6 biện pháp phòng tránh bệnh tay chân miệng hiệu quả cho trẻ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút đường ruột gây ra, thường gặp nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh chóng qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ cơ thể người nhiễm, dễ bùng phát thành các ổ dịch tại trường học và khu dân cư.
Để bảo vệ trẻ nhỏ trước nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm, việc chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa vệ sinh hàng ngày là vô cùng cần thiết. Thực hiện đồng bộ 6 biện pháp phòng ngừa khoa học dưới đây sẽ giúp phụ huynh và người chăm sóc kiểm soát hiệu quả nguy cơ lây nhiễm trong gia đình và cộng đồng.
Phòng tránh bệnh tay chân miệng là gì?
Bệnh tay chân miệng là bệnh lý truyền nhiễm thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, do các chủng vi rút đường ruột thuộc nhóm enterovirus gây nên, phổ biến nhất là coxsackievirus A16 và enterovirus 71. Bệnh có đặc trưng lâm sàng bởi tình trạng sốt, đau miệng do vết loét niêm mạc và sự xuất hiện của các nốt phát ban dạng bọng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc đầu gối. Phần lớn các trường hợp diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một số chủng vi rút có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng liên quan đến thần kinh, hô hấp và tim mạch nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời. Do vi rút lây lan rất nhanh qua giọt bắn đường hô hấp, nước bọt, phân và các bề mặt ô nhiễm, việc thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng ngừa vệ sinh môi trường đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh ở trẻ.
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy là biện pháp quan trọng hàng đầu để ngăn chặn sự lây truyền của vi rút tay chân miệng. Người lớn cần rửa tay kỹ càng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn hoặc bế ẵm, sau khi đi vệ sinh và đặc biệt sau khi thay tã lót hay làm vệ sinh cho trẻ. Trẻ nhỏ cũng cần được hướng dẫn hình thành thói quen rửa tay sạch sẽ sau khi chơi đùa, trước bữa ăn và sau khi đi vệ sinh. Quy trình rửa tay nên kéo dài tối thiểu ba mươi giây, chà xát kỹ các kẽ ngón tay, mu bàn tay và đầu ngón tay để loại bỏ mầm bệnh bám dính.
Vệ sinh và khử khuẩn đồ chơi cùng bề mặt tiếp xúc
Vi rút gây bệnh tay chân miệng có khả năng tồn tại nhiều ngày trên các bề mặt vật dụng và đồ dùng cá nhân. Gia đình và các cơ sở mầm non cần thực hiện vệ sinh hàng ngày đối với sàn nhà, bàn ghế, tay nắm cửa, thành giường và đồ chơi của trẻ bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường. Định kỳ hàng tuần hoặc trong các đợt bùng phát dịch, nên khử khuẩn các vật dụng tiếp xúc nhiều bằng dung dịch sát khuẩn có chứa clo hoạt tính như cloramin B đúng nồng độ khuyến cáo. Sau khi ngâm hoặc lau khử khuẩn, cần rửa lại bằng nước sạch và phơi khô đồ dùng trước khi cho trẻ tiếp tục sử dụng.
Thực hiện ăn chín uống sôi và giữ vệ sinh dụng cụ ăn uống
Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm đóng vai trò thiết yếu trong việc hạn chế sự xâm nhập của mầm bệnh qua đường tiêu hóa. Toàn bộ thức ăn cho trẻ cần được nấu chín kỹ và cho trẻ dùng nước đã đun sôi để nguội. Tuyệt đối không cho trẻ ăn bốc, mút tay hoặc ngậm mút đồ chơi vì đây là con đường ngắn nhất đưa vi rút vào khoang miệng. Dụng cụ ăn uống của trẻ như bát, đĩa, thìa, bình sữa và cốc uống nước phải được rửa sạch, tiệt trùng bằng nước sôi trước mỗi bữa ăn. Không dùng chung thìa đũa hoặc để trẻ ăn chung bát đĩa với người khác.
Tránh tiếp xúc gần với người bệnh và các nguồn lây nhiễm
Bệnh tay chân miệng lây lan trực tiếp qua dịch tiết mũi họng, nước bọt và dịch từ các bọng nước vỡ ra của người bệnh. Do đó, người chăm sóc cần hạn chế tối đa việc cho trẻ khỏe mạnh tiếp xúc gần gũi, ôm hôn hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân với trẻ đang có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh. Trong những thời điểm dịch bệnh gia tăng tại địa phương, cha mẹ nên hạn chế đưa trẻ nhỏ đến những khu vực vui chơi giải trí trong nhà chật hẹp, các sự kiện đông người hoặc nơi có thông khí kém để giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây tiềm ẩn.
Sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt và xử lý phân an toàn
Khăn mặt, bàn chải đánh răng, gối, chăn màn và quần áo của trẻ cần được dùng riêng biệt và giặt giũ sạch sẽ thường xuyên. Nếu trong nhà có thành viên nghi ngờ mắc bệnh, quần áo và đồ dùng của người bệnh phải được giặt riêng, có thể ngâm qua nước sôi hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi giặt. Nhà vệ sinh phải luôn được cọ rửa sạch sẽ, phân và chất thải của trẻ cần được thu gom, xử lý hợp vệ sinh ngay sau khi trẻ đi ngoài. Việc quản lý tốt chất thải sinh hoạt giúp cắt đứt chu trình lây truyền qua đường phân – miệng của các vi rút đường ruột.
Theo dõi sức khỏe và chủ động cách ly sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ
Phụ huynh và giáo viên tại các trường mầm non cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe hàng ngày của trẻ, đặc biệt là khi trẻ có biểu hiện sốt nhẹ, biếng ăn, quấy khóc hoặc chảy nhiều nước bọt. Ngay khi phát hiện trẻ có các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng gối, mông hoặc loét niêm mạc miệng, cần cho trẻ nghỉ học ngay lập tức để cách ly tại nhà và thông báo cho nhà trường. Việc phát hiện sớm và cách ly kịp thời là chìa khóa then chốt ngăn chặn mầm bệnh lây lan thành chùm ca bệnh lớn trong cộng đồng lớp học.
Lưu ý an toàn
Nội dung hướng dẫn phòng ngừa chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị của nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi trẻ có dấu hiệu sốt cao khó hạ, giật mình chới với, run chi, thở mệt hoặc nôn ói nhiều, cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và theo dõi kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh tay chân miệng rất dễ lây lan nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng lối sống vệ sinh và sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình với nhà trường. Việc duy trì thói quen rửa tay đúng cách, vệ sinh bề mặt và cách ly sớm các trường hợp nghi ngờ giúp bảo vệ trẻ tối ưu trong các đợt bùng phát dịch.
Nguồn tham khảo
- Scientific Reports: Molecular evolutionary dynamics of enterovirus A71, coxsackievirus A16 and coxsackievirus A6 causing hand, foot and mouth disease in Thailand, 2000–2022
- Office of Academic Resources, Chulalongkorn University: Screening the potent compounds against enterovirus 71 and coxsackievirus A16 of hand, foot and mouse disease using steered molecular dynamics simulation
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ đã từng mắc tay chân miệng rồi có bị tái nhiễm lại không?
Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể bị lại do bệnh gây ra bởi nhiều chủng vi rút đường ruột khác nhau. Sau khi khỏi một chủng, cơ thể chỉ có miễn dịch với chủng đó mà không có miễn dịch chéo bền vững với các chủng còn lại.
Người lớn có thể bị lây bệnh tay chân miệng từ trẻ em hay không?
Người lớn hoàn toàn có thể bị nhiễm vi rút tay chân miệng nhưng thường ít biểu hiện triệu chứng hoặc chỉ sốt nhẹ. Dù vậy, người lớn vẫn có thể mang mầm bệnh và vô tình truyền vi rút sang trẻ nhỏ qua tiếp xúc trực tiếp hoặc giọt bắn.
Nước rửa tay khô có tiêu diệt được vi rút gây bệnh tay chân miệng không?
Dung dịch cồn sát khuẩn nhanh có thể giảm bớt vi khuẩn thông thường nhưng kém hiệu quả đối với các nhóm vi rút đường ruột không có vỏ bọc như vi rút gây tay chân miệng. Vì vậy, rửa tay dưới vòi nước chảy bằng xà phòng vẫn là biện pháp ưu tiên hàng đầu.
Trẻ bị tay chân miệng cần cách ly và nghỉ học trong bao lâu?
Trẻ mắc bệnh cần được nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất mười ngày kể từ khi xuất hiện nốt bọng nước đầu tiên hoặc sốt, cho đến khi các tổn thương ngoài da lành hẳn và hết sốt hoàn toàn để tránh lây nhiễm cho bạn học.
Dùng dung dịch sát khuẩn nào để vệ sinh đồ chơi và sàn nhà hiệu quả?
Người chăm sóc nên lau rửa các bề mặt thường chạm bằng dung dịch chứa clo hoạt tính như cloramin B hoặc dung dịch javen pha loãng theo đúng hướng dẫn. Cần để bề mặt ướt tối thiểu mười phút trước khi lau lại bằng nước sạch.
