Zona thần kinh tái phát nhiều lần: Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Zona thần kinh tái phát

Bệnh zona thần kinh là bệnh nhiễm trùng thần kinh da do virus varicella zoster tái hoạt động từ các hạch thần kinh cảm giác. Sau lần nhiễm thủy đậu ban đầu, virus không bị tiêu diệt hoàn toàn mà tồn tại vĩnh viễn ở trạng thái ngủ yên bên trong hệ thần kinh dưới sự kiểm soát chặt chẽ của hệ miễn dịch tế bào.

Mặc dù phần lớn người có hệ miễn dịch bình thường chỉ bị zona thần kinh một lần trong đời, tỷ lệ tái phát vẫn được ghi nhận ở những người có suy giảm miễn dịch hoặc người cao tuổi. Khi tái phát, người bệnh lại trải qua các giai đoạn đau rát, phát ban mụn nước và ngứa ngáy dữ dội. Mức độ đau đớn và nguy cơ biến chứng như viêm loét da, nhiễm trùng thứ phát hoặc hội chứng đau thần kinh sau zona có thể nghiêm trọng hơn nếu cơ thể người bệnh đang trong tình trạng suy nhược kéo dài.

Cơ chế khiến virus gây bệnh zona thần kinh tái hoạt động nhiều lần

Sau khi một người khỏi bệnh thủy đậu, virus varicella zoster không biến mất hoàn toàn mà ẩn náu suốt đời tại các hạch thần kinh cảm giác dọc tủy sống hoặc dây thần kinh sọ não. Khi hệ miễn dịch suy yếu, virus sẽ nhân lên, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra da và gây ra bệnh zona thần kinh.

Phần lớn người bệnh chỉ trải qua một đợt zona trong đời nhờ lượng kháng thể và tế bào miễn dịch ghi nhớ được củng cố sau đợt nhiễm. Tuy nhiên, nếu khả năng phòng vệ miễn dịch tế bào của cơ thể bị suy giảm sâu sắc hoặc suy thoái dần theo thời gian, hàng rào ức chế virus bị phá vỡ. Điều này tạo cơ hội cho virus varicella zoster tái hoạt động thêm một hoặc nhiều lần nữa, gây ra các đợt phát ban mụn nước mới kèm theo cảm giác đau rát dọc đường đi của dây thần kinh.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát zona thần kinh tái diễn

Nguy cơ tái phát bệnh zona thần kinh liên quan mật thiết đến tình trạng suy giảm chức năng miễn dịch. Những người mắc các bệnh lý mạn tính gây ức chế miễn dịch như đái tháo đường, ung thư, suy thận mạn tính hoặc nhiễm HIV có tỷ lệ tái phát cao hơn rõ rệt so với người khỏe mạnh.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, thuốc chống thải ghép hoặc thuốc corticoid liều cao cũng làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên. Yếu tố tuổi tác cao, tình trạng kiệt quệ thể chất, mất ngủ kéo dài, căng thẳng thần kinh nghiêm trọng và suy dinh dưỡng cũng là những điều kiện thuận lợi kích hoạt virus thức dậy. Ngoài ra, tiền sử đau thần kinh kéo dài sau đợt zona đầu tiên cũng thường gặp ở những người có nguy cơ tái phát cao.

Phương pháp chủ động phòng ngừa bệnh zona thần kinh tái phát

Để giảm thiểu nguy cơ bùng phát các đợt zona thần kinh tiếp theo, tiêm phòng vắc xin ngừa zona thần kinh theo hướng dẫn y tế là biện pháp đặc hiệu giúp tăng cường miễn dịch tế bào chống lại virus varicella zoster, kể cả ở những người đã từng mắc bệnh trước đó.

Song song với việc tiêm chủng, việc nâng cao sức đề kháng toàn diện đóng vai trò rất quan trọng. Mỗi người cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối giàu vitamin, ngủ đủ giấc, kiểm soát tốt mức độ căng thẳng tâm lý và tập luyện thể dục vừa sức đều đặn. Đối với những người mắc các bệnh nền mạn tính như tiểu đường hay bệnh tự miễn, việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ để ổn định bệnh là yếu tố sống còn nhằm duy trì sức đề kháng vững chắc.

Hành động cần làm khi nghi ngờ zona thần kinh bùng phát trở lại

Ngay khi xuất hiện các triệu chứng sớm báo hiệu bệnh tái phát như cảm giác châm chích, nóng rát, đau nhức sâu một bên cơ thể trước khi nổi ban mụn nước, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Việc tiếp cận y tế sớm trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi bắt đầu xuất hiện tổn thương da giúp bác sĩ chỉ định các biện pháp can thiệp kháng virus kịp thời. Can thiệp đúng thời điểm giúp rút ngắn thời gian phát ban, giảm mức độ nghiêm trọng của cơn đau cấp tính và hạn chế tối đa nguy cơ tiến triển thành biến chứng đau dây thần kinh sau zona kéo dài nhiều tháng hay nhiều năm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi hoặc thuốc uống không rõ loại khi chưa có chỉ định chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc kháng virus, thuốc giảm đau thần kinh, hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để đắp lên vùng da tổn thương. Khi nghi ngờ tái phát bệnh, cần thăm khám trực tiếp tại chuyên khoa da liễu hoặc thần kinh.

Tóm tắt

Bệnh zona thần kinh hoàn toàn có thể tái phát ở những người có suy giảm miễn dịch hoặc suy nhược cơ thể kéo dài. Việc hiểu rõ yếu tố nguy cơ, tiêm vắc xin phòng ngừa và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp bảo vệ hệ thống thần kinh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đi khám chuyên khoa sớm để được hướng dẫn xử trí an toàn, giảm thiểu biến chứng đau dây thần kinh sau zona.