Bệnh thủy đậu ở trẻ em và những lưu ý quan trọng khi chăm sóc tại nhà

Bệnh thủy đậu ở trẻ em là gì?

Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, thường bùng phát vào giai đoạn chuyển mùa đông xuân khi thời tiết nồm ẩm tạo điều kiện cho virus phát tán. Trẻ em ở lứa tuổi mầm non và tiểu học là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và sinh hoạt trong môi trường tập thể đông đúc. Sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ mười đến hai mươi mốt ngày, bệnh bắt đầu khởi phát với các triệu chứng giống cảm cúm nhẹ như sốt, đau đầu, uể oải và chán ăn. Ngay sau đó, các nốt ban đỏ nhỏ xuất hiện rồi nhanh chóng chuyển thành mụn nước hình tròn có chứa dịch trong. Tổn thương da thường mọc đầu tiên ở vùng đầu, mặt, ngực, lưng rồi lan rộng ra toàn thân, gây cảm giác ngứa rát khó chịu. Bệnh có khả năng lây nhiễm từ một đến hai ngày trước khi phát ban cho đến khi toàn bộ các nốt mụn nước đã khô và đóng vảy hoàn toàn.

Nhận biết diễn tiến các nốt phỏng nước thủy đậu ở trẻ

Quá trình tiến triển của nốt thủy đậu trên da trẻ nhỏ thường trải qua các giai đoạn rõ rệt kéo dài từ bảy đến mười ngày. Ban đầu, trên da trẻ xuất hiện các dát sẩn màu đỏ hồng với kích thước nhỏ, dễ bị nhầm lẫn với nốt côn trùng đốt hoặc phát ban dị ứng thông thường. Chỉ trong vòng mười hai đến hai mươi bốn giờ tiếp theo, những nốt sẩn này phồng lên thành các bọng nước mỏng chứa dịch trong suốt, nổi gồ trên bề mặt da và kèm theo cảm giác ngứa ngáy dữ dội.

Sau khoảng hai đến ba ngày, dịch trong bọng nước bắt đầu chuyển sang màu đục do phản ứng viêm tự nhiên của cơ thể. Khi bọng nước vỡ ra hoặc tự xẹp xuống, chúng sẽ khô dần và tạo thành các vảy tiết màu nâu sẫm. Một đặc điểm rất điển hình của bệnh thủy đậu là các tổn thương da mọc thành nhiều đợt kế tiếp nhau, do đó trên cùng một vùng da của trẻ có thể cùng lúc xuất hiện cả nốt dát đỏ mới nhú, mụn nước căng bóng lẫn các vết vảy đã khô. Cha mẹ cần quan sát kỹ để tránh nhầm lẫn nốt đậu đóng vảy thông thường với tình trạng bội nhiễm vi khuẩn gây sưng tấy mủ vàng.

Vệ sinh thân thể và chăm sóc da đúng cách cho trẻ

Nhiều phụ huynh vì lo sợ gió và nước làm bệnh nặng thêm nên đã kiêng tắm rửa hoàn toàn cho trẻ, điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da. Khi trẻ bị thủy đậu, việc giữ gìn vệ sinh da sạch sẽ là nguyên tắc quan trọng hàng đầu để ngăn ngừa biến chứng viêm da mủ. Cha mẹ nên tắm nhanh cho trẻ mỗi ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió, thao tác nhẹ nhàng, không chà xát mạnh làm vỡ bọng nước. Sau khi tắm, dùng khăn mềm sạch thấm khô người rồi mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt.

Để hạn chế việc trẻ gãi làm trầy xước da tạo đường cho vi khuẩn xâm nhập, phụ huynh nên cắt ngắn móng tay cho trẻ hoặc đeo bao tay mềm đối với trẻ nhỏ. Tại các nốt mụn nước đã vỡ, cha mẹ có thể chấm các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ chuyên dùng cho da liễu theo hướng dẫn của nhân viên y tế để thúc đẩy quá trình khô se vảy. Tuyệt đối không tự ý bôi các loại thuốc mỡ chứa corticoid hoặc đắp các loại lá cây, thuốc bột không rõ nguồn gốc lên da trẻ vì nguy cơ kích ứng và nhiễm trùng huyết rất cao.

