Bệnh sởi có lây không và các con đường lây truyền cần biết

Bệnh sởi có lây không là gì?

Bệnh sởi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus thuộc chi Morbillivirus, họ Paramyxoviridae gây nên. Đây là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở cả trẻ em lẫn người lớn chưa có kháng thể bảo vệ. Đặc tính nổi bật nhất của virus sởi là khả năng tồn tại lơ lửng trong không khí và bám trên các bề mặt giọt bắn trong thời gian tương đối dài. Khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện, hàng triệu giọt bắn li ti chứa virus sẽ phát tán ra môi trường xung quanh. Hệ số lây nhiễm cơ bản của bệnh sởi rất cao, đồng nghĩa với việc một người mắc bệnh có thể lây lan cho từ mười hai đến mười tám người khác trong môi trường tiếp xúc không có miễn dịch. Do đó, việc nắm bắt đặc tính lây nhiễm của virus sởi là yếu tố then chốt giúp cộng đồng có biện pháp phòng ngừa và ứng phó kịp thời.

Các con đường lây truyền chủ yếu của virus sởi

Virus sởi lây lan chủ yếu thông qua đường hô hấp khi người khỏe mạnh hít phải các giọt bắn li ti chứa mầm bệnh phát tán trong không khí từ người mắc bệnh lúc ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Không gian kín, phòng có điều hòa thông khí kém là môi trường đặc biệt thuận lợi để virus lưu lại lơ lửng nhiều giờ liền, khiến người bước vào phòng sau đó vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh dù không tiếp xúc trực tiếp mặt đối mặt với bệnh nhân.

Bên cạnh đường không khí trực tiếp, virus sởi còn có thể lây truyền gián tiếp qua bề mặt đồ vật. Khi người bệnh dùng tay che miệng khi ho rồi chạm vào tay nắm cửa, đồ chơi, mặt bàn hoặc các vật dụng dùng chung, virus có thể bám dính trên các bề mặt này trong khoảng thời gian nhất định. Nếu người khác chạm tay vào các bề mặt nhiễm bẩn rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, virus sẽ nhanh chóng xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp và bắt đầu quá trình nhân lên trong cơ thể.

Thời điểm người bệnh sởi có khả năng lây truyền mạnh nhất

Khả năng lây lan của bệnh sởi bắt đầu xuất hiện từ rất sớm, ngay cả trước khi những nốt phát ban đặc trưng lộ rõ trên da. Thông thường, người nhiễm virus sởi có thể phát tán mầm bệnh từ khoảng bốn ngày trước khi phát ban cho đến khoảng bốn ngày sau khi ban bắt đầu xuất hiện. Giai đoạn tiền triệu kéo dài vài ngày trước khi phát ban thường có các triệu chứng tương tự như cảm cúm thông thường như sốt, ho khan, chảy nước mũi và viêm kết mạc mắt đỏ.

Chính vì triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường khác, người bệnh thường chưa thực hiện các biện pháp cách ly cần thiết, khiến nguy cơ lây truyền cho người thân và đồng nghiệp trong giai đoạn này là rất cao. Sau khi ban sởi lan khắp toàn thân và bắt đầu bay dần, lượng virus đào thải qua dịch tiết hô hấp sẽ giảm mạnh, tuy nhiên người bệnh vẫn cần tuân thủ thời gian cách ly theo hướng dẫn y tế để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho những người tiếp xúc xung quanh.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao dễ bị lây nhiễm sởi

Bất kỳ ai chưa từng mắc sởi và chưa được tiêm vaccine phòng bệnh đầy đủ đều có nguy cơ nhiễm virus khi tiếp xúc với nguồn lây. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị virus tấn công và có nguy cơ tiến triển thành các biến chứng nguy hiểm hơn bình thường. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi, đặc biệt là các bé dưới chín tháng tuổi chưa đến độ tuổi tiêm chủng mũi sởi đầu tiên, là đối tượng rất nhạy cảm do hệ miễn dịch còn non nớt và kháng thể từ mẹ truyền sang đã suy giảm.

Phụ nữ mang thai mắc sởi cũng đối mặt với nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai chết lưu. Ngoài ra, người lớn có bệnh lý nền mạn tính, người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Ở những người này, việc tiếp xúc với người bệnh sởi có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi nặng, viêm tai giữa cấp tính, tiêu chảy mất nước kéo dài hoặc viêm não.

Biện pháp phòng tránh lây nhiễm sởi hiệu quả trong cộng đồng

Tiêm chủng vaccine sởi đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất để ngăn chặn sự lây lan của virus trong cộng đồng. Vaccine thường được phối hợp trong mũi tiêm sởi đơn hoặc mũi kết hợp sởi quai bị rubella, giúp kích thích cơ thể sinh kháng thể bảo vệ lâu dài. Khi tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng đạt mức bao phủ cao trên chín mươi lăm phần trăm, hiệu ứng miễn dịch cộng đồng sẽ được thiết lập, bảo vệ gián tiếp cho cả những trẻ quá nhỏ hoặc những người có chống chỉ định tiêm chủng.

Bên cạnh tiêm phòng, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân cũng đóng vai trò bổ trợ quan trọng. Mọi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, và thường xuyên mở cửa thông thoáng nơi ở để không khí lưu thông. Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi, cần thực hiện cách ly y tế tại phòng riêng, đeo khẩu trang y tế và đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Bệnh sởi có diễn tiến nhanh và tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện nhiều biến chứng nguy hiểm trên đường hô hấp và hệ thần kinh. Người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt chứa aspirin hoặc các loại thuốc truyền miệng để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi phát hiện bản thân hoặc người nhà có biểu hiện sốt cao liên tục khó hạ, khó thở, co giật hoặc li bì, cần đưa ngay đến cơ sở y tế chuyên khoa gần nhất để được theo dõi và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh và mạnh nhất qua đường hô hấp. Tuy nhiên, sự lây lan này hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được nếu mỗi người chủ động tiêm chủng đầy đủ vaccine và thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh phòng dịch. Việc phát hiện sớm và cách ly đúng cách là chìa khóa để bảo vệ an toàn cho cả gia đình và cộng đồng.