5 nhóm người không nên ăn cá khoai để đảm bảo an toàn sức khỏe

Người không nên ăn cá khoai là gì?

Cá khoai, tên khoa học thường gặp là Harpadon nehereus, là loài cá biển thân mềm, không vảy và có tỷ lệ nước trong cơ thịt rất cao. Nhờ hàm lượng calo thấp nhưng giàu chất đạm dễ tiêu, cá khoai được nhiều người ưa chuộng trong các bữa ăn thanh nhiệt mùa nóng.

Tuy mang lại giá trị dinh dưỡng cao, thịt cá khoai lại rất dễ bị biến chất, phân hủy nhanh sau khi đánh bắt nếu điều kiện bảo quản lạnh không đạt chuẩn. Ngoài ra, sự hiện diện của các purin tự nhiên, protein gây dị ứng và nguy cơ tích tụ histamine khiến cá khoai trở thành nguồn thực phẩm tiềm ẩn rủi ro cho một số nhóm người. Việc sử dụng loại cá này đòi hỏi sự hiểu biết về thể trạng cá nhân và nguyên tắc an toàn thực phẩm để không gây hại cho sức khỏe.

Người có tiền sử dị ứng với cá biển và hải sản

Dị ứng hải sản là một trong những dạng dị ứng thức ăn phổ biến và có thể khởi phát nghiêm trọng. Protein đặc trưng trong thịt cá khoai có thể kích thích hệ miễn dịch ở những người có cơ địa nhạy cảm sản sinh kháng thể IgE quá mức. Khi ăn cá khoai, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng từ nhẹ đến nặng như ngứa ngáy, nổi mẩn đỏ, mề đay toàn thân, phù nề vùng mí mắt hoặc môi.

Trong những trường hợp phản ứng dị ứng nghiêm trọng, người bệnh có nguy cơ gặp phải tình trạng co thắt phế quản gây khó thở, nghẹn họng, tụt huyết áp hoặc sốc phản vệ nguy hiểm đến tính mạng. Do đó, bất kỳ ai từng có tiền sử dị ứng với các loại cá biển hoặc động vật có vỏ đều cần thận trọng tối đa, tốt nhất là loại bỏ cá khoai khỏi khẩu phần ăn để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bản thân.

Người mắc bệnh gút và người có nồng độ acid uric máu cao

Bệnh gút là tình trạng viêm khớp do sự lắng đọng các tinh thể monosodium urat tại sụn khớp khi nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài. Giống như nhiều loại cá biển khác, cá khoai chứa một lượng purin tự nhiên đáng kể trong các mô cơ. Khi cơ thể tiêu hóa và phân giải purin, sản phẩm cuối cùng được tạo ra chính là acid uric.

Đối với người đang mắc bệnh gút hoặc người có nồng độ acid uric huyết thanh vượt ngưỡng an toàn, việc dung nạp cá khoai có thể làm gia tăng nhanh chóng lượng acid uric trong tuần hoàn. Tình trạng này dễ kích hoạt các đợt bùng phát viêm khớp cấp tính, gây sưng nóng, đỏ rát và đau nhức dữ dội tại khớp ngón chân cái, mắt cá hoặc khớp gối. Việc hạn chế tối đa cá khoai và thay thế bằng các nguồn đạm thực vật phù hợp là khuyến cáo quan trọng trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày.

Người có hệ tiêu hóa kém hoặc đang bị rối loạn tiêu hóa

Thịt cá khoai có đặc điểm mềm, nhiều nước và theo quan niệm y học cổ truyền là loại thực phẩm có tính hàn. Về mặt sinh học, cấu trúc mô cơ lỏng lẻo của cá khoai rất nhạy cảm với các loại vi khuẩn đường ruột nếu không được bảo quản ở nhiệt độ đủ thấp ngay sau khi đánh bắt.

Những người có hệ tiêu hóa kém, người cao tuổi chức năng dạ dày suy giảm hoặc người đang bị lạnh bụng, đầy hơi, khó tiêu khi ăn cá khoai rất dễ gặp phản ứng kích ứng niêm mạc ruột. Độc tố vi khuẩn nhẹ hoặc tính chất làm mát của món ăn có thể thúc đẩy nhu động ruột quá mức, gây đau bụng quặn thắt và làm trầm trọng thêm tình trạng tiêu chảy. Những người đang hồi phục sau phẫu thuật đường ruột hoặc mắc hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy cũng cần tránh tiêu thụ món ăn này.

Người mắc bệnh thận mạn tính cần kiểm soát chuyển hóa

Ở những người mắc bệnh thận mạn tính, khả năng thanh lọc các chất cặn bã và duy trì cân bằng điện giải của cơ thể đã bị suy giảm đáng kể. Cá khoai cung cấp lượng protein động vật và các khoáng chất như phospho, kali tự nhiên cần được chuyển hóa và đào thải qua thận.

Khi người bệnh thận tiêu thụ quá nhiều đạm động vật từ cá biển, lượng urê máu sẽ gia tăng, gây thêm áp lực lọc lên các cầu thận còn lại. Đồng thời, sự tích tụ phospho và kali nếu không được bài tiết tốt có thể dẫn tới các biến chứng nguy hiểm như ngứa da mạn tính, loãng xương, rối loạn nhịp tim hoặc yếu cơ. Người bệnh suy thận cần tuân thủ nghiêm ngặt định lượng đạm từ bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng và nên cân nhắc kỹ trước khi đưa cá khoai vào thực đơn hàng tuần.

Phụ nữ mang thai trẻ nhỏ và người có thể trạng suy giảm miễn dịch

Cá khoai chứa hàm lượng histidine tự nhiên tương đối cao trong thớ thịt. Nếu cá không được cấp đông chuẩn hoặc bị ươn thiu trong quá trình vận chuyển, vi khuẩn sẽ phát triển và chuyển đổi histidine thành histamine. Khi dung nạp lượng lớn histamine, người ăn có thể bị ngộ độc với triệu chứng đỏ bừng mặt, nhức đầu, buồn nôn và phát ban khắp người.

Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ là những nhóm có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc đang trong giai đoạn nhạy cảm sinh lý. Việc tiếp xúc với nguy cơ ngộ độc histamine hoặc nhiễm khuẩn thức ăn từ cá khoai bảo quản kém có thể dẫn đến mất nước, sốt cao, co thắt dạ dày hoặc ảnh hưởng tiêu cực tới thai nhi. Vì vậy, các nhóm đối tượng này nên thận trọng, chỉ sử dụng cá tươi ngon có kiểm định nguồn gốc và luôn nấu chín kỹ.

Lưu ý an toàn

Cá khoai mua về cần được chế biến ngay khi còn tươi xanh, thân cá trong suốt và không có mùi lạ. Tuyệt đối không ăn cá đã mềm nhũn, chuyển màu đục hoặc có mùi ươn vì hàm lượng histamine và vi khuẩn có thể đã tăng cao. Món ăn luôn phải được nấu chín kỹ ở nhiệt độ sôi, không ăn tái sống. Bệnh nhân có bệnh nền cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần thích hợp.

Tóm tắt

Cá khoai là thực phẩm quen thuộc và giàu dinh dưỡng, nhưng không phải lựa chọn phù hợp cho tất cả mọi người. Nhận biết tình trạng sức khỏe của bản thân, đặc biệt khi có bệnh chuyển hóa, bệnh thận hoặc tiền sử dị ứng, sẽ giúp bạn xây dựng thực đơn khoa học. Nếu gặp bất kỳ phản ứng bất thường nào sau khi ăn, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.