Bệnh quai bị có lây qua đường hô hấp không và các con đường lây truyền phổ biến

Bệnh quai bị có lây qua đường hô hấp không là gì?

Bệnh quai bị là một bệnh truyền nhiễm phổ biến gây ra bởi vi rút quai bị thuộc họ Paramyxoviridae, đặc trưng bởi tình trạng viêm và sưng đau một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa được tạo miễn dịch đầy đủ.

Khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp trên và hạch bạch huyết vùng cổ trước khi lan vào máu và đi đến các tuyến bài tiết cũng như các cơ quan khác. Hiểu rõ đường lây truyền là bước đầu tiên và quan trọng nhất để mỗi cá nhân có thể chủ động bảo vệ bản thân và người thân trước nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh trong cộng đồng.

Cơ chế lây truyền của vi rút quai bị qua đường hô hấp

Bệnh quai bị do vi rút quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, với đường lây truyền chính là đường hô hấp. Khi người mắc bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi, nói chuyện hoặc thở mạnh, các giọt bắn nhỏ chứa mầm bệnh sẽ được phát tán vào không khí xung quanh.

Người khỏe mạnh khi hít phải các giọt bắn lơ lửng này có thể bị vi rút xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mũi họng. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc gần gũi trong không gian kín như trường học, nhà trẻ, ký túc xá hoặc công sở tạo điều kiện vô cùng thuận lợi để vi rút phát tán từ người sang người. Quá trình lây truyền qua đường hô hấp diễn ra rất âm thầm vì người bệnh có thể phát tán mầm bệnh ngay từ trước khi tuyến mang tai sưng to.

Các con đường lây truyền gián tiếp liên quan đến dịch tiết hầu họng

Ngoài việc lây trực tiếp khi hít phải giọt bắn hô hấp, vi rút quai bị còn có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hầu họng hoặc qua các vật trung gian. Khi dịch hô hấp của người bệnh bám dính vào bàn tay, cốc chén, bát đũa, khăn mặt, đồ chơi hoặc các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, mầm bệnh có thể tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định.

Nếu người khác vô tình chạm vào các bề mặt nhiễm bẩn này rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng, vi rút sẽ xâm nhập vào cơ thể. Việc dùng chung dụng cụ ăn uống hoặc tiếp xúc cơ thể gần gũi như hôn môi cũng là những con đường khiến vi rút truyền qua nước bọt và dịch mũi họng một cách nhanh chóng.

Thời gian ủ bệnh và khả năng phát tán mầm bệnh ra cộng đồng

Một trong những yếu tố khiến quai bị dễ bùng phát thành dịch là thời gian lây truyền kéo dài và khó nhận biết ở giai đoạn sớm. Người nhiễm vi rút quai bị có thể bắt đầu phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh khoảng vài ngày trước khi xuất hiện dấu hiệu sưng đau tuyến nước bọt mang tai. Khả năng lây nhiễm thường đạt mức cao nhất vào thời điểm các triệu chứng lâm sàng rõ rệt và có thể tiếp tục kéo dài đến khoảng năm đến chín ngày sau khi tuyến mang tai bắt đầu sưng.

Đặc biệt, có một tỷ lệ người nhiễm vi rút quai bị nhưng hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt hoặc chỉ có biểu hiện sốt nhẹ như cảm cúm thông thường. Những trường hợp nhiễm bệnh tiềm ẩn này vẫn có khả năng phát tán vi rút qua dịch hô hấp, khiến việc kiểm soát nguồn lây trong cộng đồng gặp nhiều khó khăn.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm vi rút quai bị hiệu quả

Để hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm vi rút quai bị qua đường hô hấp, biện pháp nền tảng và hữu hiệu nhất là tiêm vắc xin phòng bệnh, thường là dạng vắc xin phối hợp ba trong một phòng sởi, quai bị và rubella theo lịch tiêm chủng khuyến nghị.

Bên cạnh việc tiêm phòng, các biện pháp dự phòng không dùng thuốc đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống hằng ngày. Mọi người nên duy trì thói quen đeo khẩu trang y tế khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người đang có triệu chứng hô hấp, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay, và che miệng khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo. Người được chẩn đoán mắc bệnh quai bị cần được cách ly tại nhà trong phòng riêng thoáng khí, không dùng chung đồ dùng cá nhân và hạn chế tiếp xúc với người xung quanh để ngăn ngừa bùng phát dịch bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y học và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, sưng tuyến mang tai, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hay đắp các loại lá, thuốc nam không rõ nguồn gốc lên vùng sưng nhằm tránh nguy cơ bỏng rát, nhiễm trùng hoặc làm bệnh diễn tiến phức tạp. Hãy liên hệ với cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.

Tóm tắt

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm lây chủ yếu qua đường hô hấp với tốc độ lan nhanh trong cộng đồng. Nhận thức đúng về con đường lây truyền và chủ động tiêm vắc xin kết hợp các biện pháp vệ sinh phòng ngừa giúp kiểm soát nguy cơ nhiễm bệnh. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh nên chủ động cách ly và đến các cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.