Bệnh sốt mò là gì và nguyên nhân bắt nguồn từ đâu

Bệnh sốt mò là gì?

Bệnh sốt mò, trong y học còn gọi là sốt phát ban bụi rậm, là bệnh nhiễm trùng gây ra bởi vi khuẩn Orientia tsutsugamushi. Đây là một dạng sinh vật nội bào bắt buộc ký sinh bên trong tế bào cơ thể vật chủ. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà bắt buộc phải qua vật chủ trung gian truyền nhiễm là ấu trùng mò thuộc họ Trombiculidae.

Ấu trùng mò thường cư trú ở các thảm thực vật thấp, bụi rậm, ven sông suối hoặc những vùng đất ẩm ướt râm mát. Khi con người đi vào khu vực này, ấu trùng mò bám vào da, đốt và truyền vi khuẩn vào máu. Tại vị trí vết cắn thường hình thành một vết loét đặc trưng không đau, sau đó vi khuẩn xâm nhập hệ tuần hoàn và gây ra phản ứng viêm toàn thân.

Tác nhân vi khuẩn gây bệnh sốt mò

Nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh sốt mò là vi khuẩn mang tên Orientia tsutsugamushi, trước đây từng được xếp vào chi Rickettsia. Đây là loại vi khuẩn Gram âm có kích thước nhỏ, bắt buộc phải sống và nhân lên bên trong tế bào nội mô mạch máu của vật chủ.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua vết đốt của ấu trùng mò, vi khuẩn Orientia tsutsugamushi tấn công vào hệ thống vi mạch máu trên khắp cơ thể. Quá trình này dẫn đến tình trạng viêm mạch máu lan tỏa, làm tăng tính thấm thành mạch và có thể tổn thương đến nhiều cơ quan khác nhau nếu không được can thiệp y tế kịp thời. Vi khuẩn có nhiều chủng huyết thanh khác nhau, do đó người từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm với một chủng vi khuẩn khác trong tương lai.

Vật trung gian và phương thức lây truyền bệnh sốt mò

Phương thức lây truyền duy nhất của bệnh sốt mò là qua vết đốt của ấu trùng mò thuộc chi Leptotrombidium. Loài mò này trải qua nhiều giai đoạn phát triển gồm trứng, ấu trùng, nhộng và mò trưởng thành, nhưng chỉ duy nhất giai đoạn ấu trùng là có tập tính ký sinh và hút dịch mô từ động vật có xương sống hoặc con người.

Ổ chứa mầm bệnh trong tự nhiên chủ yếu là các loài gặm nhấm hoang dã như chuột, sóc và một số loài chim hoặc thú nhỏ. Ấu trùng mò hút dịch mô chứa vi khuẩn từ động vật mang bệnh, sau đó mầm bệnh được truyền qua các thế hệ mò tiếp theo thông qua trứng. Khi người tiếp xúc với môi trường có ấu trùng mò sinh sống, ấu trùng sẽ bám vào quần áo, bò đến các vùng da kín và ẩm ướt như nách, bẹn, thắt lưng hay nếp gấp khuỷu tay để đốt và truyền vi khuẩn. Bệnh hoàn toàn không có khả năng lây truyền trực tiếp từ người bệnh sang người lành.

Các yếu tố môi trường và đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh

Môi trường sống của ấu trùng mò gắn liền với khí hậu nóng ẩm, đất xốp, nhiều mùn và thảm thực vật rậm rạp như rừng thứ sinh, nương rẫy, bờ ruộng, bụi cỏ rậm rạp hoặc các khu cắm trại dã ngoại. Do đó, những người làm nghề nông nghiệp, lâm nghiệp, công nhân khai thác mỏ, bộ đội hành quân hoặc người tham gia các hoạt động dã ngoại ngoài trời là nhóm đối tượng có nguy cơ tiếp xúc cao nhất.

Nguy cơ nhiễm bệnh thường gia tăng vào mùa mưa hoặc thời điểm cây cối phát triển mạnh, độ ẩm không khí cao tạo điều kiện thuận lợi cho ấu trùng mò phát triển và tìm kiếm vật chủ. Ngoài ra, thói quen nằm hoặc ngồi trực tiếp trên bãi cỏ, không mặc quần áo bảo hộ khi đi rừng, đi làm đồng cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ bị ấu trùng mò tấn công.

Phân biệt bệnh sốt mò với các bệnh truyền nhiễm khác

Trong giai đoạn khởi phát, bệnh sốt mò thường biểu hiện bằng các triệu chứng sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, đau nhức cơ bắp và mệt mỏi, rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh truyền nhiễm lưu hành khác như sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, thương hàn hoặc cúm mùa. Điểm mấu chốt để phân biệt trên lâm sàng là sự xuất hiện của vết loét hoại tử đặc trưng do ấu trùng mò để lại.

Vết loét này ban đầu là nốt sẩn đỏ nhỏ, sau đó phỏng nước, vỡ ra tạo thành vết loét có vảy đen ở trung tâm, nền sạch và đặc biệt là không gây đau, không ngứa, xung quanh thường kèm theo nổi hạch vùng lân cận. Do vết loét thường nằm ở các vị trí kín đáo trên cơ thể nên người bệnh và người nhà rất dễ bỏ sót nếu không quan sát cẩn thận.

Biện pháp phòng tránh bệnh sốt mò hiệu quả trong sinh hoạt

Hiện nay y học chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh sốt mò, do đó việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào việc cắt đứt đường lây truyền và tránh tiếp xúc với ấu trùng mò. Khi phải làm việc hoặc đi lại trong các khu vực có nhiều cây cối, bụi rậm, nương rẫy, mọi người nên mặc quần áo dài tay, đi ủng hoặc tất cao cổ và sơ vin gấu quần vào trong tất để ngăn ấu trùng chui vào da.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các sản phẩm xua đuổi côn trùng bôi lên da hoặc xịt lên bề mặt trang phục cũng giúp giảm thiểu nguy cơ bị đốt. Tránh ngồi hoặc phơi quần áo trực tiếp trên các bãi cỏ rậm rạp. Đối với khu vực xung quanh nhà ở, cần thường xuyên phát quang bụi rậm, dọn sạch cỏ dại, tiêu diệt chuột và các loài gặm nhấm để loại bỏ ổ chứa mầm bệnh tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo khoa học và giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thể thay thế cho việc thăm khám hay chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc hạ sốt hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng để tự điều trị sốt kéo dài tại nhà. Khi có biểu hiện sốt cao đi kèm vết loét nghi ngờ hoặc có tiền sử đi rừng, làm nương rẫy, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sốt mò là bệnh nhiễm khuẩn có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng các biện pháp bảo hộ cá nhân đơn giản. Nâng cao cảnh giác khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi rậm và chủ động đi khám y tế khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.