Bệnh khô mắt và những triệu chứng điển hình thường gặp

Triệu chứng bệnh khô mắt là gì?

Bệnh khô mắt là một hội chứng đa yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến màng phim nước mắt và bề mặt nhãn cầu. Bình thường, màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng: lớp nhầy ở trong cùng tiếp xúc với giác mạc, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp lipid ngoài cùng ngăn chặn sự bốc hơi nước. Khi có sự mất cân bằng giữa lượng nước mắt tiết ra và tốc độ bốc hơi nước mắt, màng phim này sẽ bị phá vỡ nhanh chóng. Tình trạng này khiến bề mặt giác mạc và kết mạc bị lộ ra ngoài không khí, kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác và gây ra phản ứng viêm nhẹ mạn tính. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành, phụ nữ tiền mãn kinh, người dùng kính áp tròng hoặc người thường xuyên tiếp xúc với luồng gió điều hòa và khói bụi.

Cảm giác cộm xốn và cay rát như có dị vật trong mắt

Một trong những triệu chứng bệnh khô mắt xuất hiện sớm nhất là cảm giác mắt bị cộm, xốn rát như có hạt cát hoặc bụi rơi vào bên trong. Cảm giác khó chịu này thường tăng lên khi người bệnh chớp mắt liên tục hoặc khi tiếp xúc với luồng gió từ quạt điện và máy lạnh. Khi màng phim nước mắt không còn đủ độ dày để làm trơn láng bề mặt, mí mắt sẽ cọ xát trực tiếp vào kết mạc và giác mạc, tạo nên cảm giác rát bỏng và châm chích kéo dài suốt ngày làm việc.

Bên cạnh cảm giác cộm xốn, mắt có thể đỏ nhẹ quanh vùng rìa kết mạc do các mao mạch bề mặt giãn nở dưới tác động kích thích cơ học. Người bệnh thường có phản xạ vô thức là đưa tay lên dụi mắt để giải tỏa sự khó chịu, tuy nhiên thói quen này có thể làm xước biểu mô giác mạc và đưa vi khuẩn từ bàn tay vào gây viêm kết mạc phối hợp.

Nhìn mờ từng lúc và nhạy cảm quá mức với ánh sáng

Màng phim nước mắt đóng vai trò như một thấu kính quang học đầu tiên giúp tạo nên hình ảnh sắc nét trên võng mạc. Khi bề mặt nước mắt không đồng đều hoặc bị vỡ nhanh sau mỗi lần chớp mắt, người bệnh sẽ gặp hiện tượng thị lực dao động, nhìn mờ từng lúc hoặc nhòe hình. Điểm đặc trưng của triệu chứng này là thị lực thường cải thiện tạm thời ngay sau khi chớp mắt một vài lần, khác với tình trạng mờ mắt cố định do tật khúc xạ hoặc bệnh lý đáy mắt.

Ngoài hiện tượng nhìn mờ, mắt khô thường trở nên rất nhạy cảm với ánh sáng chói, đèn pha xe máy vào ban đêm hoặc ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử. Người bệnh có thể cảm thấy lóa mắt, khó mở to mắt dưới ánh nắng mặt trời và thường xuyên mỏi mắt, nhức quanh hốc mắt sau một thời gian ngắn tập trung đọc sách hoặc làm việc.

Hiện tượng chảy nước mắt sống nghịch lý và tăng tiết nhầy

Nhiều người thường lầm tưởng mắt khô thì không thể chảy nước mắt, nhưng thực tế chảy nước mắt giàn giụa lại là một biểu hiện rất điển hình của bệnh khô mắt. Khi bề mặt nhãn cầu bị khô rát quá mức, hệ thống thần kinh cảm giác sẽ gửi tín hiệu khẩn cấp về não bộ, kích hoạt tuyến lệ chính tiết ra một lượng lớn nước mắt phản xạ. Tuy nhiên, lượng nước mắt này chủ yếu là phần nước lỏng, thiếu hụt lớp chất nhầy và lipid bôi trơn, nên chỉ tràn ra ngoài má mà không thể bám giữ lại để bảo vệ giác mạc.

Đồng thời, người bệnh có thể nhận thấy sự xuất hiện của các sợi gỉ mắt dai, nhầy dính màu trắng ở khóe mắt hoặc đọng lại thành màng mỏng dọc theo bờ mi. Tình trạng này phản ánh sự biến đổi của tuyến bờ mi và lớp nhầy kết mạc, khiến việc mở mắt vào buổi sáng sau khi thức dậy trở nên dính rít và khó khăn hơn bình thường.

Biện pháp cải thiện và chăm sóc mắt khô tại nhà

Để làm dịu các triệu chứng khô mắt, người bệnh nên thiết lập thói quen sinh hoạt khoa học nhằm giảm bớt áp lực lên đôi mắt. Việc áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với máy tính rất hữu ích: cứ sau 20 phút tập trung nhìn màn hình, hãy phóng tầm mắt nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng 20 giây và chớp mắt đầy đủ để nước mắt dàn đều khắp bề mặt nhãn cầu. Đặt màn hình máy tính thấp hơn tầm mắt khoảng 10 đến 15 độ cũng giúp mi mắt che phủ bề mặt nhãn cầu nhiều hơn, hạn chế tình trạng bay hơi nước mắt.

Ngoài ra, cần giữ không gian sống đủ độ ẩm bằng máy tạo ẩm, tránh để quạt gió hoặc cửa gió điều hòa thổi trực tiếp vào khuôn mặt. Khi ra ngoài trời, việc đeo kính râm hoặc kính bảo hộ sẽ giúp ngăn gió bụi và ánh nắng mặt trời tiếp xúc trực tiếp với mắt. Vệ sinh bờ mi sạch sẽ bằng khăn ấm mỗi tối cũng hỗ trợ giải phóng các tuyến dầu bị tắc nghẽn, giúp tái tạo màng phim nước mắt ổn định hơn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể làm tổn thương giác mạc nghiêm trọng hoặc tăng nhãn áp. Nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau nhức mắt dữ dội, mắt đỏ nhiều, sợ ánh sáng cấp tính hoặc suy giảm thị lực rõ rệt, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh khô mắt tuy là vấn đề phổ biến nhưng nếu được nhận biết và chăm sóc đúng cách từ sớm sẽ giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu và duy trì thị lực sáng khỏe. Xây dựng thói quen chớp mắt đều đặn, cho mắt nghỉ ngơi hợp lý và thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt định kỳ là giải pháp bền vững giúp đôi mắt luôn thoải mái trong nhịp sống hiện đại.