Bệnh khô mắt: Nguyên nhân, biểu hiện thường gặp và cách chăm sóc

Bệnh khô mắt là gì?

Bệnh khô mắt là hội chứng xảy ra khi tuyến lệ không sản xuất đủ lượng nước mắt cần thiết hoặc chất lượng màng phim nước mắt bị suy giảm, khiến nước mắt bay hơi quá nhanh. Màng phim nước mắt bình thường bao gồm ba lớp thiết yếu: lớp mỡ bên ngoài ngăn bốc hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám đều trên bề mặt giác mạc.

Khi một trong ba lớp này bị rối loạn cấu trúc hoặc mất cân bằng, bề mặt nhãn cầu sẽ không còn được bôi trơn đầy đủ. Tình trạng này dẫn đến phản ứng viêm vi thể, gây kích ứng liên tục và làm tổn thương các tế bào biểu mô kết mạc, giác mạc. Khô mắt có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng tần suất gia tăng rõ rệt ở người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh và những người làm việc cường độ cao trong môi trường máy lạnh hoặc ô nhiễm khói bụi.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến bệnh khô mắt

Khô mắt xuất hiện chủ yếu do hai cơ chế: tuyến lệ giảm sản xuất lượng nước mắt tự nhiên hoặc màng phim nước mắt bay hơi quá nhanh. Nguyên nhân hàng đầu hiện nay là thói quen nhìn màn hình máy tính, điện thoại liên tục trong nhiều giờ khiến phản xạ chớp mắt giảm từ một nửa đến hai phần ba, làm bề mặt nhãn cầu bị phơi nhiễm kéo dài.

Bên cạnh đó, môi trường sống có độ ẩm thấp, phòng sử dụng điều hòa nhiệt độ thường xuyên, khói bụi, gió mạnh hoặc khói thuốc lá cũng đẩy nhanh tốc độ bốc hơi nước mắt. Rối loạn chức năng tuyến meibomian tại bờ mi là yếu tố bệnh lý rất phổ biến, làm thiếu hụt lớp mỡ bảo vệ khiến nước mắt mất tính ổn định. Ngoài ra, sự lão hóa tự nhiên của cơ thể, sự thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ tiền mãn kinh, việc sử dụng kính áp tròng sai cách hoặc tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc kháng histamin, thuốc an thần, thuốc hạ huyết áp cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Dấu hiệu nhận biết điển hình của bệnh khô mắt

Người mắc bệnh khô mắt thường trải qua cảm giác cộm xốn, khó chịu như có hạt cát hoặc dị vật mắc kẹt bên trong mi mắt. Tình trạng cay rát, xót mắt, đỏ nhẹ kết mạc và cảm giác nặng trĩu mí mắt thường tăng dần vào cuối ngày làm việc hoặc sau khi tiếp xúc với luồng gió điều hòa.

Một biểu hiện nghịch lý nhưng rất hay gặp là hiện tượng chảy nước mắt sống nhiều bất thường. Khi bề mặt nhãn cầu bị khô rát quá mức, hệ thống thần kinh sẽ kích hoạt phản xạ khẩn cấp khiến tuyến lệ tiết ra một lượng lớn nước mắt lỏng, tuy nhiên lượng nước mắt này thiếu các thành phần nhầy và mỡ nên nhanh chóng trôi đi mà không giúp dưỡng ẩm hiệu quả. Người bệnh cũng có thể bị nhìn mờ từng lúc, nhạy cảm với ánh sáng chói, hoặc thấy dịch nhầy xuất hiện dính quanh khóe mắt sau khi ngủ dậy.

Ảnh hưởng và biến chứng tiềm ẩn khi khô mắt kéo dài

Nhiều người có tâm lý chủ quan, xem khô mắt chỉ là sự mệt mỏi nhất thời do thiếu ngủ hoặc làm việc căng thẳng. Tuy nhiên, nếu màng phim nước mắt liên tục bị tổn thương mà không có biện pháp hỗ trợ thích hợp, bề mặt giác mạc sẽ mất đi lớp bảo vệ tự nhiên chống lại các tác nhân vi sinh vật bên ngoài.

Hậu quả lâu dài có thể dẫn đến viêm kết mạc mạn tính, viêm bờ mi, trợt biểu mô giác mạc hoặc xước giác mạc tái phát. Những vết xước nhỏ này tạo điều kiện cho vi khuẩn, vi nấm xâm nhập gây loét giác mạc, để lại sẹo đục vĩnh viễn và làm suy giảm thị lực nghiêm trọng. Bên cạnh đó, cảm giác đau rát, khó mở mắt kéo dài còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất công việc, gây cản trở việc lái xe an toàn và làm giảm chất lượng sinh hoạt hằng ngày.

Biện pháp chăm sóc và giảm khô mắt tại nhà

Để cải thiện tình trạng khô mắt nhẹ, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt đóng vai trò nền tảng. Người làm việc văn phòng nên thực hiện quy tắc hai mươi, hai mươi, hai mươi: cứ sau hai mươi phút làm việc với màn hình, hãy hướng tầm nhìn ra xa khoảng hai mươi feet tương đương sáu mét trong ít nhất hai mươi giây để mắt được thư giãn và chủ động chớp mắt đầy đủ.

Chườm ấm vùng mi mắt mỗi tối bằng khăn sạch ngâm nước ấm trong năm đến mười phút kết hợp vệ sinh bờ mi nhẹ nhàng giúp làm thông thoáng các lỗ tuyến meibomian, kích thích tiết lớp lipid tự nhiên. Bên cạnh đó, nên sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng máy lạnh, đeo kính bảo hộ hoặc kính râm khi ra đường để chắn bụi và gió. Chế độ ăn uống cân bằng, giàu axit béo omega 3 từ cá hồi, hạt chia, quả óc chó và bổ sung đủ lượng nước mỗi ngày cũng hỗ trợ nuôi dưỡng mắt từ bên trong.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt

Mặc dù các biện pháp chăm sóc tại nhà mang lại nhiều lợi ích, người bệnh cần nhanh chóng đến các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt nếu xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Các triệu chứng cần chú ý gồm có: mắt đỏ rực lan rộng, đau nhức sâu bên trong hốc mắt, cảm giác sợ ánh sáng dữ dội hoặc thị lực sụt giảm đột ngột không thể phục hồi sau khi chớp mắt.

Bác sĩ nhãn khoa sẽ sử dụng kính sinh hiển vi, đo thời gian vỡ màng phim nước mắt hoặc thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá chính xác mức độ tổn thương và phân loại thể khô mắt. Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể, chuyên gia y tế có thể chỉ định các giải pháp chuyên sâu như dùng dung dịch bôi trơn nhãn cầu phù hợp, thuốc điều hòa miễn dịch, nút điểm lệ tạm thời hoặc điều trị nhiệt xung cho tuyến bờ mi nhằm khôi phục môi trường sinh lý cho mắt.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe thị giác và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc hoạt chất chống viêm nhóm corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, vì có thể dẫn đến nguy cơ tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc. Nếu mắt có dấu hiệu đau nhức nhiều, giảm thị lực hoặc chảy mủ, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Khô mắt là vấn đề thị giác rất thường gặp trong đời sống hiện đại nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Việc duy trì thói quen làm việc khoa học, bảo vệ mắt trước môi trường khói bụi và chủ động thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu, duy trì thị lực sáng rõ và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.