Bệnh quai bị thường sưng ở đâu và những vị trí cần chú ý

Bệnh quai bị thường sưng ở đâu là gì?

Bệnh quai bị là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên do mumps virus thuộc họ Paramyxoviridae gây nên. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp trên rồi đi vào máu, từ đó di chuyển và khu trú tại các mô tuyến, đặc biệt là các tuyến nước bọt. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài khoảng hai đến ba tuần trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt.

Dấu hiệu sưng nề trong bệnh quai bị phản ánh quá trình viêm cấp tính tại các cơ quan đích mà virus tấn công. Triệu chứng này không chỉ gây đau đớn, khó nuốt, sốt nhẹ và mệt mỏi mà còn là cơ sở lâm sàng quan trọng để nhận biết bệnh sớm. Mặc dù tuyến mang tai là cơ quan chịu ảnh hưởng phổ biến nhất, quai bị còn có thể tác động tới tuyến dưới hàm, tuyến dưới lưỡi hoặc các tuyến sinh dục nếu không được chăm sóc và theo dõi đúng cách.

Tuyến nước bọt mang tai là vị trí sưng phổ biến nhất

Tuyến mang tai nằm ở vị trí ngay phía trước và dưới dái tai, kéo dài xuống tận góc xương hàm dưới. Trong bệnh quai bị, đây là cơ quan bị tổn thương đặc trưng nhất, chiếm phần lớn các trường hợp có biểu hiện sưng trên lâm sàng. Người bệnh thường bắt đầu cảm thấy căng tức, đau nhức một bên mang tai, sau đó sưng phồng rõ rệt trong khoảng một đến ba ngày.

Khối sưng thường đẩy dái tai lên trên và ra ngoài, làm mất đi góc xương hàm tự nhiên và khiến việc há miệng, nhai nuốt hoặc nói chuyện trở nên khó khăn. Cảm giác đau có xu hướng tăng mạnh khi ăn các món có vị chua hoặc cay do kích thích tuyến nước bọt tiết dịch. Sau khi một bên mang tai sưng to, khoảng vài ngày sau bên còn lại thường cũng sẽ sưng nề theo, dẫn đến hình ảnh khuôn mặt tròn bạnh đặc trưng của người mắc quai bị.

Vị trí sưng ở tuyến nước bọt dưới hàm và dưới lưỡi

Ngoài tuyến mang tai, hệ thống tuyến nước bọt của con người còn có tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi, vốn cũng có thể bị virus quai bị tấn công. Khi tuyến dưới hàm bị viêm, người bệnh sẽ nhận thấy một khối sưng nề nằm dọc theo bờ dưới của xương hàm dưới, đôi khi lan xuống vùng cổ trên. Tình trạng này khiến việc nuốt thức ăn và cử động cổ gặp nhiều trở ngại.

Trong trường hợp tổn thương tuyến dưới lưỡi, hiện tượng sưng nề xảy ra ở ngay sàn miệng, bên dưới lưỡi. Người bệnh có thể cảm thấy vướng víu trong khoang miệng, nói ngọng nhẹ hoặc đau tức khi đẩy lưỡi. Mặc dù sưng ở tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi ít gặp đơn độc hơn so với viêm tuyến mang tai, chúng vẫn có thể xuất hiện kèm theo hoặc hiếm khi là dấu hiệu nổi trội duy nhất, gây nhầm lẫn với các bệnh lý viêm hạch hoặc viêm mô tế bào vùng hàm mặt.

Tình trạng sưng đau ở tinh hoàn hoặc buồng trứng

Một đặc điểm quan trọng cần lưu ý là virus quai bị có thể xâm nhập vào các tuyến sinh dục, đặc biệt là tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì. Viêm tinh hoàn do quai bị thường biểu hiện sau khi sưng tuyến mang tai khoảng một tuần, với dấu hiệu tinh hoàn sưng to gấp hai đến ba lần bình thường, da bìu căng đỏ, nóng rát và đau nhức dữ dội kèm theo sốt cao trở lại. Tình trạng này thường chỉ xảy ra ở một bên nhưng cũng có thể gặp ở cả hai bên.

Đối với nữ giới, virus có thể gây viêm buồng trứng dẫn tới đau tức vùng bụng dưới, cảm giác đầy trướng vùng chậu và sốt nhẹ. Mặc dù biểu hiện sưng đau ở các tuyến sinh dục ít lộ rõ bên ngoài như vùng mang tai, đây lại là biến chứng cần được chăm sóc y tế chuyên khoa kịp thời để kiểm soát viêm và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe sinh sản.

Phân biệt sưng do quai bị với các bệnh lý vùng mặt và cổ

Hiện tượng sưng vùng mang tai và hàm không chỉ xuất hiện riêng ở bệnh quai bị mà còn có thể do nhiều nguyên nhân khác. Một số bệnh lý phổ biến gây nhầm lẫn bao gồm sỏi ống dẫn tuyến nước bọt làm tắc nghẽn dòng chảy, viêm tuyến mang tai do vi khuẩn staphylococcus hoặc streptococcus, và phản ứng sưng hạch bạch huyết vùng cổ do nhiễm trùng răng miệng hoặc viêm họng.

Điểm khác biệt là sưng do vi khuẩn thường khu trú một bên, vùng da bên trên đỏ rực, sờ thấy nóng rõ và có thể chảy mủ ra từ lỗ ống tuyến nước bọt trong khoang miệng khi ấn nhẹ. Trong khi đó, sưng do quai bị thường lan ra hai bên, da căng bóng nhưng không đổi màu đỏ tía và không có mủ. Khi xuất hiện khối sưng bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám lâm sàng và làm các xét nghiệm cần thiết nhằm xác định chính xác nguyên nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện khối sưng ở góc hàm hoặc vùng bẹn bìu, người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, vôi sống hoặc dùng thuốc giảm đau, kháng sinh khi chưa có chỉ định y tế. Cần đến ngay bệnh viện nếu có biểu hiện sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, nôn mửa hoặc sưng đau nhiều ở tinh hoàn.

Tóm tắt

Bệnh quai bị thường gây sưng rõ rệt nhất tại tuyến nước bọt mang tai, đồng thời có thể ảnh hưởng đến tuyến dưới hàm, tuyến dưới lưỡi và tuyến sinh dục. Nhận biết chính xác các vị trí sưng giúp người bệnh chủ động cách ly, nghỉ ngơi hợp lý và liên hệ với nhân viên y tế để được hướng dẫn theo dõi an toàn, phòng ngừa biến chứng hiệu quả.