5 tai biến sản khoa thường gặp trong quá trình sinh nở

Tai biến sản khoa thường gặp là gì?

Tai biến sản khoa là thuật ngữ y khoa chỉ các biến chứng nghiêm trọng phát sinh trong thời gian mang thai, lúc chuyển dạ hoặc trong thời kỳ hậu sản. Những tai biến này có thể xảy ra ở bất kỳ thai phụ nào, kể cả những trường hợp thai kỳ trước đó hoàn toàn bình thường, nhưng nguy cơ thường cao hơn ở các trường hợp có bệnh lý nền, đa thai, ngôi thai bất thường hoặc từng phẫu thuật tử cung.

Theo phân loại của chuyên ngành sản phụ khoa, năm tai biến sản khoa nguy hiểm bao gồm băng huyết sau sinh, tiền sản giật và sản giật, vỡ tử cung, nhiễm trùng hậu sản cùng thuyên tắc ối. Mỗi tình trạng có cơ chế bệnh sinh riêng biệt nhưng đều có điểm chung là cần được chẩn đoán nhanh chóng, cấp cứu chính xác và xử trí bởi đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị hồi sức.

Băng huyết sau sinh do đờ tử cung và chấn thương đường sinh dục

Băng huyết sau sinh là tình trạng sản phụ mất lượng máu lớn sau khi thai nhi và nhau thai đã sổ ra ngoài. Nguyên nhân phổ biến nhất là đờ tử cung, khi cơ tử cung không thể co hồi để siết các mạch máu tại vị trí nhau bám. Ngoài ra, chấn thương đường sinh dục như rách tầng sinh môn, rách cổ tử cung, sót nhau hoặc rối loạn đông máu cũng có thể dẫn đến hiện tượng này.

Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng mất máu cấp tính sẽ khiến sản phụ rơi vào trạng thái sốc mất máu, tụt huyết áp, suy đa tạng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Việc theo dõi lượng máu chảy trong những giờ đầu sau sinh là quy trình bắt buộc để nhân viên y tế xử trí khẩn cấp bằng thuốc co hồi tử cung, thủ thuật cầm máu hoặc truyền máu bổ sung.

Tiền sản giật và sản giật trong quá trình chuyển dạ

Tiền sản giật đặc trưng bởi tình trạng tăng huyết áp kèm theo sự xuất hiện của protein trong nước tiểu sau tuần thứ 20 của thai kỳ. Khi chuyển sang giai đoạn sản giật, sản phụ sẽ xuất hiện các cơn co giật toàn thân đột ngột, tiếp theo là hôn mê sâu. Tình trạng này có thể xảy ra trong lúc mang thai, trong khi chuyển dạ hoặc ngay sau khi sinh.

Biến chứng của tiền sản giật và sản giật rất nặng nề, bao gồm phù phổi cấp, suy thận, xuất huyết não, bong nhau non và hội chứng HELLP. Cả mẹ và thai nhi đều đứng trước nguy cơ thiếu oxy nghiêm trọng. Do đó, việc đo huyết áp thường xuyên và làm xét nghiệm nước tiểu trong các lần khám thai định kỳ đóng vai trò sống còn trong việc kiểm soát bệnh trước khi chuyển dạ.

Vỡ tử cung do sẹo mổ cũ hoặc bất cân xứng thai và khung chậu

Vỡ tử cung là một trong những cấp cứu ngoại sản khoa tối khẩn cấp, xảy ra khi thành tử cung bị rách toác trong thai kỳ muộn hoặc trong lúc chuyển dạ. Nguy cơ này tăng cao ở những sản phụ từng mổ lấy thai, có sẹo phẫu thuật bóc u xơ tử cung, khung chậu hẹp, thai quá to hoặc ngôi thai bất thường gây chuyển dạ kéo dài.

Khi vỡ tử cung xảy ra, sản phụ thường có cơn đau nhói đột ngột ở vùng bụng dưới, sau đó cơn co tử cung biến mất, tim thai suy yếu hoặc ngừng đập hoàn toàn. Thai nhi và nhau thai có thể bị đẩy vào ổ bụng, gây chảy máu ồ ạt trong ổ phúc mạc. Đây là tình huống đe dọa tính mạng cả mẹ lẫn con, đòi hỏi phải tiến hành phẫu thuật mở bụng khẩn cấp để hồi sức và xử trí tổn thương.

Nhiễm trùng hậu sản tại đường sinh dục và toàn thân

Nhiễm trùng hậu sản là tình trạng nhiễm khuẩn xuất phát từ đường sinh dục trong khoảng thời gian sau khi sinh. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết rách tầng sinh môn, vết mổ lấy thai hoặc vị trí nhau bám trong lòng tử cung, gây viêm niêm mạc tử cung, viêm cơ tử cung và lan rộng thành viêm phúc mạc hoặc nhiễm trùng huyết.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm chuyển dạ kéo dài, ối vỡ sớm nhiều giờ trước sinh, thăm khám âm đạo nhiều lần không bảo đảm vô khuẩn hoặc sót mô nhau thai. Dấu hiệu điển hình là sốt cao, đau tức vùng bụng dưới, tử cung co hồi chậm và sản dịch có màu sẫm kèm mùi hôi khó chịu. Nếu không điều trị kháng sinh phù hợp, tình trạng nhiễm khuẩn có thể dẫn đến sốc nhiễm trùng nguy hiểm.

Thuyên tắc ối gây suy hô hấp và rối loạn đông máu cấp tính

Thuyên tắc ối là một biến chứng sản khoa cực kỳ nguy hiểm và khó lường trước. Tình trạng này xảy ra khi nước ối, tế bào thai nhi, lông tơ hoặc các mảnh vụn của thai xâm nhập vào hệ tuần hoàn của người mẹ thông qua các tĩnh mạch tử cung bị tổn thương, gây ra phản ứng phản vệ và tắc nghẽn mạch máu phổi.

Sản phụ thường xuất hiện các biểu hiện đột ngột như khó thở cấp tính, tím tái, tụt huyết áp nhanh chóng, co giật và ngừng tuần hoàn hô hấp chỉ trong vài phút. Đồng thời, rối loạn đông máu nội mạch rải rác tiến triển nhanh khiến việc cầm máu trở nên vô cùng khó khăn. Dù tỷ lệ mắc không cao, thuyên tắc ối có tỷ lệ tử vong rất lớn và đòi hỏi sự phối hợp hồi sức tích cực của toàn bộ kíp gây mê hồi sức và sản khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán, theo dõi hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa. Mỗi thai kỳ đều có đặc điểm thể trạng và diễn biến sinh lý riêng biệt. Khi có bất kỳ triệu chứng bất thường nào như ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội, đau đầu kèm mờ mắt hoặc sốt trong thai kỳ và sau sinh, thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tai biến sản khoa là những tình huống y khoa cấp tính có thể xảy ra bất ngờ trong quá trình mang thai và sinh nở. Việc hiểu rõ năm nguy cơ này giúp sản phụ và gia đình chủ động khám thai định kỳ, tuân thủ hướng dẫn theo dõi của nhân viên y tế và lựa chọn cơ sở sinh nở an toàn nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe của mẹ và bé.