Bệnh thương hàn: Nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị

Tổng quan về bệnh thương hàn

Bệnh thương hàn là bệnh lý nhiễm khuẩn toàn thân nguy hiểm có nguồn gốc từ đường ruột, do vi khuẩn Salmonella enterica serovar Typhi gây ra, ngoài ra trực khuẩn phó thương hàn Salmonella paratyphi các chủng A, B hoặc C cũng có thể gây ra bệnh cảnh tương tự nhưng thường ở mức độ nhẹ hơn. Con người được xác định là ổ chứa và vật chủ duy nhất của Salmonella typhi trong tự nhiên. Bệnh lây truyền chủ yếu qua con đường phân – miệng, xảy ra khi một người tiêu thụ thức ăn, nước uống bị nhiễm phân hoặc chất thải của người đang mắc bệnh hoặc người lành mang trùng không triệu chứng.

Khi trực khuẩn thương hàn đi vào đường tiêu hóa, một lượng lớn vi khuẩn sẽ vượt qua hàng rào acid dạ dày để tiến tới đoạn cuối ruột non. Tại đây, vi khuẩn bám dính và xâm nhập qua các tế bào biểu mô ruột, đặc biệt là các nang lympho tập trung ở mảng Peyer. Sau đó, chúng bị các đại thực bào nuốt nhưng không bị tiêu diệt mà tiếp tục nhân lên bên trong tế bào miễn dịch, di chuyển theo hệ bạch huyết về các hạch mạc treo ruột rồi đổ vào ống ngực để đi vào dòng máu tuần hoàn chung. Giai đoạn nhiễm khuẩn huyết tiên phát này đánh dấu sự phát tán của vi khuẩn đến các cơ quan nội tạng bao gồm gan, lách, tủy xương và túi mật.

Tại túi mật, trực khuẩn thương hàn tìm thấy môi trường rất thuận lợi để tiếp tục sinh sôi phát triển. Sau một thời gian ủ bệnh trung bình từ một đến hai tuần, vi khuẩn từ túi mật cùng với dịch mật lại tiếp tục đổ ngược trở lại lòng ruột với số lượng lớn. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm và hoại tử miễn dịch nghiêm trọng tại các mảng Peyer, đồng thời giải phóng lượng lớn nội độc tố vào máu. Chính lượng nội độc tố này là căn nguyên trực tiếp dẫn đến tình trạng nhiễm độc thần kinh, tổn thương thành mạch ruột và kéo theo hàng loạt biến chứng toàn thân nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh thương hàn là trực khuẩn gram âm Salmonella enterica serovar Typhi và ở mức độ thấp hơn là Salmonella paratyphi các chủng A, B hoặc C. Trực khuẩn này có cấu trúc kháng nguyên phức tạp gồm kháng nguyên thân O, kháng nguyên lông H và kháng nguyên vỏ Vi giúp chống lại hiện tượng thực bào của cơ thể. Độc lực chủ yếu của vi khuẩn bắt nguồn từ nội độc tố lipopolysaccharide ở màng ngoài tế bào. Khi vi khuẩn bị ly giải hoặc phân hủy, nội độc tố được giải phóng vào tuần hoàn, gây tác động sâu rộng lên hệ thống thần kinh thực vật, tim mạch và niêm mạc đường tiêu hóa.

Nguồn lây nhiễm duy nhất của Salmonella typhi là con người, bao gồm người bệnh trong giai đoạn cấp tính và người mang trùng mạn tính. Người mang trùng mạn tính là những cá nhân sau khi khỏi bệnh trên lâm sàng vẫn tiếp tục bài xuất vi khuẩn ra ngoài theo phân hoặc nước tiểu trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, do vi khuẩn cư trú dai dẳng bên trong biểu mô túi mật, đặc biệt là ở những người có sỏi mật kèm theo. Đây là nguồn lây nguy hiểm và khó kiểm soát nhất trong cộng đồng vì họ hoàn toàn khỏe mạnh bên ngoài nhưng liên tục phát tán mầm bệnh.

