Bán trật đài quay ở trẻ em và những lưu ý phụ huynh cần biết

Bán trật đài quay là gì?

Bán trật đài quay là hiện tượng phần dây chằng vòng bao quanh chỏm xương quay bị trượt một phần ra khỏi vị trí và kẹt vào khe khớp quay cánh tay. Ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi, hệ thống dây chằng và các đầu xương khớp khuỷu vẫn chưa phát triển hoàn thiện về mặt cấu trúc và độ vững chắc. Khi cẳng tay của bé đang ở tư thế duỗi thẳng và bàn tay sấp, một lực kéo dọc theo trục cẳng tay có thể dễ dàng làm căng giãn dây chằng vòng, đẩy mép dây chằng trượt qua chỏm xương quay. Tổn thương này gây đau nhói tức thì và làm mất chức năng vận động tạm thời của cánh tay bị ảnh hưởng. Dù không phải là gãy xương hay trật khớp hoàn toàn, tình trạng bán trật vẫn đòi hỏi sự can thiệp y tế chuẩn xác từ bác sĩ chấn thương chỉnh hình hoặc bác sĩ nhi khoa để đưa dây chằng trở lại vị trí sinh lý tự nhiên.

Nguyên nhân và cơ chế dẫn đến bán trật đài quay

Nguyên nhân chủ yếu gây ra bán trật đài quay bắt nguồn từ những động tác kéo đột ngột tác động lên cẳng tay khi cánh tay trẻ đang duỗi thẳng. Tình huống điển hình thường xảy ra khi người lớn cầm một tay dắt trẻ đi bộ rồi bất ngờ giật mạnh tay lên để ngăn trẻ ngã, hoặc khi phụ huynh kéo tay bé để nhấc bé bước qua chướng ngại vật hay bậc thềm. Ngoài ra, việc người lớn cầm hai cổ tay của trẻ để đung đưa chơi trò quay vòng tròn cũng tạo ra lực ly tâm lớn kéo căng khớp khuỷu.

Về mặt giải phẫu học, chỏm xương quay của trẻ nhỏ có hình dạng tương đối thuôn và chưa phát triển gờ giữ rõ rệt, kết hợp với dây chằng vòng còn khá lỏng lẻo. Khi xuất hiện lực kéo dọc trục cánh tay ở tư thế xoay sấp, dây chằng vòng dễ bị kéo căng quá mức và trượt vào giữa chỏm xương quay với lồi cầu xương cánh tay. Sự kẹt lại của dải sợi này gây ra cảm giác đau nhức cấp tính và cản trở mọi chuyển động xoay hoặc gập cẳng tay của trẻ.

Dấu hiệu nhận biết bán trật đài quay ở trẻ nhỏ

Ngay sau thời điểm xảy ra động tác kéo giật, trẻ thường bật khóc lớn vì đau đớn dữ dội nhưng cơn đau thường giảm dần sau vài phút và chuyển thành đau âm ỉ khi giữ yên tay. Dấu hiệu đặc trưng nhất là trẻ từ chối hoàn toàn việc sử dụng cánh tay bị thương, tay đau thường buông thõng xuôi theo thân mình hoặc gập nhẹ ở khuỷu với cẳng tay quay úp vào trong bụng. Trẻ sẽ không chịu đưa tay lên với đồ chơi, không thể cầm nắm thức ăn và sẽ khóc ré lên mỗi khi có người cố gắng chạm vào hoặc xoay cẳng tay của mình.

Khác với các tổn thương gãy xương hoặc trật khớp hoàn toàn, vùng khuỷu tay bị bán trật đài quay thường không biểu hiện sưng nề rõ rệt, không biến dạng lệch trục xương và cũng không có vết bầm tím dưới da. Chính vì khớp khuỷu nhìn bên ngoài có vẻ bình thường nên một số phụ huynh dễ chủ quan hoặc lầm tưởng trẻ bị đau ở cổ tay hay vai. Nếu trẻ đột ngột không dùng một bên tay sau khi bị kéo giật, phụ huynh cần nghĩ ngay đến tổn thương này.

