Ảnh hưởng sức khỏe do uống thuốc cảm cúm quá liều và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Uống thuốc cảm cúm quá liều là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ngộ độc thuốc tại cộng đồng, xuất phát từ tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh hoặc do không nắm rõ thành phần hoạt chất trong các chế phẩm phối hợp. Nhiều người thường lầm tưởng thuốc cảm cúm không kê đơn là hoàn toàn vô hại nên tự ý tăng liều, rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống hoặc dùng cùng lúc nhiều sản phẩm khác nhau.
Hậu quả của việc dùng quá mức các thành phần phối hợp trong thuốc cảm sốt có thể tác động trực tiếp và nghiêm trọng lên nhiều cơ quan nội tạng. Từ tổn thương tế bào gan cấp tính, suy giảm chức năng thận cho đến co thắt mạch máu gây tăng huyết áp kịch phát và ức chế hệ thần kinh trung ương, các biến chứng này đều cần được can thiệp y tế khẩn cấp để ngăn chặn nguy cơ tử vong.
Uống thuốc cảm cúm quá liều là gì?
Thuốc điều trị cảm cúm thông thường trên thị trường là các dạng thuốc phối hợp gồm nhiều nhóm hoạt chất khác nhau như giảm đau hạ sốt, kháng histamine giảm dị ứng chảy nước mũi, giảm ho và thuốc co mạch giảm sung huyết niêm mạc mũi. Tình trạng quá liều xảy ra khi một người nạp vào cơ thể lượng dược chất vượt quá ngưỡng chuyển hóa và thải trừ an toàn của gan và thận trong một khoảng thời gian nhất định. Do các triệu chứng cảm cúm như sốt cao, đau đầu, nghẹt mũi gây nhiều mệt mỏi, người bệnh rất dễ mất cảnh giác và uống thuốc dồn dập. Việc quá liều có thể diễn ra cấp tính sau một lần uống quá nhiều viên hoặc tích lũy dần qua nhiều ngày liên tiếp dùng vượt liều quy định. Hiểu rõ bản chất các hoạt chất trong thuốc cảm cúm là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe và sử dụng dược phẩm an toàn.
Nguy cơ tổn thương tế bào gan và thận do hoạt chất paracetamol
Các loại thuốc cảm cúm phổ biến trên thị trường thường được bào chế dưới dạng viên phối hợp nhiều hoạt chất để giảm đồng thời sốt, đau đầu, nghẹt mũi và ho. Thành phần hạ sốt giảm đau thông dụng nhất là paracetamol. Khi người bệnh dùng vượt ngưỡng an toàn cho phép, lượng paracetamol dư thừa sẽ làm cạn kiệt chất chống oxy hóa glutathione nội sinh tại tế bào gan. Tình trạng này khiến một chất chuyển hóa trung gian độc hại tích tụ, gây hoại tử tế bào gan diện rộng và có thể dẫn đến suy gan cấp hoại tử nếu không được dùng thuốc giải độc kịp thời. Bên cạnh đó, việc suy giảm chức năng gan cấp tính cũng kéo theo nguy cơ suy thận thứ phát, gây đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng của người bệnh.
Ảnh hưởng tiêu cực lên tim mạch và huyết áp từ thuốc co mạch mũi
Nhiều sản phẩm trị cảm cúm bổ sung các hoạt chất làm co mạch giảm sung huyết mũi như pseudoephedrine hoặc phenylephrine. Khi uống thuốc cảm cúm quá liều, lượng chất co mạch tăng cao kích thích mạnh mẽ lên hệ thống thụ thể giao cảm, làm các mạch máu ngoại vi co thắt dữ dội. Hậu quả trực tiếp là huyết áp tăng vọt bất thường, tim đập nhanh hồi hộp, loạn nhịp tim hoặc xuất hiện cơn đau thắt ngực. Đối với những bệnh nhân có sẵn tiền sử tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc phình động mạch, biến cố quá liều này có thể làm khởi phát cơn tai biến mạch máu não hoặc nhồi máu cơ tim cấp vô cùng nguy hiểm.
Rối loạn thần kinh trung ương và ức chế hô hấp do hoạt chất phối hợp
Thành phần chống dị ứng nhóm kháng histamine như chlorpheniramine, diphenhydramine hay thành phần ức chế phản xạ ho như dextromethorphan thường có mặt trong các viên uống cảm cúm tổng hợp. Khi hấp thu một lượng lớn các chất này vào cơ thể, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà sâu hoặc kích thích tâm thần vận động dữ dội dẫn đến ảo giác, hoang tưởng và co giật. Nguy hiểm hơn, quá liều chất ức chế thần kinh còn gây ức chế trung tâm hô hấp ở hành não, làm nhịp thở nông, chậm dần và dẫn đến suy hô hấp cấp thiếu oxy não nếu không được hỗ trợ thông khí y tế kịp thời.