Phương thức truyền bệnh chủ yếu diễn ra qua đường tiêu hóa theo cơ chế phân – miệng gián tiếp hoặc trực tiếp. Đường gián tiếp xảy ra khi nguồn nước sinh hoạt hoặc nước ngầm bị ô nhiễm chất thải sinh hoạt, phân bón tươi chưa xử lý ngấm vào đất canh tác rau quả, hoặc thực phẩm bị ô nhiễm trong khâu chế biến bởi ruồi nhặng trung gian và dụng cụ không vệ sinh. Đường trực tiếp xảy ra khi bàn tay của người chế biến thức ăn bị nhiễm khuẩn nhưng không rửa sạch sau khi đi vệ sinh, truyền vi khuẩn thẳng vào đồ ăn của người khác.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng nhiễm bệnh thương hàn bao gồm điều kiện sinh sống tại các khu vực thiếu hụt hệ thống nước sạch và xử lý rác thải đạt chuẩn y tế. Những người thường xuyên di chuyển hoặc làm việc tại các vùng dịch tễ lưu hành có nguy cơ phơi nhiễm rất cao. Trẻ em và thanh thiếu niên có tỷ lệ mắc bệnh cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen giữ gìn vệ sinh cá nhân chưa tốt. Bên cạnh đó, những người bị suy giảm hàng rào bảo vệ acid dạ dày như sử dụng thuốc ức chế tiết acid kéo dài, tiền sử phẫu thuật cắt dạ dày, hoặc những người suy giảm miễn dịch do bệnh nền mạn tính đều có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn khi tiếp xúc với cùng một lượng vi khuẩn.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của bệnh thương hàn diễn biến qua các giai đoạn tương đối điển hình nếu người bệnh không được can thiệp kháng sinh sớm. Sau thời kỳ ủ bệnh kéo dài từ một đến hai tuần thường không có triệu chứng rõ rệt, bệnh nhân bước vào thời kỳ khởi phát kéo dài khoảng một tuần. Dấu hiệu ban đầu nổi bật là sốt tăng dần theo hình bậc thang, tức là nhiệt độ mỗi ngày sau cao hơn ngày trước khoảng nửa độ, sốt thường tăng mạnh về chiều tối và đạt đỉnh cao vào cuối tuần đầu tiên. Đi kèm với sốt là cảm giác đau nhức đầu âm ỉ liên tục, mệt mỏi rã rời, chán ăn, mất ngủ, đau mỏi cơ khớp, ho khan từng cơn và ở một số trẻ nhỏ có thể xuất hiện chảy máu cam.

Bước sang tuần thứ hai, bệnh chuyển sang thời kỳ toàn phát với hội chứng nhiễm trùng và nhiễm độc toàn thân sâu sắc. Sốt chuyển thành dạng hình cao nguyên, duy trì liên tục ở mức 39 đến 40 độ C cả ngày lẫn đêm. Một dấu hiệu lâm sàng rất đặc trưng nhưng có giá trị định hướng cao là hiện tượng mạch nhiệt phân ly, khi thân nhiệt tăng rất cao nhưng nhịp mạch lại đập chậm bất thường, thường dưới 100 lần mỗi phút. Người bệnh rơi vào trạng thái thần kinh li bì, vẻ mặt thờ ơ vô cảm với xung quanh, giảm thính lực, ban đêm thường mê sảng và tay có động tác quờ quạng vô thức.

Các triệu chứng tiêu hóa trong giai đoạn toàn phát cũng trở nên rõ nét. Bệnh nhân có bụng trướng căng, cảm giác đau tức vùng bụng dưới bên phải, khám thấy dấu hiệu óc ách hố chậu phải khi gõ đục và ấn chẩn. Tình trạng bài tiết phân có thể biểu hiện bằng tiêu chảy phân lỏng màu vàng xám có mùi khẳn đặc trưng, hoặc táo bón xen kẽ với tiêu chảy. Lưỡi người bệnh khô ráp, phủ một lớp bựa trắng bẩn ở giữa trong khi rìa và đầu lưỡi lại đỏ tươi. Gan và lách thường to nhẹ mềm khi thăm khám. Từ ngày thứ bảy đến ngày thứ mười, khoảng một phần ba số bệnh nhân xuất hiện các nốt hồng ban nhỏ màu hồng nhạt đường kính hai đến bốn milimét rải rác ở vùng bụng, ngực và mạng sườn, các nốt này lặn đi khi ấn vào và biến mất sau vài ngày.

Cần phân biệt bệnh thương hàn với một số bệnh lý truyền nhiễm khác có biểu hiện sốt kéo dài như sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, sốt mò hoặc nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn khác. Điểm cảnh báo nghiêm trọng trong giai đoạn này là sự xuất hiện đột ngột của cơn đau bụng dữ dội, mạch đập nhanh nhỏ, huyết áp tụt hoặc phân có màu đen như bã cà phê, đây là những dấu hiệu chỉ điểm biến chứng xuất huyết ruột hoặc thủng ruột cấp cứu.

Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh thương hàn đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố dịch tễ học, các biểu hiện lâm sàng đặc trưng và các bằng chứng xét nghiệm vi sinh cận lâm sàng. Về mặt lâm sàng, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử tiếp xúc nguồn nước ô nhiễm, thói quen ăn uống hoặc lịch trình di chuyển đến vùng lưu hành bệnh trong vòng ba tuần trước đó. Các dấu hiệu như sốt cao kéo dài không rõ nguyên nhân kèm mạch nhiệt phân ly, trạng thái li bì vô cảm, rối loạn tiêu hóa và tổn thương hồng ban trên da là những căn cứ gợi ý quan trọng trên thực địa.

Để xác định chính xác nguyên nhân, nuôi cấy phân lập vi khuẩn Salmonella typhi được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán y khoa. Trong đó, xét nghiệm cấy máu có tỷ lệ dương tính cao nhất trong tuần đầu tiên của bệnh, trước khi người bệnh sử dụng kháng sinh. Cấy dịch tủy xương có độ nhạy vượt trội và vẫn giữ được giá trị chẩn đoán cao ngay cả khi bệnh nhân đã được điều trị kháng sinh trước đó. Từ tuần thứ hai trở đi, vi khuẩn bắt đầu được đào thải nhiều qua chất tiết nên xét nghiệm cấy phân và cấy nước tiểu có thể giúp phát hiện thêm các trường hợp bệnh hoặc tầm soát người mang trùng sau điều trị. Mọi mẫu vi khuẩn phân lập được đều cần thực hiện kháng sinh đồ nhằm xác định mức độ nhạy cảm của chủng vi khuẩn đối với các loại thuốc kháng sinh hiện hành.

Bên cạnh nuôi cấy, các phương pháp cận lâm sàng khác cũng đóng vai trò hỗ trợ đắc lực. Kỹ thuật sinh học phân tử khuếch đại chuỗi polymerase giúp phát hiện vật chất di truyền DNA của trực khuẩn thương hàn với độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong thời gian ngắn. Phản ứng huyết thanh học Widal tìm kháng thể kháng kháng nguyên O và H có thể được sử dụng nhưng cần đánh giá thận trọng bằng cách so sánh hiệu giá kháng thể giữa hai lần xét nghiệm cách nhau một tuần để tránh dương tính giả. Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi thường ghi nhận hiện tượng số lượng bạch cầu không tăng hoặc giảm nhẹ, đặc biệt là sự suy giảm hoặc biến mất hoàn toàn của tế bào bạch cầu ái toan. Ngoài ra, siêu âm ổ bụng giúp đánh giá mức độ phì đại của gan, lách, tình trạng viêm dày thành hồi tràng và loại trừ viêm ruột thừa cấp hoặc viêm túi mật.

Các biến chứng nguy hiểm toàn thân của bệnh thương hàn

Biến chứng đường tiêu hóa là nhóm tổn thương thường gặp và nguy kịch nhất trong bệnh thương hàn, xuất hiện chủ yếu từ tuần thứ hai đến tuần thứ ba của bệnh. Tình trạng hoại tử các mảng Peyer tại hồi tràng có thể dẫn đến xuất huyết ruột nghiêm trọng, khiến bệnh nhân đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu đỏ tươi ồ ạt, kéo theo trụy tuần hoàn do mất máu cấp. Thủng ruột là biến chứng ngoại khoa khẩn cấp, thường xảy ra khi các ổ loét ăn sâu qua lớp thanh mạc, gây viêm phúc mạc toàn thể đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phẫu thuật cấp cứu kịp thời. Ngoài ra, vi khuẩn cư trú tại hệ gan mật còn gây viêm túi mật cấp tính, viêm đường mật hoặc làm tổn thương tế bào gan.

Ngoài đường tiêu hóa, độc tố thương hàn và tình trạng nhiễm khuẩn huyết còn tác động tiêu cực đến nhiều cơ quan trọng yếu khác. Trên hệ tim mạch, biến chứng viêm cơ tim thương hàn và trụy tim mạch có thể xảy ra âm thầm, biểu hiện bằng nhịp tim nhanh bất thường thay thế cho hiện tượng mạch phân ly, huyết áp hạ và rối loạn dẫn truyền. Hệ thần kinh trung ương có thể bị tổn thương dưới dạng viêm não thương hàn, viêm màng não thanh dịch, viêm tủy cấp hoặc biến chứng thần kinh ngoại biên như hội chứng Guillain – Barré gây yếu liệt cơ tứ chi đối xứng.

