Bệnh á sừng là gì và vì sao thường tái phát vào mùa đông?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh á sừng là một dạng viêm da mạn tính đặc trưng bởi sự rối loạn chuyển hóa của các tế bào biểu bì, khiến lớp sừng trên bề mặt da phát triển chưa hoàn thiện và dễ bong tróc. Tình trạng này có xu hướng diễn tiến dai dẳng, thường giảm bớt trong mùa hè nhưng lại bùng phát mạnh mẽ hoặc tái phát nghiêm trọng khi bước vào mùa đông hanh khô.
Nhiều người bệnh cảm thấy bất tiện trong sinh hoạt và lao động khi các đầu ngón tay, bàn chân xuất hiện các vết nứt sâu, rỉ máu và đau buốt dữ dội. Hiểu rõ bản chất bệnh lý cùng cơ chế khởi phát đợt cấp vào mùa lạnh sẽ giúp xây dựng kế hoạch chăm sóc da khoa học, giảm thiểu các đợt bùng phát và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người mắc bệnh.
Bệnh á sừng là gì?
Á sừng là thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng lớp sừng của da chuyển hóa dở dang, còn giữ lại nhân tế bào và các liên kết sừng chưa hoàn chỉnh. Bình thường, các tế bào đáy di chuyển dần lên bề mặt, mất nhân và biến thành các lá sừng phẳng, xếp khít nhau tạo thành lớp màng chắn kiên cố bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân xâm nhập và mất nước. Khi bị á sừng, hàng rào bảo vệ này bị suy yếu cấu trúc nghiêm trọng, làm da mất đi khả năng giữ ẩm tự nhiên và trở nên nhạy cảm với các yếu tố cơ học lẫn hóa học từ môi trường xung quanh. Bệnh có mối liên hệ chặt chẽ với cơ địa dị ứng, yếu tố di truyền và đặc thù nghề nghiệp phải tiếp xúc nhiều với nước, dung môi công nghiệp hoặc chất tẩy rửa mạnh. Mặc dù không gây nguy hiểm tính mạng nhưng bệnh làm suy giảm đáng kể khả năng lao động và gây đau đớn nếu không được chăm sóc đúng hướng.
Nguyên nhân khiến bệnh á sừng dễ tái phát và trở nặng vào mùa đông
Vào mùa đông, độ ẩm không khí xuống thấp cùng với nhiệt độ lạnh làm giảm tiết mồ hôi và bã nhờn tự nhiên trên bề mặt da. Tình trạng này khiến lớp biểu bì mất nước nhanh chóng, trở nên khô căng và dễ tổn thương. Thói quen sử dụng máy sưởi ấm hoặc tắm nước nóng kéo dài cũng vô tình làm hòa tan lớp lipid bảo vệ da, khiến liên kết giữa các tế bào sừng trở nên lỏng lẻo. Bên cạnh đó, lưu lượng máu ngoại vi nuôi dưỡng vùng đầu ngón tay và gót chân suy giảm khi trời lạnh, làm chậm quá trình tái tạo tế bào mới. Khi hàng rào bảo vệ bị suy yếu kết hợp với tác nhân kích thích từ môi trường, tình trạng sừng hóa bất thường bùng phát trở lại, dẫn đến các đợt nứt nẻ đau rát đặc trưng của mùa đông.
Vị trí và đặc điểm tổn thương da thường gặp khi mắc bệnh á sừng
Bệnh á sừng thường biểu hiện rõ rệt nhất ở những vùng da có lớp sừng dày và thường xuyên chịu ma sát, phổ biến nhất là đầu ngón tay, lòng bàn tay, gót chân và rìa bàn chân. Ban đầu, vùng da tổn thương có biểu hiện đỏ nhẹ, sau đó trở nên dày cộm, khô ráp và bắt đầu bong từng lớp vảy mỏng trắng xơ xác. Khi bệnh tiến triển hoặc gặp thời tiết hanh khô, bề mặt da mất hoàn toàn tính đàn hồi, hình thành các rãnh nứt sâu cắt dọc theo vân da. Tình trạng này gây cảm giác đau nhức âm ỉ, rát buốt dữ dội mỗi khi co duỗi ngón tay, đi lại hoặc tiếp xúc với nước. Ở một số trường hợp nặng, các vết nứt có thể rỉ máu, trợt loét, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm xâm nhập gây nhiễm trùng thứ phát.