Chế độ dinh dưỡng và theo dõi hạ sốt an toàn

Trong giai đoạn trẻ sốt và cơ thể mệt mỏi, hệ tiêu hóa của trẻ thường hoạt động kém hơn bình thường, đồng thời các nốt mụn nước có thể mọc cả trong niêm mạc miệng gây đau rát khi nuốt. Cha mẹ nên chuẩn bị các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và dễ tiêu hóa như cháo dinh dưỡng, súp gà hoặc canh hầm thịt nạc. Cần tăng cường cho trẻ uống nhiều nước lọc, nước oresol bù điện giải hoặc các loại nước ép trái cây tươi giàu vitamin để nâng cao thể trạng. Tránh cho trẻ ăn các món quá mặn, cay nóng hoặc quá chua vì có thể gây kích ứng các vết loét trong khoang miệng.

Khi trẻ bị sốt nhẹ dưới ba mươi tám độ năm, phụ huynh nên ưu tiên lau mát bằng khăn ấm ở các vùng nách, bẹn và trán. Trường hợp trẻ sốt cao gây quấy khóc mệt mỏi, cha mẹ chỉ nên sử dụng thuốc hạ sốt paracetamol đơn chất theo đúng hướng dẫn về khoảng cách thời gian và cân nặng của trẻ do bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn. Đặc biệt, tuyệt đối không dùng aspirin để hạ sốt cho trẻ em mắc thủy đậu vì thuốc này có nguy cơ gây ra hội chứng Reye, một tổn thương não và gan cấp tính vô cùng nguy hiểm đến tính mạng.

Phòng ngừa lây lan và tiêm vắc xin phòng bệnh

Bệnh thủy đậu có tốc độ lây lan rất nhanh chóng trong cộng đồng, đặc biệt là tại các trường mầm non và tiểu học. Khi phát hiện trẻ mắc bệnh, cha mẹ cần chủ động cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà trong phòng riêng thoáng khí cho đến khi toàn bộ các nốt mụn nước đã khô bong vảy, thường mất khoảng bảy đến mười ngày. Các vật dụng cá nhân của trẻ như bát đũa, cốc uống nước, khăn mặt, chăn gối và quần áo cần được dùng riêng, giặt sạch bằng xà phòng và phơi dưới ánh nắng mặt trời để tiêu diệt mầm bệnh. Người chăm sóc trẻ cũng nên đeo khẩu trang y tế và rửa tay sát khuẩn thường xuyên bằng xà phòng.

Biện pháp chủ động, an toàn và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh thủy đậu ở trẻ em hiện nay là tiêm chủng vắc xin. Trẻ từ mười hai tháng tuổi trở lên đã có thể bắt đầu tiêm vắc xin phòng thủy đậu theo phác đồ khuyến cáo của chương trình tiêm chủng. Vắc xin giúp hệ miễn dịch của trẻ tạo ra kháng thể bảo vệ lâu dài, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh hoặc nếu không may mắc phải thì bệnh cảnh cũng rất nhẹ, thời gian hồi phục nhanh và hầu như không xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc thường thức và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ y khoa từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống thuốc kháng virus hay các thuốc đặc trị khi chưa có chỉ định chuyên môn. Trong quá trình chăm sóc tại nhà, nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, li bì, co giật, khó thở, ho nhiều hoặc nốt đậu sưng đỏ, chảy mủ bốc mùi hôi, cần đưa trẻ đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh thủy đậu ở trẻ em tuy lành tính trong đa số trường hợp nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được chăm sóc chu đáo và đúng khoa học. Sự phối hợp giữa việc giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ, dinh dưỡng đầy đủ, theo dõi sát sao các biểu hiện toàn thân và chủ động tiêm phòng vắc xin sẽ giúp trẻ vượt qua đợt bệnh an toàn.