Bệnh thủy đậu lây qua đường nào và cách phòng tránh lây nhiễm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus varicella zoster gây ra, rất phổ biến ở cả trẻ em và người lớn chưa có miễn dịch. Nhiều người thắc mắc bệnh thủy đậu lây qua đường nào và mức độ phát tán của mầm bệnh ra sao để kịp thời áp dụng các biện pháp phòng ngừa cho gia đình.
Khả năng lây lan của bệnh thủy đậu thuộc hàng cao nhất trong các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp và tiếp xúc. Bệnh có thể lây từ người sang người qua giọt bắn không khí khi ho hoặc hắt hơi, qua việc tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước, dùng chung đồ dùng cá nhân, hoặc truyền từ mẹ sang thai nhi qua nhau thai trong thai kỳ.
Bệnh thủy đậu lây qua đường nào là gì?
Bệnh thủy đậu, hay còn gọi là phỏng rạ, là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus thuộc họ herpesvirus có tên varicella zoster gây nên. Bệnh có đặc trưng bởi các nốt ban ngứa ngáy tiến triển nhanh thành bọng nước trong suốt rải rác khắp cơ thể, kèm theo triệu chứng toàn thân như sốt, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Sau khi nhiễm bệnh lần đầu, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch rễ sau thần kinh cảm giác. Khi cơ thể suy giảm miễn dịch hoặc gặp các yếu tố thuận lợi, virus có thể tái hoạt và phát triển thành bệnh zona thần kinh. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng ghi nhận nhiều nhất ở lứa tuổi mầm non và học đường. Nếu không được phát hiện và chăm sóc cẩn thận, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng như bội nhiễm da, viêm phổi hoặc viêm não.
Lây truyền qua đường hô hấp và giọt bắn không khí
Virus varicella zoster gây bệnh thủy đậu phát tán ra không khí với mật độ cao khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Các hạt giọt bắn li ti chứa virus lơ lửng trong không gian kín hoặc gió cuốn đi có thể xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mũi họng của người lành khi hít phải. Đây là con đường lây nhiễm phổ biến và nhanh chóng nhất, khiến thủy đậu dễ bùng phát thành ổ dịch lớn tại các môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, ký túc xá và khu dân cư đông đúc.
Lây qua tiếp xúc trực tiếp dịch bóng nước và bề mặt nhiễm bẩn
Dịch tiết bên trong các nốt phỏng rộp của người bệnh chứa lượng lớn virus hoạt lực mạnh. Khi bóng nước bị vỡ do gãi, cọ xát hoặc chăm sóc vết thương không đúng cách, chất dịch này dính vào da người khác có thể gây lây nhiễm trực tiếp. Ngoài ra, việc dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, quần áo, chăn gối, bát đũa hoặc chạm vào các bề mặt như tay nắm cửa, đồ chơi dính dịch tiết cũng là nguồn lây gián tiếp nguy hiểm. Người lành vô tình chạm tay vào các bề mặt này rồi đưa lên mắt, mũi, miệng sẽ tạo cơ hội cho mầm bệnh xâm nhập.
Lây truyền từ mẹ sang thai nhi qua nhau thai
Phụ nữ mang thai chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa được tiêm vắc xin nếu bị nhiễm virus trong thai kỳ có thể truyền sang thai nhi qua bánh nhau. Ở giai đoạn đầu thai kỳ, virus có thể gây hội chứng thủy đậu bẩm sinh dẫn đến dị tật chi, tổn thương mắt hoặc hệ thần kinh trung ương của thai nhi. Nếu mẹ khởi phát bệnh trong khoảng thời gian vài ngày trước hoặc sau khi sinh nở, trẻ sơ sinh có nguy cơ cao mắc thủy đậu chu sinh với diễn tiến rất nặng, thậm chí nguy hiểm tới tính mạng do hệ miễn dịch của bé chưa hoàn thiện.
Biện pháp phòng ngừa và hạn chế lây lan trong gia đình
Để ngăn chặn sự phát tán của virus, biện pháp chủ động và hiệu quả nhất là tiêm chủng vắc xin phòng bệnh thủy đậu đầy đủ theo khuyến cáo y tế. Khi phát hiện người có triệu chứng nghi ngờ, cần thực hiện cách ly tại phòng riêng thoáng gió, hạn chế tiếp xúc với người xung quanh, đặc biệt là trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai. Người chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đồng thời khử khuẩn bề mặt đồ dùng và không dùng chung đồ dùng sinh hoạt cá nhân với người bệnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc kháng virus hay thuốc bôi khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc da liễu. Tránh gãi vỡ bóng nước hoặc đắp các loại lá dân gian lên da vì dễ gây nhiễm trùng huyết và sẹo vĩnh viễn. Khi người bệnh có biểu hiện sốt cao liên tục, khó thở, co giật hoặc nốt phỏng mưng mủ lan rộng, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh thủy đậu là bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc giọt dịch. Việc hiểu rõ các con đường truyền bệnh giúp mỗi gia đình chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng, đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Tiêm vắc xin kết hợp với giữ gìn vệ sinh cá nhân là giải pháp phòng bệnh bền vững và hiệu quả nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh thủy đậu lây mạnh nhất vào giai đoạn nào?
Người mắc bệnh thủy đậu thường có khả năng lây truyền virus mạnh nhất từ một đến hai ngày trước khi phát ban và kéo dài cho đến khi toàn bộ bóng nước khô lại, đóng vảy hoàn toàn.
Chạm vào đồ dùng của người bị thủy đậu có bị lây không?
Khả năng lây nhiễm gián tiếp hoàn toàn có thể xảy ra nếu bạn chạm tay vào bề mặt dính dịch bóng nước hoặc nước bọt của người bệnh, sau đó đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.
Người đã từng bị thủy đậu có nguy cơ mắc lại không?
Đa số những người từng mắc thủy đậu sẽ có miễn dịch bảo vệ suốt đời. Tuy nhiên, virus vẫn tồn tại ẩn trong hạch thần kinh và có thể tái hoạt dưới dạng bệnh zona thần kinh khi miễn dịch suy giảm.
Bệnh thủy đậu có lây từ mẹ sang con trong thai kỳ không?
Phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có thể lây truyền virus sang thai nhi qua nhau thai, làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc gây nhiễm trùng chu sinh nguy hiểm cho trẻ sơ sinh.
Cần cách ly người mắc thủy đậu trong bao lâu để tránh lây lan?
Người bệnh nên được cách ly tại phòng riêng thoáng khí từ khi phát ban cho đến khi toàn bộ nốt phỏng rộp khô miệng và đóng vảy, thường kéo dài khoảng bảy đến mười ngày.
