Bệnh quai bị có bị lại lần 2 không và khả năng miễn dịch của cơ thể

Bệnh quai bị có bị lại lần 2 không là gì?

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, đặc trưng bởi tình trạng sưng viêm một hoặc hai bên tuyến nước bọt mang tai, kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và đau nhức khi nhai nuốt. Bệnh thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành nếu chưa có miễn dịch. Một trong những đặc tính nổi bật của virus quai bị là khả năng kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra đáp ứng kháng thể trung hòa lâu dài. Sau khi người bệnh hồi phục, cơ thể thường sở hữu khả năng bảo vệ trọn đời trước loại virus này. Tuy nhiên, vùng góc hàm và mang tai là nơi tập trung nhiều tổ chức giải phẫu phức tạp, do đó hiện tượng sưng đau tại vị trí này có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên bệnh lý khác nhau ngoài quai bị.

Cơ chế miễn dịch bền vững sau khi mắc bệnh quai bị

Virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae, lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus thường khu trú và gây viêm cấp tính tại tuyến nước bọt mang tai, khiến vùng góc hàm sưng to và đau nhức. Trong quá trình chống lại mầm bệnh, hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ sản sinh các kháng thể đặc hiệu để tiêu diệt virus.

Sau khi người bệnh hồi phục hoàn toàn, các tế bào lympho ghi nhớ miễn dịch vẫn tiếp tục tồn tại và duy trì khả năng nhận diện mầm bệnh trong thời gian rất dài. Nếu cơ thể tiếp xúc lại với virus quai bị trong tương lai, kháng thể đặc hiệu sẽ nhanh chóng được kích hoạt để vô hiệu hóa virus trước khi chúng kịp gây ra triệu chứng lâm sàng. Nhờ cơ chế này, người từng mắc quai bị tự nhiên thường có được hàng rào miễn dịch vững chắc suốt đời, khiến nguy cơ tái nhiễm thực sự trở nên vô cùng hy hữu.

Những nguyên nhân gây sưng tuyến mang tai dễ nhầm với quai bị

Một trong những lý do phổ biến khiến nhiều người tin rằng bản thân bị quai bị lần thứ hai là hiện tượng chẩn đoán nhầm giữa các bệnh lý tuyến nước bọt. Vùng mang tai có thể bị sưng viêm do nhiều nguyên nhân khác nhau mà biểu hiện bên ngoài rất giống với bệnh quai bị kinh điển.

Viêm tuyến nước bọt mang tai do vi khuẩn thường gây sưng một bên, vùng da tại chỗ đỏ nóng, sưng nề và có thể chảy mủ qua lỗ ống Stenon trong khoang miệng. Tình trạng sỏi tuyến nước bọt làm tắc nghẽn đường dẫn nước bọt cũng khiến tuyến mang tai phồng to và đau tăng lên rõ rệt mỗi khi ăn uống. Ngoài ra, một số loại virus hô hấp khác như Parainfluenza virus, Epstein-Barr virus, Adenovirus hoặc Enterovirus cũng có khả năng gây sưng viêm tuyến mang tai cấp tính. Khi gặp các triệu chứng này, người bệnh nếu không được thăm khám chuyên khoa rất dễ lầm tưởng rằng căn bệnh quai bị trước đây đang tái phát.

Vai trò của vắc xin phòng ngừa quai bị trong việc duy trì miễn dịch

Vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella, thường gọi là vắc xin MMR, là giải pháp phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất hiện nay. Lịch tiêm chủng chuẩn gồm hai mũi tiêm giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể bảo vệ dồi dào, giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh trong cộng đồng.

Mặc dù nồng độ kháng thể từ vắc xin có thể suy giảm dần theo thời gian qua nhiều năm, nhưng trí nhớ miễn dịch vẫn giúp cơ thể phản ứng kịp thời nếu tiếp xúc với nguồn lây. Những người đã tiêm phòng đầy đủ nếu không may nhiễm virus thường chỉ xuất hiện triệu chứng nhẹ, thời gian hồi phục nhanh hơn và giảm thiểu đáng kể nguy cơ biến chứng nguy hiểm như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới hoặc viêm màng não. Việc chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng và tham khảo ý kiến nhân viên y tế là bước quan trọng để duy trì khả năng phòng vệ của cơ thể.

Hướng xử trí đúng đắn khi xuất hiện triệu chứng sưng đau góc hàm

Khi nhận thấy vùng góc hàm hoặc dưới tai xuất hiện dấu hiệu sưng đau trở lại, người bệnh không nên tự đưa ra kết luận rằng mình đang bị quai bị lần 2. Việc tự ý chẩn đoán dựa trên kinh nghiệm cũ có thể làm chậm trễ quá trình can thiệp đối với các bệnh lý cần điều trị y khoa kịp thời như nhiễm khuẩn tuyến nước bọt.

Người bệnh nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc tai mũi họng để được bác sĩ kiểm tra trực tiếp. Tại đây, bác sĩ có thể tiến hành thăm khám lâm sàng vùng miệng, chỉ định siêu âm tuyến mang tai để kiểm tra tình trạng mô tuyến và phát hiện sỏi ống dẫn nếu có. Bên cạnh đó, người bệnh cần chú ý giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ, súc họng bằng nước muối sinh lý, uống đủ nước mỗi ngày để kích thích dòng chảy nước bọt tự nhiên và tránh tự ý dùng thuốc hạ sốt, giảm đau hay kháng sinh khi chưa có hướng dẫn y khoa.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y khoa về bệnh quai bị và tuyến mang tai mang tính chất tham khảo phổ quát, không thể thay thế cho chẩn đoán của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay đắp các loại lá cây, vôi, thuốc nam chưa kiểm chứng lên vùng sưng đau vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng mô mềm hoặc hoại tử tuyến nước bọt. Mọi triệu chứng sốt cao, sưng đau tăng dần hoặc lan xuống vùng sinh dục đều cần được bác sĩ đánh giá cẩn trọng.

Tóm tắt

Bệnh quai bị rất hiếm khi tái phát lần thứ hai nhờ miễn dịch bảo vệ lâu dài của cơ thể. Phần lớn các trường hợp sưng đau vùng mang tai lặp lại xuất phát từ các nguyên nhân khác như viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc sỏi tuyến. Khi gặp triệu chứng sưng đau góc hàm, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán chính xác.