Các hệ cơ quan khác cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng nặng nề. Về hô hấp, người bệnh có thể gặp viêm phế quản phổi, áp xe phổi hoặc viêm loét thanh quản. Ở hệ tiết niệu, tình trạng mất nước và sốc nhiễm khuẩn dễ dẫn đến suy thận chức năng cấp tính, viêm ống thận hoặc viêm đài bể thận do bội nhiễm. Biến chứng xương khớp tuy ít gặp hơn ở người lớn nhưng lại có thể xuất hiện ở trẻ em dưới dạng viêm xương chày, viêm tủy xương hoặc viêm sưng mủ các khớp lớn như khớp háng và khớp gối trong giai đoạn hồi phục muộn của bệnh.

Đặc điểm bệnh thương hàn ở trẻ nhỏ và các đối tượng nguy cơ đặc biệt

Biểu hiện lâm sàng của bệnh thương hàn ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi thường không diễn biến theo các chu kỳ tuần lễ kinh điển như ở người trưởng thành. Trẻ thường khởi phát bệnh đột ngột hơn với các triệu chứng tiêu hóa chiếm ưu thế như nôn mửa liên tục, tiêu chảy phân lỏng nhiều lần thay vì táo bón, kèm theo chướng bụng và mất nước nhanh chóng. Nhiệt độ cơ thể của trẻ có thể tăng vọt trong thời gian ngắn, dễ kích hoạt các cơn co giật do sốt cao khiến việc chẩn đoán dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý nhiễm khuẩn đường ruột thông thường hoặc viêm phế quản phổi cấp tính.

Đặc biệt ở nhóm trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi dưới một tuổi, bệnh cảnh thương hàn thường diễn tiến rất nặng nề với tỷ lệ tử vong và biến chứng cao do hệ miễn dịch chưa trưởng thành. Bên cạnh trẻ nhỏ, những người mắc bệnh mạn tính làm suy giảm miễn dịch như đái tháo đường, suy gan, bệnh huyết học hoặc những người có tiền sử sỏi mật, dị dạng đường mật cũng là đối tượng dễ gặp biến chứng nặng. Ở những người có bệnh lý đường mật, vi khuẩn Salmonella typhi dễ dàng ẩn náu tạo màng sinh học bám quanh sỏi, biến họ thành người mang mầm bệnh mạn tính kéo dài sau điều trị, gây khó khăn cho việc chữa khỏi hoàn toàn và làm tăng nguy cơ tái phát.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí bệnh thương hàn bao gồm việc nhanh chóng ức chế và tiêu diệt trực khuẩn Salmonella typhi bằng liệu pháp kháng sinh thích hợp, bồi phụ nước và điện giải đầy đủ, kiểm soát các triệu chứng toàn thân, theo dõi sát sao để phát hiện sớm các biến chứng tiêu hóa nguy hiểm và ngăn ngừa tình trạng mang trùng mạn tính sau khi khỏi bệnh. Do vi khuẩn có khả năng xâm nhập sâu vào máu và các mô cơ quan, toàn bộ quá trình điều trị cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm.

Liệu pháp kháng sinh là biện pháp can thiệp bắt buộc và mang tính quyết định đến tiên lượng sống của người bệnh. Việc lựa chọn nhóm thuốc kháng sinh như cephalosporin thế hệ mới, fluoroquinolone hoặc macrolide phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kháng sinh đồ và mô hình dịch tễ kháng thuốc tại từng địa phương. Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý mua kháng sinh để uống hoặc dừng thuốc sớm ngay khi vừa hạ sốt, bởi việc dùng thuốc không đủ liều hoặc sai chủng loại có thể thúc đẩy vi khuẩn đột biến kháng thuốc, dẫn đến thất bại điều trị hoặc khiến bệnh tái phát dai dẳng. Ngay cả khi các triệu chứng lâm sàng đã cải thiện, phác đồ kháng sinh vẫn phải được duy trì đủ thời gian theo chỉ định y khoa để loại trừ triệt để vi khuẩn ẩn nấp trong hệ thống võng nội mô.

