Bệnh sởi có gây vô sinh không và những hiểu lầm thường gặp

Bệnh sởi có gây vô sinh không là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc chi Morbillivirus gây ra, lây truyền rất nhanh qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng. Bệnh thường đặc trưng bởi các triệu chứng sốt cao, viêm long đường hô hấp trên, viêm kết mạc mắt và phát ban dạng dát sẩn lan dần từ mặt xuống thân mình và các chi.

Trong nhận thức cộng đồng, câu hỏi bệnh sởi có gây vô sinh không thường xuyên được đặt ra do người dân hay đánh đồng các bệnh truyền nhiễm phát ban có kèm sốt với nhau. Việc hiểu rõ bản chất tổn thương do virus sởi gây ra giúp người bệnh và gia đình tránh tâm lý lo sợ vô căn cứ, đồng thời có thái độ ứng phó đúng đắn đối với các biến chứng thực thể của bệnh như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc viêm não.

Tác động thực tế của bệnh sởi đối với khả năng sinh sản của nam giới

Nỗi lo ngại về việc virus sởi ảnh hưởng đến chức năng sinh sản của nam giới thường xuất phát từ sự nhầm lẫn với biến chứng viêm tinh hoàn của bệnh quai bị. Thực tế, virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae lây lan qua đường hô hấp và không có ái lực đặc hiệu làm tổn thương nhu mô tinh hoàn hay ống dẫn tinh. Do đó, bệnh sởi hoàn toàn không gây teo tinh hoàn hay vô sinh vĩnh viễn ở nam giới.

Tuy nhiên, trong giai đoạn toàn phát của bệnh sởi, bệnh nhân thường trải qua những cơn sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C. Nhiệt độ cơ thể tăng cao kéo dài có thể gây ức chế tạm thời quá trình sinh tinh tại tinh hoàn. Điều này dẫn đến sự suy giảm tạm thời về mật độ, khả năng di động và hình thái bình thường của tinh trùng trong khoảng hai đến ba tháng sau khi ốm. Khi cơ thể hồi phục hoàn toàn, chu kỳ sinh tinh mới sẽ diễn ra bình thường và chức năng sinh sản hồi phục mà không để lại di chứng.

Ảnh hưởng của bệnh sởi đến chu kỳ kinh nguyệt và buồng trứng ở nữ giới

Ở nữ giới không mang thai, bệnh sởi không gây tổn thương cấu trúc tử cung, buồng trứng hoặc làm tắc nghẽn vòi tử cung. Các nghiên cứu truyền nhiễm học xác nhận virus sởi không làm suy giảm dự trữ buồng trứng hay gây mất khả năng thụ thai lâu dài. Người bệnh sau khi khỏi sởi hoàn toàn có thể mang thai và sinh nở bình thường.

Mặc dù vậy, phản ứng viêm toàn thân kết hợp với tình trạng mệt mỏi, chán ăn và sốt cao có thể tác động lên trục dưới đồi, tuyến yên và buồng trứng. Sự gián đoạn này khiến chu kỳ kinh nguyệt có thể đến sớm, trễ kinh hoặc mất kinh tạm thời trong một đến hai chu kỳ. Đây là phản ứng thích nghi bình thường của cơ thể khi đối mặt với bệnh nhiễm trùng cấp tính và sẽ tự ổn định khi thể trạng phục hồi.

Nguy cơ thực sự của bệnh sởi đối với phụ nữ mang thai và thai nhi

Dù không gây vô sinh, bệnh sởi lại đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ đang trong thai kỳ. Phụ nữ mang thai có hệ miễn dịch suy giảm sinh lý, khiến cơ thể dễ tổn thương hơn trước virus sởi. Nhiễm sởi trong thời gian mang thai làm tăng nguy cơ biến chứng viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp tính và đe dọa tính mạng người mẹ.

Đối với thai nhi, virus sởi không gây ra các dị tật bẩm sinh đặc hiệu như virus rubella, nhưng tình trạng sốt cao và suy hô hấp ở người mẹ làm tăng đáng kể nguy cơ sảy thai, thai chết lưu, chuyển dạ sinh non hoặc sinh con nhẹ cân. Trong trường hợp người mẹ mắc sởi ngay trước hoặc trong khi sinh, trẻ sơ sinh có nguy cơ cao bị sởi bẩm sinh với tỷ lệ tử vong đáng kể nếu không được can thiệp kịp thời bằng kháng thể miễn dịch.

Phân biệt biến chứng giữa bệnh sởi và bệnh quai bị

Nhiều người dân thường gộp chung bệnh sởi và bệnh quai bị vào cùng một nhóm bệnh phát ban thời thơ ấu và lo lắng về nguy cơ vô sinh ở cả hai bệnh. Bệnh quai bị do virus quai bị gây ra, có đặc tính tấn công các mô tuyến, điển hình là tuyến mang tai và khoảng 20 đến 30 phần trăm nam giới sau tuổi dậy thì có thể gặp biến chứng viêm tinh hoàn, dẫn đến teo tinh hoàn và suy giảm khả năng sinh sản.

Ngược lại, biến chứng nguy hiểm hàng đầu của bệnh sởi tập trung ở đường hô hấp và thần kinh trung ương, bao gồm viêm phổi nặng, viêm thanh khí phế quản, viêm tai giữa, viêm loét giác mạc và viêm não tủy cấp tính. Sự phân biệt rõ ràng giữa hai bệnh lý giúp người bệnh giảm bớt tâm lý hoang mang không cần thiết về vấn đề sinh sản, đồng thời tập trung đúng vào việc theo dõi và phòng ngừa các biến chứng hô hấp nguy hiểm của sởi.

Chủ động phòng ngừa bệnh sởi và chăm sóc đúng cách khi mắc bệnh

Biện pháp chủ động và hữu hiệu nhất để ngăn ngừa bệnh sởi cùng các biến chứng nguy hiểm là tiêm chủng vắc xin đầy đủ. Vắc xin sởi thường được cung cấp dưới dạng vắc xin đơn hoặc vắc xin phối hợp sởi, quai bị, rubella giúp tạo miễn dịch bảo vệ bền vững cho cả trẻ em và người trưởng thành. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có kế hoạch mang thai nên chủ động kiểm tra kháng thể hoặc tiêm phòng vắc xin trước khi thụ thai ít nhất một tháng.

Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi như sốt cao, ho khan, chảy nước mũi, viêm kết mạc mắt đỏ và phát ban dát sẩn từ chân tóc lan dần xuống thân mình, người bệnh cần được cách ly và chăm sóc tại cơ sở y tế. Việc bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, hạ sốt đúng cách, vệ sinh mắt mũi họng và bổ sung vitamin A theo chỉ định của bác sĩ giúp tăng cường miễn dịch và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi hoặc gặp tình trạng sốt cao co giật, khó thở, ho nhiều, li bì hay phát ban bất thường, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa truyền nhiễm để được thăm khám. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Phụ nữ nghi ngờ mắc sởi trong thai kỳ cần thông báo ngay cho bác sĩ sản khoa và chuyên khoa nhiễm để được tư vấn theo dõi chặt chẽ.

Tóm tắt

Bệnh sởi không phải là nguyên nhân gây vô sinh vĩnh viễn ở nam giới hay nữ giới. Mối nguy lớn nhất của virus sởi nằm ở các biến chứng viêm đường hô hấp, suy giảm miễn dịch và rủi ro sảy thai hoặc sinh non ở thai phụ. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ và chăm sóc y tế đúng cách khi nhiễm bệnh là giải pháp bảo vệ sức khỏe toàn diện và an toàn nhất.