sừng, lichen hóa, trầy xước). Đồng thời, việc phân tích tính đối xứng và vị trí phân bố của tổn thương theo lứa tuổi giúp củng cố chẩn đoán chính xác và phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ bội nhiễm vi khuẩn.

• Các xét nghiệm và thăm dò cận lâm sàng có thể được bác sĩ chỉ định trong những tình huống cần thiết nhằm hỗ trợ chẩn đoán:
• Xét nghiệm vi sinh: Lấy mẫu dịch tiết hoặc vảy da để soi tươi, nuôi cấy tìm vi khuẩn tụ cầu vàng hoặc vi nấm, giúp phân biệt với các bệnh nấm da hoặc xác định tình trạng bội nhiễm thứ phát.
• Thử nghiệm dị ứng: Thực hiện các nghiệm pháp áp da (patch test) hoặc lẩy da (prick test) khi nghi ngờ có yếu tố viêm da tiếp xúc dị ứng phối hợp.
• Sinh thiết da: Chỉ định trong các trường hợp tổn thương kéo dài không điển hình để phân biệt với các bệnh lý da tự miễn hoặc bệnh ác tính.

Người bệnh không nên tự chẩn đoán tại nhà qua hình ảnh so sánh trên mạng. Việc tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc hoặc lạm dụng thuốc chứa corticoid liều cao có thể làm sai lệch hình thái tổn thương, khiến da bị mỏng, teo da, giãn mạch và làm cho việc chẩn đoán, kiểm soát bệnh của bác sĩ về sau trở nên phức tạp hơn.

Khi nào người bệnh chàm cần đến gặp bác sĩ?

• Người bệnh chàm nên đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được bác sĩ thăm khám trong các trường hợp sau:
• Khi các triệu chứng ngứa ngáy dữ dội, xuất hiện mụn nước rải rác hoặc lan rộng gây khó chịu và ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ, công việc hoặc sinh hoạt hàng ngày.
• Khi vùng da tổn thương có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng như rỉ mủ, xuất hiện vảy tiết màu vàng mật ong, vùng da đỏ sưng lan rộng và đau nhức.
• Khi bệnh nhân xuất hiện các dấu hiệu toàn thân như sốt, ớn lạnh, mệt mỏi hoặc nổi hạch.
• Khi các biện pháp chăm sóc da thông thường tại nhà không mang lại sự cải thiện hoặc tổn thương da có xu hướng lan rộng và tái phát liên tục.
• Việc đi khám và tiếp cận điều trị y tế kịp thời sẽ giúp kiểm soát nhanh triệu chứng, ngăn ngừa nguy cơ tổn thương da tiến triển nặng hơn và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Khả năng lây nhiễm của bệnh chàm

Bệnh chàm hoàn toàn không phải là một bệnh truyền nhiễm và không có khả năng lây lan từ người này sang người khác qua bất kỳ hình thức tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp nào, bao gồm cả việc chạm vào vùng da tổn thương, dùng chung đồ dùng cá nhân hay sinh hoạt cùng không gian. Người mắc bệnh chàm hoàn toàn có thể yên tâm sinh hoạt bình thường trong gia đình và cộng đồng mà không lo ngại nguy cơ truyền bệnh cho người xung quanh.

Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý rằng dù bản thân bệnh chàm không lây, nhưng hàng rào bảo vệ da bị suy yếu do bệnh có thể khiến da dễ bị vi khuẩn, virus hoặc vi nấm xâm nhập. Nếu xảy ra tình trạng bội nhiễm thứ phát tại vùng da bị tổn thương, các tác nhân vi sinh vật này có thể lây sang vùng da khác trên cơ thể hoặc lây lan cho người khác khi tiếp xúc với dịch tiết nhiễm trùng hở.

Nguy cơ nhiễm trùng thứ phát ở người mắc bệnh chàm

Người mắc bệnh chàm có nguy cơ cao bị nhiễm trùng da thứ phát, đặc biệt là trong các đợt bùng phát cấp tính hoặc khi bệnh tái phát mà không được xử trí đúng cách. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự tổn thương cấu trúc của hàng rào biểu bì kết hợp với phản xạ cào gãi do cơn ngứa kịch phát, tạo ra các vết trầy xước và vết nứt trên da.

