Bệnh mù màu là do đâu và có thể chữa trị được không?

Bệnh mù màu là gì?

Mù màu, thuật ngữ y khoa gọi là khiếm khuyết thị giác màu sắc, là tình trạng mắt bị giảm sút khả năng nhận biết và phân biệt một hoặc nhiều màu sắc cụ thể so với người có thị lực bình thường. Dạng phổ biến nhất là khó phân biệt giữa màu đỏ và màu xanh lá cây, trong khi dạng mù màu xanh lam và màu vàng ít gặp hơn, còn tình trạng mù màu hoàn toàn chỉ thấy ở số lượng rất hiếm.

Người mắc chứng mù màu bẩm sinh hầu như vẫn sở hữu độ sắc nét của thị lực tốt, chỉ gặp hạn chế khi cần định danh sắc thái màu hoặc khi quan sát các màu có độ bão hòa thấp. Tình trạng này không gây đau đớn, không làm suy giảm cấu trúc nhãn cầu tổng thể, nhưng có thể tạo ra những trở ngại nhất định trong học tập, giao tiếp xã hội và lựa chọn một số ngành nghề đòi hỏi sự chuẩn xác cao về màu sắc.

Cơ chế sinh học dẫn đến tình trạng mù màu

Võng mạc ở đáy mắt chứa hai loại tế bào cảm thụ ánh sáng chính là tế bào que và tế bào nón. Tế bào que chịu trách nhiệm nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu, trong khi tế bào nón đảm nhận chức năng tiếp nhận màu sắc trong môi trường đủ sáng. Tế bào nón gồm ba nhóm phụ trách ba bước sóng ánh sáng cơ bản tương ứng với màu đỏ, xanh lá cây và xanh lam.

Khi một hoặc nhiều nhóm tế bào nón bị thiếu hụt sắc tố quang học, hoạt động sai lệch hoặc hoàn toàn vắng mặt, não bộ sẽ không thể tiếp nhận đầy đủ tín hiệu màu sắc gửi từ võng mạc. Hậu quả là người bệnh gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa các sắc độ, dẫn đến rối loạn sắc giác hoặc mù màu toàn phần.

Các nguyên nhân phổ biến gây suy giảm sắc giác

Nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh mù màu là do di truyền liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X. Đột biến gen khiến các tế bào nón ở võng mạc không phát triển hoàn thiện ngay từ giai đoạn bào thai, do đó tình trạng này thường tồn tại suốt đời và không tự biến đổi theo thời gian.

Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, mù màu thứ phát có thể xuất hiện trong quá trình sống do tác động của một số bệnh lý tại mắt như đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm, glôcôm hoặc viêm dây thần kinh thị giác. Ngoài ra, tổn thương vùng vỏ não thị giác sau chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc phơi nhiễm với một số hóa chất công nghiệp và độc tính của thuốc kéo dài cũng có thể làm suy giảm khả năng phân biệt màu sắc.

Khả năng điều trị y khoa và các phương pháp can thiệp

Đối với dạng mù màu bẩm sinh do di truyền, nền y học hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nhằm tái tạo hay phục hồi các tế bào nón bị khiếm khuyết. Tuy vậy, các nhà khoa học đang tích cực nghiên cứu liệu pháp gen và đã đạt được những bước tiến triển vọng trên mô hình thực nghiệm, mở ra tiềm năng phục hồi sắc giác trong tương lai.

Đối với trường hợp mù màu mắc phải, mục tiêu trọng tâm là chẩn đoán và điều trị nguyên nhân nền gây tổn hại thị giác. Chẳng hạn, phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo có thể giúp người bệnh lấy lại khả năng nhận biết màu sắc trong sáng hơn, hoặc việc ngưng sử dụng thuốc gây độc cho dây thần kinh thị giác dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa có thể giúp ngăn chặn sắc giác suy giảm trầm trọng hơn.

Giải pháp hỗ trợ và cải thiện sinh hoạt cho người mù màu

Dù không thể chữa khỏi dứt điểm thể di truyền, người mắc bệnh mù màu hoàn toàn có thể sử dụng các công cụ hỗ trợ quang học và công nghệ hiện đại để cải thiện chất lượng cuộc sống hàng ngày. Kính lọc màu chuyên dụng hoặc kính áp tròng quang học hỗ trợ lọc bước sóng ánh sáng, tăng cường độ tương phản giữa các dải màu gây nhầm lẫn để người dùng phân biệt dễ hơn.

Bên cạnh đó, các ứng dụng di động nhận diện màu sắc qua máy ảnh điện thoại thông minh cùng chế độ hiển thị màu tương phản cao trên máy tính giúp ích rất nhiều trong học tập và công việc. Việc ghi nhớ vị trí cố định của đèn giao thông, sắp xếp tủ quần áo theo nhãn dán quy ước và rèn luyện thói quen kiểm tra nhãn sản phẩm cũng là những cách thích ứng hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại kính chỉnh màu không rõ nguồn gốc hoặc tin vào những lời quảng cáo chữa khỏi hoàn toàn chứng mù màu bẩm sinh. Nếu nhận thấy thị lực màu sắc của bản thân bị suy giảm đột ngột hoặc thay đổi nhanh chóng, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay để kiểm tra các bệnh lý tiềm ẩn tại võng mạc hoặc thần kinh thị giác.

Tóm tắt

Mù màu tuy ảnh hưởng đến khả năng phân biệt sắc thái thị giác nhưng không làm suy giảm thị lực tổng quát và phần lớn người mắc vẫn có cuộc sống sinh hoạt hoàn toàn bình thường. Việc phát hiện sớm tình trạng khiếm khuyết thị giác màu sắc giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng giải pháp thích nghi và lựa chọn định hướng nghề nghiệp phù hợp. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi thị lực màu sắc bất thường nào, bạn nên đi khám chuyên khoa mắt để được đánh giá và tư vấn y khoa kịp thời.