5 nguyên nhân gây khô mắt ngứa mắt thường gặp và cách chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khô mắt ngứa mắt là tình trạng phổ biến gây ra cảm giác cộm rát, xốn mắt, ngứa ngáy khó chịu và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất công việc cũng như chất lượng cuộc sống. Hiện tượng này thường xuất phát từ sự mất cân bằng của màng phim nước mắt hoặc phản ứng kích ứng tại bề mặt nhãn cầu.
Nhiều người có thói quen dụi mắt hoặc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hay corticoid để giảm ngứa tạm thời, điều này tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương giác mạc và nhiễm trùng mắt. Hiểu rõ nguyên nhân gây khô mắt ngứa mắt sẽ giúp bạn có giải pháp chăm sóc khoa học, an toàn và kịp thời bảo vệ thị lực.
Khô mắt ngứa mắt là gì?
Khô mắt ngứa mắt là phức hợp triệu chứng xuất hiện khi màng phim nước mắt bị rối loạn hoặc bề mặt nhãn cầu bị kích ứng bởi các tác nhân bên trong và bên ngoài. Màng phim nước mắt bình thường bao gồm ba lớp thiết yếu: lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy. Ba lớp này phối hợp nhịp nhàng để bôi trơn, cung cấp dưỡng chất, làm sạch bụi bẩn và bảo vệ biểu mô giác mạc cũng như kết mạc. Khi lượng nước mắt tiết ra không đủ hoặc chất lượng màng nước mắt bị suy giảm khiến nước mắt bốc hơi quá nhanh, bề mặt mắt sẽ bị khô ráp. Cùng với đó, các tác nhân dị ứng hoặc phản ứng viêm tại chỗ kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác, dẫn đến phản xạ ngứa ngáy, đỏ mắt và cộm xốn liên tục. Việc xác định đúng căn nguyên là bước quan trọng nhất để cải thiện tình trạng này.
Làm việc liên tục với màn hình thiết bị điện tử
Thói quen nhìn màn hình máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng liên tục trong nhiều giờ là nguyên nhân hàng đầu gây khô mắt ngứa mắt ở người trẻ và nhân viên văn phòng. Khi tập trung vào màn hình kỹ thuật số, tần số chớp mắt tự nhiên giảm từ khoảng 15 đến 20 lần mỗi phút xuống chỉ còn 5 đến 7 lần mỗi phút. Việc giảm chớp mắt khiến lớp màng phim nước mắt không được trải đều trên bề mặt nhãn cầu, dẫn đến nước mắt bay hơi nhanh chóng. Tình trạng này kéo dài làm giác mạc bị khô rát, xuất hiện cảm giác cộm ngứa, xốn mắt như có hạt cát bên trong và mờ mắt thoáng qua sau những giờ làm việc căng thẳng. Để hạn chế tình trạng này, bạn nên chủ động chớp mắt thường xuyên và áp dụng quy tắc nghỉ ngơi ngắt quãng khi sử dụng thiết bị điện tử.
Môi trường điều hòa khô lạnh và khói bụi ô nhiễm
Môi trường sống và làm việc đóng vai trò quan trọng đối với độ ẩm bề mặt nhãn cầu. Ngồi thường xuyên trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp, nơi có luồng gió quạt thổi thẳng vào mặt hoặc độ ẩm không khí quá thấp sẽ đẩy nhanh tốc độ bốc hơi của nước mắt. Ngoài ra, việc di chuyển ngoài đường nhiều khói bụi, khí thải giao thông hoặc tiếp xúc với khói thuốc lá cũng trực tiếp gây kích ứng kết mạc. Bề mặt nhãn cầu khi thiếu độ ẩm bảo vệ sẽ rất dễ bị kích ứng bởi các hạt bụi mịn, dẫn đến phản ứng ngứa ngáy, cay rát, đỏ mắt và chảy nước mắt phản xạ. Việc sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng kín và đeo kính bảo vệ mắt khi ra ngoài là những giải pháp hỗ trợ rất hữu ích.
Dị ứng mắt do phấn hoa bụi mịn và mỹ phẩm
Phản ứng dị ứng tại mắt là nguyên nhân rất phổ biến gây ra tình trạng ngứa mắt dữ dội kèm theo cảm giác khô xốn. Tác nhân dị ứng có thể là phấn hoa, mạt bụi nhà, lông súc vật, nấm mốc hoặc các loại hóa mỹ phẩm như mascara, phấn mắt, nước tẩy trang và kem dưỡng vùng mắt. Khi các dị nguyên này tiếp xúc với kết mạc, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt giải phóng chất trung gian hóa học histamine. Histamine làm giãn nở các mạch máu nhỏ ở màng mắt, gây ngứa rát dữ dội, đỏ mắt, phù nề mí mắt và tăng tiết dịch. Khi bị ngứa mắt do dị ứng, người bệnh tuyệt đối không nên dụi mắt vì hành động này có thể làm tổn thương biểu mô giác mạc và khiến tình trạng ngứa lan rộng hơn.