Những thương tổn hở này mở đường cho các loại vi khuẩn cư trú trên da, đặc biệt là tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, phát triển ồ ạt và xâm nhập sâu vào tổ chức da gây viêm mủ. Tình trạng bội nhiễm vi khuẩn không chỉ khiến tổn thương da trở nên trầm trọng, lâu lành và để lại sẹo thâm xấu xí, mà còn có thể lan rộng dẫn đến các biến chứng nhiễm trùng mô mềm hoặc nhiễm trùng toàn thân nếu không được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Tiên lượng và khả năng kiểm soát bệnh chàm

Hiện nay, y học vẫn chưa có phương pháp nào có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh chàm. Bản chất của chàm là bệnh da viêm mạn tính với cơ địa dị ứng và yếu tố di truyền phức tạp, do đó bệnh có xu hướng kéo dài và có thể tái phát từng đợt suốt đời khi gặp các tác nhân kích thích thuận lợi.

Mặc dù không thể triệt tiêu hoàn toàn mầm mống bệnh, bệnh chàm hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh tuân thủ đúng phác đồ theo dõi và chăm sóc của bác sĩ chuyên khoa da liễu. Mục tiêu chính trong quản lý bệnh là giảm nhẹ cơn ngứa, làm dịu các mảng da khô nứt nẻ và bong vảy, phục hồi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, phòng ngừa biến chứng bội nhiễm vi khuẩn, đồng thời kéo dài tối đa khoảng thời gian lui bệnh giữa các đợt bùng phát cấp tính.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu xử trí bệnh chàm tập trung vào việc làm dịu các phản ứng viêm cấp tính, kiểm soát cơn ngứa dữ dội, phục hồi và củng cố hàng rào bảo vệ tự nhiên của biểu bì, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và hạn chế tối đa tần suất bùng phát các đợt cấp trong tương lai. Do cơ địa, vị trí tổn thương và mức độ viêm của mỗi bệnh nhân là hoàn toàn khác biệt, việc xây dựng kế hoạch quản lý bệnh cần có sự tham vấn và cá thể hóa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Vai trò của nhân viên y tế là vô cùng quan trọng trong việc đánh giá chính xác giai đoạn tổn thương lâm sàng, xác định các yếu tố nguy cơ hoặc dị nguyên kích hoạt, và hướng dẫn người bệnh phác đồ chăm sóc toàn diện phù hợp với từng độ tuổi. Bác sĩ sẽ theo dõi sát sao đáp ứng điều trị, kiểm tra tình trạng da định kỳ nhằm kịp thời điều chỉnh các nhóm biện pháp can thiệp và ngăn ngừa các tác dụng phụ không mong muốn khi sử dụng thuốc.

• Các nhóm biện pháp xử trí y khoa chính bao gồm:
• Nhóm liệu pháp phục hồi hàng rào bảo vệ da: Sử dụng các sản phẩm làm mềm, dưỡng ẩm chuyên biệt không chứa hương liệu hay chất bảo quản gây kích ứng. Việc thoa chất dưỡng ẩm cần được thực hiện đều đặn hàng ngày, đặc biệt là ngay sau khi tắm, nhằm khóa ẩm và tái tạo lớp màng lipid biểu bì.
• Nhóm thuốc kiểm soát viêm và ức chế miễn dịch tại chỗ: Tùy thuộc vào mức độ viêm và vị trí da tổn thương (như vùng mặt, nếp gấp hay thân mình), bác sĩ có thể chỉ định các hoạt chất bôi kháng viêm thích hợp như corticosteroid bôi ngoài da với hoạt lực được cân nhắc cẩn trọng, hoặc các thuốc ức chế calcineurin tại chỗ để kiểm soát phản ứng miễn dịch mà không gây teo da kéo dài.
• Nhóm liệu pháp kiểm soát triệu chứng toàn thân và điều trị biến chứng: Trong các đợt ngứa kịch phát làm ảnh hưởng đến giấc ngủ, các thuốc kháng histamin có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng để hỗ trợ làm dịu triệu chứng. Khi có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn tụ cầu vàng hoặc vi nấm, việc sử dụng các thuốc kháng sinh hoặc kháng nấm đường bôi hoặc đường toàn thân sẽ do bác sĩ thăm khám và quyết định.
• Nhóm liệu pháp ánh sáng và điều trị sinh học: Đối với các trường hợp chàm mạn tính mức độ trung bình đến nặng không đáp ứng với điều trị tại chỗ thông thường, bác sĩ có thể xem xét các phương pháp quang trị liệu hoặc các liệu pháp sinh học tiên tiến nhằm ức chế chọn lọc các phản ứng viêm chuyên biệt.