Bên cạnh kháng sinh, các biện pháp hồi sức nâng đỡ và điều trị triệu chứng đóng vai trò hỗ trợ không thể tách rời. Việc bù nước và điện giải phải được tiến hành nhanh chóng thông qua đường uống với dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, hoặc truyền dịch tĩnh mạch trong trường hợp bệnh nhân nôn mửa liên tục, mất nước nặng hoặc suy kiệt. Khi cần hạ sốt, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc an toàn và hướng dẫn lau mát cơ thể; người bệnh cần tránh tự ý dùng các thuốc giảm đau hạ sốt có nguy cơ gây kích ứng dạ dày hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu đường ruột. Đặc biệt, các thuốc làm giảm nhu động ruột để cầm tiêu chảy không được khuyến cáo sử dụng vì có thể làm chậm quá trình đào thải vi khuẩn, khiến độc tố tích tụ và làm tăng nguy cơ thủng ruột.

Chăm sóc dinh dưỡng và chế độ nghỉ ngơi cũng đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ. Bệnh nhân cần được nghỉ ngơi tại giường, hạn chế vận động gắng sức trong suốt giai đoạn toàn phát để giảm áp lực cơ học lên các vết loét ở ruột non. Khẩu phần ăn cần được chế biến dưới dạng mềm, lỏng, dễ tiêu hóa, giàu calo và đạm nhưng hạn chế tối đa các chất xơ thô cứng có thể gây cọ xát tổn thương niêm mạc ruột. Sau khi điều trị dứt điểm cơn sốt, người bệnh cần được xét nghiệm kiểm tra vi sinh định kỳ theo lịch hẹn để chắc chắn rằng mầm bệnh đã được đào thải hoàn toàn khỏi cơ thể.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa bệnh thương hàn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt, nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân và chủ động tiêm chủng vắc xin phòng bệnh. Đây là những mắt xích thiết yếu nhằm ngăn chặn trực khuẩn Salmonella typhi xâm nhập vào chuỗi thức ăn và nguồn nước của cộng đồng.

Biện pháp căn bản và hiệu quả hàng đầu là duy trì nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi trong sinh hoạt thường nhật. Người dân chỉ nên sử dụng nước uống đã được đun sôi kỹ hoặc nước tinh khiết đóng chai có nguồn gốc rõ ràng, tuyệt đối không uống nước lã từ sông suối, ao hồ hoặc nước đá không đảm bảo vệ sinh. Thực phẩm cần được nấu chín kỹ trước khi sử dụng, hạn chế tối đa các món gỏi sống, thịt tái, rau sống chưa khử trùng hoặc đồ ăn đường phố không được che chắn. Thức ăn sau khi nấu chín nếu chưa dùng ngay phải được bảo quản trong tủ lạnh và đun sôi lại trước khi ăn, đồng thời luôn đậy kín dụng cụ chứa thực phẩm để ngăn chặn ruồi nhặng truyền vi khuẩn.

Vệ sinh cá nhân và môi trường cũng giữ vai trò quyết định trong việc cắt đứt đường lây lan. Mỗi cá nhân cần hình thành thói quen rửa tay đúng cách bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, nhất là thời điểm trước khi chế biến món ăn, trước khi ngồi vào bàn ăn và ngay sau khi đi vệ sinh. Ở quy mô cộng đồng, cần cải thiện mạng lưới cấp thoát nước, xử lý triệt để hệ thống nhà tiêu hợp vệ sinh và kiểm soát rác thải y tế cũng như rác thải sinh hoạt để tránh thẩm thấu mầm bệnh vào mạch nước ngầm.

Bên cạnh các biện pháp hành vi, tiêm vắc xin phòng bệnh thương hàn là giải pháp tạo miễn dịch chủ động được khuyến cáo cho các đối tượng có nguy cơ cao. Những người chuẩn bị đi du lịch, công tác dài ngày tại các khu vực đang lưu hành dịch bệnh, nhân viên phòng xét nghiệm vi sinh và người sinh sống tại các vùng có điều kiện vệ sinh kém nên chủ động trao đổi với bác sĩ tiêm chủng. Tùy thuộc vào loại vắc xin dạng tiêm hay dạng uống, việc tiêm nhắc lại sau mỗi hai đến năm năm có thể cần thiết để duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ cơ thể. Ngoài ra, việc giám sát y tế và điều trị triệt để cho những người mang trùng mạn tính, đặc biệt là lao động trong ngành ăn uống, là yêu cầu then chốt để dập tắt các ổ dịch tiềm tàng.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần chủ động đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám ngay khi xuất hiện tình trạng sốt cao kéo dài từ ba ngày trở lên không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu cơn sốt có xu hướng tăng dần về chiều tối và không đáp ứng tốt với các loại thuốc hạ sốt thông thường. Sự xuất hiện của các dấu hiệu đi kèm như đau đầu dữ dội, mệt lả toàn thân, chán ăn, đau tức bụng, tiêu chảy phân lỏng nhiều lần hoặc táo bón dai dẳng sau khi trở về từ vùng có dịch tễ thương hàn hoặc sau khi sử dụng thực phẩm kém vệ sinh đều là lý do cấp thiết cần được bác sĩ đánh giá lâm sàng.

