Ăn chung với người bị lao có lây không và những điều cần biết

Ăn chung với người bị lao có lây không?

Vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis lây truyền từ người sang người chủ yếu qua đường hô hấp. Khi người mắc lao phổi hoặc lao thanh quản ho, hắt hơi, nói chuyện, cười hoặc hát, họ phát tán các hạt giọt bắn li ti chứa vi khuẩn vào không khí xung quanh. Những người hít phải không khí có chứa hạt bụi vi khuẩn này có nguy cơ nhiễm vi khuẩn lao.

Cần làm rõ rằng vi khuẩn lao không sống và phát triển trên thực phẩm hay đồ dùng gia đình để lây qua đường tiêu hóa. Do đó, hành vi ăn chung đồ ăn hoặc dùng chung thìa đũa không trực tiếp làm lây truyền bệnh lao. Dù vậy, yếu tố nguy cơ nằm ở sự tiếp xúc gần trong môi trường kín gió khi ăn uống cùng nhau. Khi người bệnh đang ở giai đoạn tiến triển và chưa được điều trị ổn định bằng thuốc kháng lao, các giọt bắn hô hấp tạo ra trong lúc trò chuyện tại bàn ăn vẫn có thể lơ lửng trong không khí và làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh.

Cơ chế lây truyền vi khuẩn lao qua đường hô hấp

Vi khuẩn lao xâm nhập vào cơ thể con người thông qua đường hô hấp chứ không qua đường tiêu hóa. Các hạt giọt bắn hô hấp chứa vi khuẩn lao có kích thước rất nhỏ, có thể lơ lửng trong không khí nhiều giờ trong môi trường thiếu ánh sáng và ít thông gió. Khi một người khỏe mạnh hít phải các hạt giọt bắn này, vi khuẩn sẽ đi vào phế nang phổi và bắt đầu quá trình nhân lên.

Khả năng lây nhiễm phụ thuộc lớn vào nồng độ vi khuẩn trong không khí và thời gian tiếp xúc trực tiếp giữa người lành với người bệnh. Những người mắc lao ngoài phổi như lao màng não, lao xương hay lao thận thường không có khả năng lây truyền vi khuẩn qua không khí, trừ khi có tổn thương lao ở phổi đi kèm. Do đó, việc phân biệt rõ thể bệnh lao giúp đánh giá đúng nguy cơ lây nhiễm trong sinh hoạt hàng ngày.

Giải đáp việc ăn chung mâm và dùng chung bát đĩa với người bị lao

Nhiều người thường lo ngại việc dùng chung thìa, đũa, bát đĩa hay ăn chung mâm cơm với người mắc bệnh lao sẽ làm vi khuẩn đi vào đường tiêu hóa và gây bệnh. Tuy nhiên, axit trong dạ dày cùng các enzyme tiêu hóa của con người có khả năng tiêu diệt phần lớn vi khuẩn lao nếu chúng vô tình đi qua đường miệng vào dạ dày. Vi khuẩn lao không thể gây bệnh lao phổi thông qua con đường ăn uống.

Nguy cơ lây nhiễm khi ăn chung thực chất xuất phát từ khoảng cách tiếp xúc gần giữa hai người. Trong lúc ăn uống, mọi người thường không đeo khẩu trang và có thói quen trò chuyện, cười nói. Nếu người bệnh lao phổi chưa được điều trị bằng thuốc chống lao đủ thời gian, các hoạt động phát âm này sẽ tạo ra vô số giọt bắn li ti mang vi khuẩn. Người ngồi đối diện hoặc ngồi gần trong cùng không gian hẹp có thể hít phải các giọt bắn này và nhiễm bệnh.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm lao khi sinh hoạt gia đình

Để bảo vệ sức khỏe cho các thành viên trong gia đình khi có người mắc bệnh lao phổi, điều quan trọng nhất là tuân thủ phác đồ điều trị chuẩn do bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc truyền nhiễm chỉ định. Thông thường, sau khoảng hai đến ba tuần điều trị liên tục bằng thuốc kháng lao đúng liều, số lượng vi khuẩn trong đờm giảm mạnh và khả năng lây nhiễm ra môi trường xung quanh giảm đi đáng kể.

Trong giai đoạn đầu khi người bệnh mới phát hiện và bắt đầu điều trị, gia đình nên bố trí phòng ở riêng biệt, đảm bảo thông thoáng không khí tự nhiên bằng cách mở cửa sổ và đón ánh nắng mặt trời, vì tia cực tím trong ánh sáng mặt trời có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn lao nhanh chóng. Người bệnh nên đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc với người khác, che miệng bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi và xử lý rác thải y tế đúng quy định. Việc vệ sinh bát đĩa và dụng cụ ăn uống riêng bằng nước nóng hoặc xà phòng vẫn được khuyến khích để đảm bảo vệ sinh chung phòng tránh các bệnh nhiễm khuẩn khác.

Khi nào người tiếp xúc gần cần đi tầm soát bệnh lao

Những người sống chung nhà hoặc thường xuyên tiếp xúc gần với người mắc bệnh lao phổi được xếp vào nhóm có nguy cơ cao nhiễm lao ẩn hoặc mắc lao bệnh. Việc chủ động đi khám tầm soát tại các cơ sở y tế chuyên khoa giúp phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Người tiếp xúc cần chú ý theo dõi các triệu chứng nghi ngờ như ho kéo dài trên hai tuần, ho ra đờm hoặc máu, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân và đau ngực. Bác sĩ sẽ tiến hành các thăm khám lâm sàng cùng xét nghiệm cận lâm sàng như chụp X-quang phổi, xét nghiệm đờm tìm vi khuẩn lao hoặc xét nghiệm phản ứng da tuberculin hay xét nghiệm máu IGRA để đánh giá tình trạng nhiễm vi khuẩn. Việc tầm soát định kỳ giúp phát hiện giai đoạn lao ẩn để điều trị dự phòng ngăn ngừa phát triển thành lao bệnh tiến triển.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi người bệnh lao có tình trạng sức khỏe, thể bệnh và mức độ lây nhiễm khác nhau. Người bệnh tuyệt đối tuân thủ đúng phác đồ điều trị được bác sĩ kê đơn, không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều dùng để tránh nguy cơ vi khuẩn lao kháng thuốc. Người thân tiếp xúc gần khi có biểu hiện bất thường về hô hấp cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn trực tiếp.

Tóm tắt

Tóm lại, ăn chung đồ ăn hay dùng chung bát đĩa với người bị lao không trực tiếp làm lây bệnh qua đường tiêu hóa, nhưng việc tiếp xúc gần khi trò chuyện tại bàn ăn có thể làm lây vi khuẩn qua đường hô hấp. Việc hiểu đúng cơ chế lây nhiễm, duy trì môi trường sống thông thoáng và tuân thủ điều trị y tế sẽ giúp bảo vệ an toàn sức khỏe cho cả gia đình.