Sử dụng kính áp tròng sai cách hoặc kéo dài
Kính áp tròng là lựa chọn tiện lợi thay thế kính gọng nhưng việc sử dụng không đúng cách là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khô mắt và ngứa mắt. Kính áp tròng phủ trực tiếp lên bề mặt giác mạc, làm giảm lượng oxy cung cấp cho các tế bào biểu mô và cản trở sự lưu thông tự nhiên của nước mắt. Việc đeo kính quá nhiều giờ trong ngày, đeo kính qua đêm hoặc không vệ sinh khay đựng và dung dịch ngâm kính đúng quy chuẩn khiến lắng đọng protein và vi khuẩn tích tụ. Tình trạng này gây ra cảm giác khô cộm khó chịu, kích ứng kết mạc và tăng nguy cơ viêm giác mạc nguy hiểm. Người dùng kính áp tròng cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian đeo và tạm ngưng sử dụng ngay khi mắt có dấu hiệu bất thường.
Viêm bờ mi và rối loạn chức năng tuyến Meibomius
Viêm bờ mi và rối loạn chức năng tuyến Meibomius là các bệnh lý mạn tính thường gặp ở vùng mi mắt gây ra triệu chứng khô mắt ngứa mắt kéo dài. Các tuyến Meibomius nằm dọc theo bờ mi có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid giúp ngăn ngừa nước mắt bốc hơi. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn hoặc viêm nhiễm do vi khuẩn và bã nhờn, lớp mỡ bảo vệ bị suy giảm nghiêm trọng, khiến nước mắt bay hơi nhanh bất thường. Bệnh nhân thường cảm thấy ngứa ngáy dữ dội ở viền mi, cộm mắt, rát mắt, bờ mi đỏ ửng và có thể xuất hiện nhiều vảy gàu bám quanh chân lông mi sau khi ngủ dậy. Tình trạng này cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra để hướng dẫn vệ sinh bờ mi và can thiệp y khoa phù hợp.
Các biện pháp chăm sóc và làm dịu mắt tại nhà an toàn
Để kiểm soát triệu chứng khô mắt ngứa mắt hiệu quả, bạn nên kết hợp nhiều thói quen chăm sóc lành mạnh mỗi ngày. Hãy áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với máy tính: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa 20 feet tương đương 6 mét trong vòng 20 giây để mắt được thư giãn. Bạn có thể sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để cấp ẩm tức thì cho bề mặt nhãn cầu. Chườm ấm mi mắt bằng khăn sạch khoảng 5 đến 10 phút mỗi ngày giúp làm thông thoáng các tuyến bã nhờn ở bờ mi. Đồng thời, cần bổ sung đủ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày, ăn thực phẩm giàu acid béo omega 3, đeo kính râm khi ra ngoài trời và tuyệt đối tránh thói quen dụi mắt.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị y khoa. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có đơn của bác sĩ vì có thể dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể. Nếu mắt đau nhức, nhìn mờ hoặc chảy mủ, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay.
Tóm tắt
Khô mắt ngứa mắt là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan nếu biểu hiện kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Việc nhận diện đúng nguyên nhân giúp bạn chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và bảo vệ thị lực tốt hơn. Hãy duy trì lịch khám mắt định kỳ với bác sĩ chuyên khoa mắt để phát hiện sớm các bất thường và được tư vấn biện pháp chăm sóc phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhỏ nước muối sinh lý thường xuyên có chữa khỏi khô mắt ngứa mắt không?
Nước muối sinh lý giúp rửa trôi bụi bẩn nhưng không thể thay thế nước mắt nhân tạo. Dùng quá nhiều nước muối sinh lý có thể làm trôi lớp màng phim nước mắt tự nhiên, khiến mắt càng khô rát hơn.
Có nên dụi mắt khi cảm thấy ngứa rát khó chịu không?
Dụi mắt tạo cảm giác dễ chịu tức thời nhưng dễ làm trầy xước giác mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Thay vì dụi mắt, bạn nên chớp mắt đều đặn, nhỏ nước mắt nhân tạo hoặc chườm mát mi mắt.
Dân văn phòng hay bị khô mắt nên chăm sóc mắt như thế nào?
Người làm việc nhiều với máy tính nên áp dụng quy tắc 20-20-20, chớp mắt chủ động, uống đủ nước và sử dụng thêm nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản theo hướng dẫn y khoa.
Đeo kính áp tròng bị ngứa và đỏ mắt có nguy hiểm không?
Kính áp tròng cản trở oxy nuôi dưỡng giác mạc và có thể tích tụ bụi bẩn gây viêm dị ứng. Bạn nên ngưng đeo kính ngay khi mắt kích ứng và đi kiểm tra chuyên khoa mắt.
Khi nào người bị khô mắt ngứa mắt cần đi khám bác sĩ ngay?
Bạn cần đi khám chuyên khoa mắt khi mắt đau nhức dữ dội, giảm thị lực, sợ ánh sáng nhiều, chảy mủ hoặc tình trạng khô ngứa không thuyên giảm sau vài ngày tự chăm sóc.
