Trước khi siêu âm có được ăn không và những lưu ý cần chuẩn bị

Trước khi siêu âm có được ăn không là gì?

Siêu âm là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh y khoa sử dụng sóng âm thanh tần số cao để tái tạo hình ảnh các cấu trúc bên trong cơ thể theo thời gian thực. Đây là phương pháp phổ biến, không xâm lấn, không gây đau đớn và không sử dụng tia bức xạ ion hóa, an toàn cho cả trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.

Hiệu quả của việc ghi nhận hình ảnh siêu âm phụ thuộc rất nhiều vào môi trường truyền sóng. Sóng âm truyền đi tốt nhất qua môi trường dịch lỏng hoặc các mô mềm đồng nhất, nhưng lại bị cản trở mạnh bởi không khí và các chất rắn không đồng nhất.

Chính vì đặc tính vật lý này, bất kỳ sự hiện diện nào của thức ăn đang tiêu hóa, dịch dạ dày đục hoặc bọt khí tích tụ trong ống tiêu hóa đều có thể làm phân tán chùm sóng âm. Do đó, việc chuẩn bị đường tiêu hóa thông qua ăn uống hợp lý trước khi thăm khám là nguyên tắc kỹ thuật quan trọng nhằm nâng cao độ tin cậy của chẩn đoán.

Siêu âm bụng tổng quát và lý do bắt buộc phải nhịn ăn

Siêu âm bụng tổng quát nhằm khảo sát các cơ quan quan trọng như gan, túi mật, đường mật, tụy, lách và thận. Đối với kỹ thuật này, người bệnh bắt buộc phải nhịn ăn trước khi tiến hành thăm khám.

Nguyên nhân chính là sau khi ăn, túi mật sẽ co bóp để tiết dịch mật vào tá tràng tiêu hóa chất béo, khiến kích thước túi mật xẹp lại và thành túi mật dày lên giả tạo. Tình trạng này làm cản trở nghiêm trọng việc phát hiện các tổn thương như sỏi túi mật, polyp hay viêm túi mật.

Bên cạnh đó, quá trình tiêu hóa thức ăn làm dạ dày co bóp và sinh ra nhiều bọt khí. Sóng siêu âm truyền qua không khí rất kém, dẫn đến hiện tượng cản âm và tạo bóng mờ che khuất các tạng nằm phía sau như tụy và các mạch máu lớn trong ổ bụng. Do đó, việc để trống đường tiêu hóa là điều kiện cần thiết để hình ảnh rõ nét.

Những trường hợp siêu âm thông thường không cần nhịn ăn

Không phải mọi kỹ thuật chẩn đoán bằng sóng siêu âm đều đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn. Rất nhiều vị trí giải phẫu hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi quá trình tiêu hóa và lượng khí trong đường ruột.

Các kỹ thuật như siêu âm tuyến giáp, siêu âm tuyến vú, siêu âm tim, siêu âm mạch máu chi và siêu âm hệ cơ xương khớp không yêu cầu nhịn ăn. Người bệnh có thể ăn uống bình thường trước giờ thăm khám để duy trì thể trạng thoải mái, tránh hạ đường huyết không cần thiết.

Đối với siêu âm thai nhi, mẹ bầu cũng không cần nhịn ăn. Thậm chí một bữa ăn nhẹ trước khi siêu âm thai còn có thể giúp thai nhi vận động tốt hơn, hỗ trợ bác sĩ quan sát các cử động và cấu trúc hình thái của em bé một cách toàn diện. Tuy nhiên, nếu lần khám đó có kèm theo siêu âm ổ bụng mẹ hoặc làm xét nghiệm đường huyết thì vẫn cần tuân theo hướng dẫn nhịn ăn từ cơ sở y tế.

Yêu cầu uống nước và nhịn tiểu đối với siêu âm vùng tiểu khung

Bên cạnh việc nhịn ăn, một số loại siêu âm đòi hỏi sự chuẩn bị đặc biệt về bàng quang. Cụ thể, khi thực hiện siêu âm vùng tiểu khung, siêu âm tiền liệt tuyến hoặc siêu âm tử cung phần phụ qua đường bụng, người bệnh cần nhịn tiểu để làm đầy bàng quang.

Khi bàng quang căng đầy nước tiểu trong, nó đóng vai trò như một cửa sổ dẫn truyền âm tuyệt vời, đồng thời đẩy các quai ruột chứa hơi lên phía trên. Nhờ đó, sóng siêu âm dễ dàng tiếp cận và hiển thị rõ ràng tử cung, buồng trứng ở nữ giới hoặc tiền liệt tuyến ở nam giới.

Người bệnh thường được hướng dẫn uống khoảng 500 đến 750ml nước lọc trước giờ siêu âm khoảng một tiếng và cố gắng nhịn tiểu cho đến khi hoàn thành xong lượt khám. Sau khi bác sĩ kiểm tra xong vùng hạ vị, người bệnh có thể đi tiểu bình thường trước khi thực hiện các bước thăm khám tiếp theo nếu có.

Thời gian nhịn ăn phù hợp và cách chuẩn bị trước ngày thăm khám

Để kết quả siêu âm đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh cần nắm vững các mốc thời gian chuẩn bị. Đối với những khảo sát cần nhịn ăn, thời gian lý tưởng nhất là từ sáu đến tám tiếng trước khi siêu âm. Do đó, thời điểm thuận tiện nhất để thực hiện là vào buổi sáng sớm, sau một đêm ngủ dậy chưa ăn bữa sáng.

Vào bữa tối hôm trước ngày đi khám, bạn nên ưu tiên các món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa như cháo, súp hoặc rau củ luộc, tránh ăn nhiều đồ dầu mỡ, thực phẩm lên men hoặc nước ngọt có gas vì chúng dễ tích tụ hơi trong ruột.

Trong khoảng thời gian nhịn ăn, nếu cảm thấy quá khát, bạn vẫn có thể nhấp từng ngụm nước lọc nhỏ. Tuyệt đối không uống sữa, nước canh, cà phê hay nước trái cây vì các loại thức uống này vẫn kích thích túi mật co bóp và sinh bọt khí đường ruột như thức ăn đặc thông thường.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý bỏ uống các thuốc điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp hay bệnh tim mạch trong thời gian nhịn ăn chuẩn bị siêu âm, trừ khi có chỉ định dừng thuốc từ bác sĩ chuyên khoa. Những người mắc đái tháo đường cần thông báo trước cho nhân viên y tế để được ưu tiên sắp xếp thời gian siêu âm sớm, phòng ngừa nguy cơ hạ đường huyết nguy hiểm do nhịn ăn quá lâu. Không tự ý uống các loại thuốc xổ hay men tiêu hóa trước khi siêu âm nếu chưa có chỉ dẫn y khoa cụ thể.

Tóm tắt

Việc tuân thủ đúng yêu cầu nhịn ăn hoặc chuẩn bị nước uống trước khi siêu âm là bước đơn giản nhưng mang ý nghĩa quyết định đến chất lượng hình ảnh chẩn đoán. Khi có lịch hẹn siêu âm hoặc thăm khám sức khỏe định kỳ, người bệnh nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế để nắm rõ quy trình cụ thể cho từng vị trí cơ thể, từ đó phối hợp nhịp nhàng và tiết kiệm thời gian chờ đợi.