Phương pháp nắn chỉnh y tế và phục hồi khớp

Khi đưa trẻ đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa, bác sĩ sẽ kiểm tra lâm sàng cẩn thận để loại trừ các tổn thương khác như gãy xương cành tươi hoặc chấn thương phần mềm quanh khớp. Việc chụp X quang thường không hiển thị được dây chằng bị kẹt, nhưng có thể được chỉ định nếu bác sĩ nghi ngờ có nứt xương kèm theo. Sau khi xác định chính xác bán trật đài quay, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật nắn chỉnh bằng tay để đưa dây chằng vòng trở về vị trí giải phẫu ban đầu.

Có hai kỹ thuật nắn chỉnh y khoa phổ biến là phương pháp ngửa cẳng tay kết hợp gập khuỷu hoặc phương pháp xoay sấp cẳng tay tối đa. Thao tác này diễn ra rất nhanh chóng trong vài giây và người thực hiện có thể cảm nhận được một tiếng khấc nhẹ khi chỏm xương quay trượt lại vào ổ khớp. Trẻ có thể khóc trong lúc nắn do đau thoáng qua, nhưng sau khoảng mười đến ba mươi phút, trẻ sẽ nhanh chóng bình tĩnh trở lại và bắt đầu cử động, với lấy đồ chơi bình thường mà không cần dùng thuốc giảm đau hay băng bó cố định.

Cách phòng ngừa nguy cơ tái phát bán trật đài quay

Trẻ từng bị bán trật đài quay có nguy cơ tái phát cao hơn so với trẻ chưa từng mắc, do dây chằng vòng cần một khoảng thời gian để co hồi độ đàn hồi tự nhiên. Do đó, phụ huynh và người chăm sóc cần thay đổi thói quen cầm nắm và vận động cùng trẻ. Khi dắt trẻ đi dạo, người lớn nên nắm phần cẳng tay trên hoặc bàn tay một cách nhẹ nhàng, tuyệt đối không giật mạnh hoặc kéo xốc khi trẻ vấp ngã hay chống cự.

Nếu muốn bế hoặc nâng trẻ lên cao, người lớn nên luồn hai tay vào hai bên nách để nâng toàn bộ thân mình của bé, thay vì nắm hai bàn tay hoặc hai cổ tay kéo lên. Đồng thời, gia đình cần tránh hoàn toàn các trò chơi mạo hiểm như đu bay bằng cánh tay hay quay tròn trẻ trong không trung. Cha mẹ cũng nên thông báo rõ tiền sử chấn thương khớp khuỷu của trẻ cho giáo viên mầm non và người trông trẻ để có biện pháp phối hợp giám sát, bảo vệ an toàn cho hệ cơ xương khớp của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý kéo nắn, bẻ khớp hoặc xoa bóp dầu nóng vào khuỷu tay của trẻ tại nhà khi nghi ngờ bán trật đài quay. Các hành động nắn bẻ thiếu kiến thức giải phẫu có thể làm rách dây chằng, tổn thương dây thần kinh quay, chèn ép mạch máu hoặc làm nặng thêm tình trạng gãy xương nếu chẩn đoán sai. Mọi can thiệp nắn chỉnh đều phải do bác sĩ thực hiện tại cơ sở y tế. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính giáo dục phổ thông, không thay thế việc thăm khám chuyên khoa.

Tóm tắt

Bán trật đài quay là chấn thương khớp khuỷu lành tính và có thể xử lý hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách. Cha mẹ cần giữ bình tĩnh, tránh tự ý can thiệp tại nhà và nhanh chóng đưa bé đến gặp bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc nhi khoa để được hỗ trợ nắn chỉnh an toàn, giúp trẻ sớm vận động thoải mái trở lại.