Bệnh dị ứng có nguy hiểm không và những mức độ cần cảnh giác

Bệnh dị ứng có nguy hiểm không là gì?

Dị ứng là hiện tượng hệ thống miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức với những chất vốn dĩ vô hại đối với đa số mọi người, được gọi là dị nguyên. Các dị nguyên quen thuộc trong đời sống bao gồm phấn hoa, mạt bụi nhà, nấm mốc, lông thú nuôi, thức ăn, nọc côn trùng hoặc một số loại thuốc điều trị.

Khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể người có cơ địa dị ứng sẽ sản xuất kháng thể IgE đặc hiệu, gắn vào các tế bào mast và tế bào bạch cầu ái kiềm. Khi gặp lại dị nguyên đó, các tế bào này sẽ vỡ ra và giải phóng hàng loạt chất trung gian hóa học, điển hình là histamin, gây viêm và tổn thương các mô xung quanh. Phản ứng này có thể khu trú tại một cơ quan như da, niêm mạc mũi họng, phế quản hoặc bùng phát toàn thân, tạo nên các biểu hiện lâm sàng rất đa dạng từ nhẹ đến nguy kịch.

Các cấp độ biểu hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng của dị ứng

Mức độ nguy hiểm của bệnh dị ứng phụ thuộc trực tiếp vào cơ quan bị ảnh hưởng và cường độ đáp ứng của hệ thống miễn dịch. Ở mức độ nhẹ, phản ứng chỉ khu trú ngoài da hoặc đường hô hấp trên với các biểu hiện như nổi mề đay, ngứa ngáy, hắt hơi, chảy nước mũi và đỏ mắt. Những triệu chứng này tuy gây bất tiện trong sinh hoạt thường ngày nhưng thường không đe dọa chức năng sống nếu được chăm sóc đúng cách.

Khi phản ứng tiến triển sang mức độ trung bình, tổn thương có thể lan rộng toàn thân, gây phù mạch tại mi mắt, môi, sưng nề thanh quản dẫn đến khàn tiếng, khó thở nhẹ hoặc gây rối loạn tiêu hóa như đau quặn bụng, buồn nôn và tiêu chảy. Ở cấp độ này, người bệnh cần được giám sát y tế chặt chẽ vì ranh giới giữa dị ứng trung bình và sốc phản vệ nguy hiểm có thể chuyển biến rất nhanh chóng chỉ sau vài phút.

Nguy cơ biến chứng đe dọa tính mạng do sốc phản vệ

Biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh dị ứng là sốc phản vệ, một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp đòi hỏi phải tiêm bắp adrenaline ngay lập tức. Sốc phản vệ xảy ra khi các chất trung gian hóa học giải phóng ồ ạt, làm giãn mạch toàn thân khiến huyết áp tụt dốc không phanh, đồng thời gây co thắt phế quản dữ dội và phù nề đường thở nghiêm trọng.

Người bệnh khi rơi vào tình trạng này sẽ cảm thấy nghẹt thở, tím tái, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh, mất ý thức và có thể ngừng tuần hoàn hô hấp chỉ trong thời gian ngắn. Tác nhân phổ biến dẫn đến sốc phản vệ bao gồm thuốc tiêm truyền, kháng sinh, thuốc cản quang, nọc độc côn trùng đốt như ong, kiến lửa hoặc các thực phẩm dễ gây dị ứng mạnh như đậu phộng, hải sản và trứng. Nếu không được cấp cứu kịp thời tại cơ sở y tế, nguy cơ tử vong do sốc phản vệ là rất cao.

Những yếu tố khiến phản ứng dị ứng trở nên khó lường

Một trong những đặc điểm khiến bệnh dị ứng trở nên nguy hiểm là tính chất khó đoán định qua từng lần phơi nhiễm. Mức độ phản ứng ở lần tiếp xúc đầu tiên không phải là thước đo an toàn cho những lần tiếp theo. Thực tế y khoa ghi nhận nhiều trường hợp từng chỉ nổi vài nốt mẩn ngứa khi ăn tôm cua, nhưng ở lần ăn sau lại xuất hiện cơn khó thở dữ dội do hệ thống miễn dịch đã được mẫn cảm mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh đó, các yếu tố đồng mắc như bệnh hen phế quản chưa kiểm soát tốt, bệnh tim mạch nền, tình trạng nhiễm trùng cấp hoặc việc đang sử dụng một số nhóm thuốc như thuốc chẹn beta giao cảm có thể khiến phản ứng dị ứng bùng phát nặng nề hơn và đáp ứng kém với các biện pháp cấp cứu thông thường. Tốc độ xuất hiện triệu chứng cũng là yếu tố tiên lượng quan trọng; triệu chứng khởi phát càng nhanh sau khi tiếp xúc dị nguyên thì mức độ nguy hiểm càng cao.

Hướng xử trí ban đầu và thăm khám chuyên khoa khi bị dị ứng

Khi phát hiện các dấu hiệu dị ứng, việc đầu tiên cần thực hiện là lập tức ngừng tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ, rửa sạch vùng da tiếp xúc hoặc súc miệng nếu dị ứng qua đường ăn uống. Người bệnh cần giữ bình tĩnh, nới lỏng quần áo và nằm nghỉ ở nơi thoáng khí. Trong trường hợp xuất hiện các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm như sưng họng, nuốt nghẹn, thở rít, tức ngực, chóng mặt hoặc choáng váng, người nhà phải lập tức gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến bệnh viện gần nhất.

Đối với những người có tiền sử dị ứng mạn tính hoặc đã từng xảy ra phản ứng quá mẫn, việc đến khám tại chuyên khoa miễn dịch dị ứng lâm sàng là vô cùng cần thiết. Bác sĩ sẽ tiến hành các xét nghiệm chuyên sâu như test lẩy da, xét nghiệm máu đo nồng độ IgE đặc hiệu để xác định chính xác nguyên nhân, tư vấn phác đồ dự phòng và hướng dẫn sử dụng bút tiêm tự động adrenaline nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm nhóm corticoid hoặc thuốc kháng dị ứng liều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi biểu hiện khó thở, tím tái, sưng phù môi mặt hoặc tụt huyết áp đều là tình huống cấp cứu cần được hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Bệnh dị ứng có thể chỉ dừng lại ở cảm giác ngứa ngáy khó chịu nhưng cũng có khả năng diễn tiến thành cơn sốc phản vệ nguy kịch. Việc hiểu rõ cơ địa, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và chủ động thăm khám chuyên khoa miễn dịch dị ứng lâm sàng là chìa khóa giúp mỗi người bảo vệ sức khỏe, phòng ngừa tối đa các tình huống rủi ro.