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn y tế, không tự ý ngưng thuốc đột ngột khi thấy triệu chứng thuyên giảm và tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi truyền miệng chứa corticoid nồng độ cao để tránh tổn thương da nghiêm trọng hơn.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Để phòng ngừa các đợt bùng phát cấp tính và kéo dài thời gian ổn định của bệnh chàm, người bệnh cần thực hiện đồng bộ các biện pháp chăm sóc hướng trực tiếp vào từng yếu tố nguy cơ kích hoạt:

Nhằm khắc phục tình trạng suy giảm hàng rào bảo vệ biểu bì và mất nước qua da: Cần duy trì thói quen thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không mùi tối thiểu hai đến ba lần mỗi ngày, đặc biệt là thoa ngay trong vòng ba phút sau khi tắm. Khi tắm, nên sử dụng nước ấm vừa phải, không ngâm mình quá lâu và tránh dùng nước quá nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm trôi mất lớp dầu tự nhiên bảo vệ bề mặt da.

Nhằm giảm thiểu nguy cơ kích ứng hóa học và cơ học: Thay thế các loại xà phòng, sữa tắm có tính kiềm cao và tẩy rửa mạnh bằng các dung dịch làm sạch dịu nhẹ có độ pH trung tính chuyên dùng cho da nhạy cảm. Lựa chọn trang phục rộng rãi, may từ chất liệu sợi tự nhiên như cotton mềm mại thấm hút mồ hôi, tránh xa các loại vải thô ráp, vải len dạ hoặc sợi tổng hợp dễ gây ma sát và kích thích da bùng phát ngứa.

Nhằm ngăn chặn các dị nguyên đường hô hấp và môi trường: Giữ không gian sống luôn thông thoáng, sạch sẽ, thường xuyên hút bụi và giặt ga trải giường bằng nước nóng để loại bỏ mạt bụi nhà, nấm mốc và vảy da chết. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với lông chó mèo và các loại phấn hoa, nhất là trong thời điểm giao mùa.

Nhằm hạn chế nguy cơ tổn thương vi mô và bội nhiễm vi khuẩn: Cần cắt ngắn và mài nhẵn móng tay định kỳ, giữ vệ sinh bàn tay sạch sẽ để giảm thiểu nguy cơ trầy xước và đưa vi khuẩn tụ cầu vàng vào các mụn nước khi cào gãi vô thức. Đối với trẻ nhỏ, có thể cho trẻ đeo bao tay vải mềm khi ngủ.

Nhằm điều hòa các yếu tố nội sinh và giảm phản ứng viêm: Duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc và áp dụng các phương pháp thư giãn tinh thần để giải tỏa căng thẳng tâm lý, từ đó ổn định hệ thống miễn dịch và hạn chế sự giải phóng các chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người mắc bệnh chàm cần chủ động theo dõi các diễn biến trên da và nhanh chóng đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường.

• Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm với bác sĩ chuyên khoa bao gồm:
• Tình trạng ngứa ngáy trở nên dữ dội, dai dẳng và không thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp dưỡng ẩm và chăm sóc thông thường tại nhà. Cơn ngứa gây mất ngủ triền miên, làm suy kiệt thể trạng hoặc cản trở nghiêm trọng các hoạt động học tập và làm việc hàng ngày.
• Vùng da tổn thương có xu hướng bùng phát rầm rộ, các đám mụn nước hoặc mảng đỏ lan rộng nhanh chóng sang nhiều vùng cơ thể khác nhau.
• Các biểu hiện tại chỗ không cải thiện sau vài ngày chăm sóc hoặc bệnh tái phát liên tục với mức độ ngày càng nặng nề hơn.
• Tổn thương da bắt đầu xuất hiện các vết nứt sâu gây đau rát, chảy dịch nhiều hoặc đóng các lớp vảy tiết dày màu vàng.

• Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần được xử trí cấp cứu y tế ngay lập tức bao gồm:
• Vùng da tổn thương xuất hiện tình trạng rỉ mủ màu vàng đục hoặc xanh, sưng nề nóng đỏ lan tỏa nhanh chóng kèm theo cảm giác đau nhức dữ dội tại chỗ.
• Người bệnh có các triệu chứng nhiễm trùng toàn thân như sốt cao, ớn lạnh, lơ mơ, mệt mỏi li bì hoặc nổi hạch sưng đau ở các vùng lân cận như nách, cổ hay bẹn.
• Xuất hiện các nốt mụn nước lõm giữa mọc thành chùm lan nhanh trên nền da chàm (nghi ngờ biến chứng bội nhiễm virus eczema herpeticum). Đây là một tình trạng cấp cứu da liễu nguy hiểm đe dọa tính mạng nếu không được dùng thuốc kháng virus kịp thời tại bệnh viện.

Lưu ý an toàn

Trong quá trình kiểm soát bệnh chàm, người bệnh cần đặc biệt lưu ý những nguyên tắc an toàn quan trọng sau đây nhằm tránh gây tổn hại nghiêm trọng cho làn da:

Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi ngoài da chứa thành phần corticosteroid liều cao hoặc các loại kem trộn, thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc xuất xứ trôi nổi trên thị trường. Việc lạm dụng corticoid không đúng chỉ định trong thời gian dài có thể dẫn đến hàng loạt tác dụng phụ nguy hiểm như teo da mỏng da, giãn mao mạch, rạn da, nổi mụn trứng cá ồ ạt, làm giảm khả năng miễn dịch tại chỗ và gây hiện tượng bùng phát phản ứng viêm dội ngược rất khó chữa khi ngừng bôi.

Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa được khoa học kiểm chứng như đắp các loại lá cây, ngâm rửa da bằng các loại nước lá không vô trùng hay chà xát muối, tỏi trực tiếp lên vùng da viêm. Những việc này dễ gây kích ứng bỏng rát, làm phá hủy sâu hơn hàng rào bảo vệ biểu bì và làm tăng vọt nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.

Tránh hành vi cào gãi, bóc vảy hoặc chà xát mạnh lên các nốt mụn nước và mảng da tổn thương. Việc gãi chỉ mang lại cảm giác dễ chịu tạm thời nhưng lại kích thích các đầu mút thần kinh giải phóng thêm chất gây ngứa, tạo nên một chu kỳ ngứa gãi luẩn quẩn và làm tăng nguy cơ để lại sẹo thâm vĩnh viễn.

Kết luận

Bệnh chàm (eczema) là một bệnh lý da viêm mạn tính phổ biến, có cơ chế bệnh sinh phức tạp gắn liền với yếu tố di truyền và sự suy giảm chức năng của hàng rào biểu bì. Dù hiện nay y học chưa có giải pháp chữa khỏi triệt để hoàn toàn, người bệnh không nên quá bi quan hay lo lắng bởi bệnh hoàn toàn có thể được kiểm soát ổn định lâu dài nếu có phương pháp tiếp cận đúng đắn.

Chìa khóa để quản lý bệnh chàm thành công nằm ở việc chủ động chăm sóc phục hồi hàng rào bảo vệ da hàng ngày bằng kem dưỡng ẩm thích hợp, nhận diện và tránh xa các tác nhân gây kích ứng từ môi trường, đồng thời xây dựng một lối sống lành mạnh. Quan trọng nhất, người bệnh cần thiết lập sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa da liễu để được thăm khám, chẩn đoán chính xác giai đoạn tổn thương và tuân thủ phác đồ điều trị an toàn, giúp giảm thiểu tối đa các đợt bùng phát và duy trì chất lượng cuộc sống khỏe mạnh.