Những sai lầm khi chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa khiến bệnh lâu khỏi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm tai giữa là bệnh lý tai mũi họng rất phổ biến ở trẻ nhỏ, thường xuất hiện thứ phát sau các đợt cảm cúm, viêm mũi họng hoặc viêm xoang. Nhiều phụ huynh vì quá lo lắng khi thấy con sốt cao, quấy khóc và đau tai nên đã vội vàng áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà theo cảm tính hoặc kinh nghiệm truyền miệng.
Những thói quen sai lầm như tự ý nhỏ thuốc vào tai, ngưng kháng sinh nửa chừng hay vệ sinh sai cách không những không giúp bệnh thuyên giảm mà còn khiến nhiễm trùng lan rộng. Bài viết dưới đây tổng hợp những sai lầm thường gặp nhất của cha mẹ trong quá trình chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa, từ đó cung cấp kiến thức hữu ích để bảo vệ an toàn thính giác cho trẻ.
Sai lầm chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa là gì?
Viêm tai giữa là tình trạng tổn thương viêm nhiễm xuất hiện ở vùng niêm mạc lót trong tai giữa, thường bao gồm hòm nhĩ và vòi Eustache kết nối với vòm họng. Bệnh lý này đặc biệt hay gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi do hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện và cấu trúc vòi nhĩ ở lứa tuổi này còn ngắn, rộng, nằm ngang hơn so với người trưởng thành. Khi trẻ mắc viêm đường hô hấp trên, các tác nhân vi khuẩn hoặc virus dễ dàng xâm nhập ngược dòng từ mũi họng vào tai giữa, gây tích tụ dịch ứ và mủ. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên tắc y khoa, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như thủng màng nhĩ kéo dài, xơ hóa tai giữa, viêm xương chũm và suy giảm sức nghe của trẻ.
Tự ý mua và dùng thuốc nhỏ tai khi chưa kiểm tra màng nhĩ
Nhiều phụ huynh khi thấy con kêu đau tai hoặc quấy khóc đã vội vàng tìm các loại thuốc nhỏ tai giảm đau, kháng viêm hoặc kháng sinh còn thừa trong tủ thuốc gia đình để nhỏ trực tiếp cho trẻ. Đây là hành động tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Màng nhĩ của trẻ có thể đã bị rách hoặc thủng do áp lực của dịch mủ tích tụ bên trong hòm nhĩ. Một số hoạt chất kháng sinh thuộc nhóm aminoglycoside như neomycin hay gentamicin nếu lọt qua lỗ thủng màng nhĩ vào tai trong có thể làm tổn thương tế bào lông ốc tai, gây độc tiền đình và dẫn đến điếc tiếp nhận không hồi phục. Do đó, bất kỳ loại thuốc nhỏ tai nào cũng phải có chỉ định cụ thể của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sau khi đã soi kiểm tra toàn vẹn màng nhĩ.
Tự ý dùng hoặc ngưng thuốc kháng sinh sớm hơn phác đồ
Tâm lý sợ tác dụng phụ của thuốc kháng sinh khiến nhiều bậc cha mẹ tự ý ngừng thuốc ngay khi thấy con hết sốt, giảm quấy khóc sau 2 đến 3 ngày điều trị. Việc cắt ngang phác đồ khi ổ viêm chưa được kiểm soát hoàn toàn tạo điều kiện cho các chủng vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae hay Haemophilus influenzae sống sót và phát triển tính kháng kháng sinh. Tình trạng này khiến viêm tai giữa cấp tính dễ tái phát, chuyển biến thành viêm tai giữa mạn tính ứ dịch hoặc chảy mủ kéo dài, làm xơ hóa chuỗi xương con và suy giảm thính lực của trẻ nhỏ. Ngược lại, một số mẹ lại tự mua kháng sinh mà không biết viêm tai giữa trong nhiều trường hợp khởi phát do virus đường hô hấp, dẫn đến lạm dụng thuốc không cần thiết.
Áp dụng mẹo dân gian và thổi bột thuốc không rõ nguồn gốc vào tai trẻ
Các phương pháp dân gian truyền miệng như thổi bột thuốc kháng sinh, đắp sáp ong, nhỏ nước lá trầu không hay thổi khói vào tai vẫn còn được nhiều người áp dụng. Những dị vật và chất lỏng không vô khuẩn này khi đưa vào tai sẽ hút ẩm, tạo thành khối bít tắc cơ học cản trở dịch mủ thoát ra ngoài tự nhiên. Môi trường ẩm ướt và tạp nhiễm từ thảo dược là điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn gram âm và nấm tai phát triển nhanh chóng. Hậu quả là trẻ bị nhiễm trùng lan rộng, viêm mô tế bào ống tai ngoài, thậm chí gây hoại tử màng nhĩ hoặc viêm xương chũm cấp tính đòi hỏi can thiệp phẫu thuật phức tạp.