Nguyên tắc dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào bảo vệ da đúng cách
Dưỡng ẩm đều đặn là biện pháp quan trọng hàng đầu trong việc kiểm soát bệnh á sừng khi thời tiết hanh khô. Người bệnh nên lựa chọn các sản phẩm kem dưỡng hoặc thuốc mỡ chứa thành phần giữ ẩm sâu như ceramide, glycerin, sáp khoáng hoặc acid hyaluronic. Thời điểm thoa kem lý tưởng nhất là trong vòng ba đến năm phút ngay sau khi rửa tay hoặc tắm, lúc da vẫn còn giữ được độ ẩm tự nhiên. Thoa kem nhiều lần trong ngày, đặc biệt là trước khi đi ngủ, có thể kết hợp đeo găng tay hoặc tất chân bằng vải cotton mềm để khóa ẩm qua đêm. Người bệnh cần chú ý bôi một lượng vừa đủ, thoa nhẹ nhàng theo chiều cấu trúc da, tránh chà xát mạnh gây trầy xước bề mặt các vết nứt đang nhạy cảm.
Thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng giúp giảm thiểu nguy cơ nứt nẻ da
Bên cạnh việc bôi dưỡng ẩm ngoài da, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa tái phát. Người bệnh tuyệt đối không dùng tay bóc vảy da hoặc chà xát gót chân bằng đá mài, bàn chải cứng vì hành động này kích thích lớp sừng tăng sinh dày hơn và gây chảy máu. Khi làm việc nhà như rửa bát, giặt quần áo hay dọn dẹp vệ sinh, cần trang bị găng tay bảo hộ để ngăn da tiếp xúc trực tiếp với xà phòng và hóa chất tẩy rửa. Trong khẩu phần ăn uống mỗi ngày, nên duy trì uống đủ nước, tăng cường bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, vitamin C, vitamin E, kẽm và acid béo omega 3 từ rau xanh, trái cây tươi cùng các loại cá béo để nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh từ bên trong.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid nồng độ cao hoặc kéo dài ngày bôi mà không có đơn thuốc của bác sĩ Da liễu, vì điều này có thể dẫn đến teo da, giãn mạch và làm bệnh nặng thêm. Tránh áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc lên vùng da đang nứt nẻ chảy máu để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng.
Tóm tắt
Bệnh á sừng tuy không đe dọa tính mạng nhưng gây nhiều trở ngại trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt vào mùa đông lạnh giá. Việc kiên trì dưỡng ẩm, hạn chế tiếp xúc hóa chất và đi khám chuyên khoa Da liễu kịp thời khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, bảo vệ làn da mịn màng và phòng ngừa tái phát lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh á sừng có lây lan sang người khác khi tiếp xúc không?
Bệnh á sừng không phải là bệnh lây nhiễm qua tiếp xúc thông thường. Tình trạng này bắt nguồn từ cơ địa dị ứng, rối loạn quá trình sừng hóa da kết hợp với tác động của thời tiết hanh khô và hóa chất tẩy rửa.
Có nên ngâm chân tay bằng nước muối đậm đặc khi bị á sừng không?
Người mắc bệnh á sừng không nên ngâm chân tay bằng nước muối đặc hoặc nước lá chưa qua kiểm chứng vì nồng độ muối cao dễ hút ẩm làm da khô thêm, đồng thời nguy cơ gây kích ứng và bội nhiễm vi khuẩn rất cao.
Cần xử lý như thế nào khi gót chân hay đầu ngón tay bị nứt nẻ chảy máu?
Khi da bị nứt nẻ sâu và chảy máu, người bệnh cần rửa sạch nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý, bôi kem dưỡng phục hồi hoặc mỡ kháng sinh theo hướng dẫn của bác sĩ và băng nhẹ để ngăn bụi bẩn xâm nhập.
Người bị á sừng có cần kiêng tiếp xúc trực tiếp với xà phòng và nước rửa chén không?
Người bệnh nên mang găng tay cao su lót vải cotton bên trong khi rửa bát, giặt đồ, làm vườn hoặc tiếp xúc với dung môi tẩy rửa để ngăn ngừa hóa chất tiếp xúc trực tiếp làm tổn thương hàng rào bảo vệ da.
Khi nào người mắc bệnh á sừng cần đến gặp bác sĩ Da liễu?
Bệnh nhân cần đến cơ sở y tế khi da nứt nẻ sâu đau đớn, xuất hiện mụn mủ, rỉ dịch vàng, sưng đỏ lan rộng hoặc tình trạng bong tróc kéo dài không thuyên giảm dù đã tích cực dưỡng ẩm tại nhà.