Những sai lầm phổ biến dẫn đến tình trạng quá liều thuốc cảm cúm
Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc thuốc cảm cúm bắt nguồn từ thói quen tự ý phối hợp nhiều chế phẩm không cùng tên thương mại nhưng có chung hoạt chất paracetamol hoặc kháng histamine. Nhiều người vừa uống thuốc cảm dạng viên vừa pha trà gói hạ sốt hoặc xịt thêm thuốc thông mũi có chứa hoạt chất co mạch. Sự thiếu hiểu biết về việc đọc kỹ thành phần trên nhãn phụ khiến liều tích lũy tăng vọt mà người dùng không hề hay biết. Ngoài ra, việc nôn nóng muốn hạ sốt nhanh nên rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống thuốc cũng là căn nguyên rất thường gặp dẫn đến tình trạng quá liều cấp tính.
Hướng dẫn các bước xử trí an toàn khi phát hiện dùng thuốc quá liều
Khi phát hiện bản thân hoặc người nhà uống thuốc cảm cúm quá liều, điều quan trọng nhất là phải giữ bình tĩnh và ngừng ngay toàn bộ các loại thuốc đang dùng. Tuyệt đối không tự ý gây nôn hoặc cho người bệnh uống các loại nước lá dân gian vì nguy cơ hít sặc dịch nôn vào phổi rất cao. Cần nhanh chóng đưa người bệnh đến khoa cấp cứu hoặc trung tâm y tế gần nhất. Hãy gom tất cả vỏ hộp, vỉ thuốc hoặc chai siro đã sử dụng để mang theo, giúp bác sĩ điều trị xác định chính xác hoạt chất gây độc, ước tính lượng thuốc đã nạp vào cơ thể và chỉ định phác đồ giải độc phù hợp như dùng chất đối kháng trong khung giờ vàng.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho các chẩn đoán hoặc chỉ định trực tiếp từ nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp gây nôn hoặc giải độc truyền miệng tại nhà khi nghi ngờ quá liều thuốc. Mọi trường hợp nghi ngờ hoặc phát hiện uống quá liều thuốc cảm cúm cần được tiếp cận y tế khẩn cấp để thực hiện xét nghiệm định lượng nồng độ độc chất và theo dõi chức năng các cơ quan.
Tóm tắt
Uống thuốc cảm cúm quá liều là tai nạn dùng thuốc thường gặp nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng sự cẩn trọng khi đọc nhãn bao bì và tuân thủ chặt chẽ chỉ dẫn của cán bộ y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý cộng dồn nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất và không kéo dài thời gian dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau khi uống thuốc, hãy nhanh chóng liên hệ với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được đánh giá và hỗ trợ y khoa kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu ngộ độc thuốc cảm cúm thường xuất hiện sau bao lâu?
Triệu chứng quá liều thuốc cảm cúm thường xuất hiện sau vài giờ với cảm giác buồn nôn, đau bụng hoặc bồn chồn, nhưng tổn thương gan nặng do paracetamol có thể diễn tiến âm thầm từ một đến ba ngày sau đó.
Có nên uống hai loại thuốc cảm cúm khác nhau cùng lúc không?
Uống đồng thời nhiều chế phẩm trị cảm sốt dễ dẫn đến quá liều paracetamol tích lũy, làm tăng nguy cơ suy gan cấp. Người bệnh chỉ nên dùng một chế phẩm đơn lẻ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Có nên tự gây nôn khi phát hiện uống quá liều thuốc cảm cúm không?
Người bệnh không nên tự gây nôn tại nhà vì dễ gây hít sặc vào đường thở. Thay vào đó, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất và mang theo vỏ thuốc đã uống để bác sĩ xử trí.
Người bị tăng huyết áp uống quá liều thuốc cảm có nguy hiểm không?
Thuốc cảm cúm chứa hoạt chất co mạch như phenylephrine hay pseudoephedrine có thể làm co mạch máu, tăng nhịp tim và khiến huyết áp tăng vọt nguy hiểm, đặc biệt khi dùng vượt mức khuyến cáo.
Trẻ em uống nhầm thuốc cảm cúm người lớn cần làm gì?
Trẻ nhỏ chuyển hóa thuốc khác người lớn nên việc quá liều siro cảm cúm rất dễ gây ức chế hô hấp hoặc tổn thương tạng nghiêm trọng. Phụ huynh cần dùng dụng cụ chia liều chính xác và hỏi ý kiến bác sĩ.