Vệ sinh mũi họng sai cách và dùng tăm bông ngoáy sâu vào tai
Mũi họng và tai giữa thông nhau qua vòi Eustache, một ống sinh lý hẹp và ngắn ở trẻ nhỏ. Khi trẻ bị cảm lạnh hoặc viêm mũi họng, dịch nhầy chứa nhiều vi sinh vật gây bệnh rất dễ tràn vào tai giữa nếu chăm sóc đường thở sai cách. Nhiều phụ huynh thường dùng ống hút mũi bằng miệng hoặc bóp mạnh các bình rửa mũi áp lực cao, vô tình đẩy dịch xuất tiết từ vòm mũi họng thẳng qua vòi nhĩ vào buồng tai giữa. Thêm vào đó, việc dùng tăm bông ngoáy sâu vào trong ống tai để lau mủ dễ làm xước niêm mạc mỏng manh, gây phù nề ống tai ngoài và đẩy chất bẩn vào sâu sát màng nhĩ hơn. Cha mẹ chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng cửa tai ngoài bằng khăn gạc sạch.
Cho trẻ bú bình ở tư thế nằm ngang và để nước lọt vào tai
Cấu tạo vòi Eustache ở trẻ em nằm ngang hơn, ngắn hơn và mở rộng hơn so với người lớn. Thói quen cho trẻ bú bình hoặc bú mẹ ở tư thế nằm thẳng hoàn toàn khiến sữa dễ trào ngược qua vòi nhĩ vào tai giữa, mang theo vi khuẩn và tạo môi trường nuôi dưỡng mầm bệnh. Bên cạnh đó, việc để nước bẩn chảy vào tai khi tắm gội hoặc cho trẻ đi bơi lội khi màng nhĩ chưa lành lặn hoàn toàn cũng là nguyên nhân phổ biến khiến tai bị tái nhiễm trùng. Giữ tai khô ráo và giữ đầu trẻ nâng cao khoảng 30 đến 45 độ trong và sau khi ăn là nguyên tắc cơ bản nhưng thường xuyên bị lơ là trong quá trình chăm sóc trẻ.
Lưu ý an toàn
Các thông tin y tế trên đây mang tính chất tham khảo giáo dục cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán trực tiếp hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc kê đơn và không tự ý thay đổi liệu trình dùng thuốc của trẻ. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về tai, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa để được thăm khám và nội soi tai chính xác.
Tóm tắt
Chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa đòi hỏi sự kiên nhẫn, cẩn trọng và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc, không áp dụng mẹo dân gian chưa kiểm chứng và cần đưa trẻ đi tái khám đúng hẹn để bảo vệ thính lực lâu dài cho con.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng bột thuốc hoặc nước thảo dược thổi vào tai trẻ bị viêm tai giữa không?
Tuyệt đối không tự ý thổi bột hay nhỏ nước lá vào tai trẻ. Cách này dễ gây bít tắc ống tai, nhiễm trùng thứ phát nặng nề, thậm chí gây thủng màng nhĩ hoặc làm độc cho tai trong dẫn đến giảm thính lực vĩnh viễn.
Vệ sinh tai cho trẻ chảy mủ do viêm tai giữa như thế nào cho đúng?
Mẹ chỉ nên dùng khăn mềm lau sạch dịch chảy ra ở vành tai ngoài. Không đưa tăm bông sâu vào ống tai vì có thể đẩy mủ vào sâu, làm trầy xước niêm mạc ống tai hoặc làm tổn thương thêm màng nhĩ đang viêm.
Trẻ đang bị viêm tai giữa có được tắm gội bình thường không?
Trẻ mắc viêm tai giữa vẫn cần được tắm rửa sạch sẽ hằng ngày. Tuy nhiên, mẹ cần chú ý không để nước bẩn lọt vào tai, có thể dùng bông che nhẹ cửa tai khi gội đầu và tuyệt đối tránh cho trẻ đi bơi lội.
Khi trẻ hết sốt và đỡ đau tai thì có thể ngưng thuốc kháng sinh được chưa?
Không nên tự dừng. Các triệu chứng thường giảm nhanh sau vài ngày, nhưng vi khuẩn có thể chưa bị tiêu diệt hoàn toàn. Dừng kháng sinh sớm dễ khiến vi khuẩn kháng thuốc và làm bệnh viêm tai giữa bùng phát nặng hơn.
Khi nào cần đưa trẻ bị viêm tai giữa đi tái khám hoặc nhập viện gấp?
Mẹ nên đưa trẻ đi tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, hoặc đi khám ngay nếu trẻ sốt cao liên tục, quấy khóc dữ dội, nôn mửa, sưng đỏ sau tai hoặc tai chảy dịch mủ hôi.