Bên cạnh đó, người nhà cần lập tức đưa bệnh nhân đến phòng cấp cứu gần nhất hoặc gọi xe cứu thương khi phát hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy kịch sau đây:

• Bệnh nhân bị đau bụng đột ngột, dữ dội, bụng căng trướng và gồng cứng, cơn đau tăng lên khi chạm vào vì đây là dấu hiệu chỉ điểm của thủng ruột cấp tính.
• Đi ngoài ra phân có màu đen sẫm như bã cà phê hoặc đi ngoài ra máu đỏ tươi số lượng nhiều, biểu hiện tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa nặng.
• Bệnh nhân xuất hiện rối loạn tri giác như mê sảng, lú lẫn, mất định hướng không gian, co giật toàn thân hoặc rơi vào trạng thái li bì, hôn mê.
• Có các biểu hiện của suy tuần hoàn hoặc sốc nhiễm khuẩn như da xanh xao tái nhợt, đầu chi lạnh ngắt, vã mồ hôi hột, thở gấp, mạch đập rất nhanh nhỏ và huyết áp tụt sâu. Việc trì hoãn trong các tình huống này có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng trong thời gian rất ngắn.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa đại chúng, không thể thay thế cho quá trình thăm khám, chẩn đoán xác định và chỉ định điều trị của nhân viên y tế có chuyên môn. Bệnh nhân và gia đình tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh về sử dụng khi mới chỉ xuất hiện triệu chứng sốt và rối loạn tiêu hóa. Việc dùng kháng sinh tùy tiện không những che lấp các dấu hiệu kinh điển của bệnh gây khó khăn cho việc chẩn đoán, mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc, khiến bệnh dễ diễn tiến nặng và phức tạp hơn.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh tự ý sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy như loperamid hoặc các dẫn xuất thuốc phiện khi chưa có sự cho phép của bác sĩ. Các loại thuốc này làm giảm co bóp của ruột, cản trở sự đào thải của vi khuẩn và khiến nội độc tố ứ đọng lại trong lòng ống tiêu hóa, từ đó làm tăng mạnh nguy cơ liệt ruột và thủng ruột. Người nhà tuyệt đối không áp dụng các biện pháp dân gian phản khoa học như cắt lể, giác hơi, hay cho người bệnh uống các loại nước lá cây không rõ nguồn gốc vì có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết thứ phát. Cuối cùng, ngay cả khi bệnh nhân đã hạ sốt hoàn toàn, niêm mạc ruột vẫn cần thêm vài tuần để tái tạo hoàn toàn, do đó người bệnh vẫn cần tuân thủ chế độ ăn mềm và tái khám kiểm tra phân định kỳ theo đúng hẹn của bác sĩ để đảm bảo vi khuẩn đã bị loại trừ hoàn toàn.

Kết luận

Bệnh thương hàn là một bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa nguy hiểm với nguy cơ biến chứng xuất huyết ruột và thủng ruột nặng nề nếu không được can thiệp y khoa đúng lúc. Tuy nhiên, bệnh lý này hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả và điều trị thành công nếu được phát hiện sớm và sử dụng kháng sinh thích hợp theo đúng chỉ định chuyên môn của bác sĩ. Việc chủ động phòng ngừa thông qua thói quen ăn chín uống sôi, giữ gìn vệ sinh nguồn nước, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và tiêm chủng vắc xin đầy đủ là những giải pháp căn cơ nhất để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ lây nhiễm. Khi có bất kỳ dấu hiệu sốt cao kéo dài hoặc rối loạn tiêu hóa bất thường, người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch điều trị kịp thời, góp phần ngăn ngừa biến chứng và ngăn chặn sự lây lan mầm bệnh trong cộng đồng.