Xuất huyết dạ dày ở trẻ sơ sinh

Xuất huyết dạ dày ở trẻ sơ sinh là gì?

Xuất huyết dạ dày ở trẻ sơ sinh là một dạng xuất huyết đường tiêu hóa trên, xảy ra khi các mạch máu tại lớp niêm mạc dạ dày bị rách vỡ hoặc viêm loét. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc là triệu chứng đi kèm của nhiều bệnh lý nội khoa, ngoại khoa phức tạp ở giai đoạn chu sinh. Trẻ sơ sinh, đặc biệt là nhóm trẻ sinh non nhẹ cân hoặc trẻ có bệnh lý nền nặng, có nguy cơ gặp tổn thương niêm mạc dạ dày cao hơn do hệ thống bảo vệ niêm mạc chưa hoàn thiện. Lượng máu mất đi dù nhỏ cũng có thể tác động lớn đến huyết động, gây tụt huyết áp, thiếu máu cấp tính và suy hô hấp nếu không được phát hiện kịp thời. Việc đánh giá tổn thương dạ dày ở trẻ đòi hỏi sự cẩn trọng từ các bác sĩ chuyên khoa nhi.

Yếu tố thường gặp dẫn đến chảy máu dạ dày ở trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh, niêm mạc dạ dày rất mỏng manh và dễ bị tổn thương trước các yếu tố tác động từ bên trong lẫn bên ngoài. Nguyên nhân thường gặp bao gồm tình trạng căng thẳng thể chất nghiêm trọng ở trẻ sinh non, trẻ bị ngạt sau sinh hoặc trẻ phải trải qua hồi sức cấp cứu kéo dài. Khi cơ thể gặp sang chấn, lượng máu nuôi dưỡng đến niêm mạc dạ dày suy giảm, tạo điều kiện cho axit ăn mòn lớp biểu mô bề mặt.

Ngoài ra, sự thiếu hụt vitamin K cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây rối loạn đông máu và xuất huyết tiêu hóa nếu trẻ chưa được tiêm phòng đầy đủ sau sinh. Một số trường hợp khác xuất phát từ viêm dạ dày ruột do nhiễm khuẩn, dị ứng đạm sữa bò nghiêm trọng hoặc tác dụng phụ khi trẻ phải dùng các loại thuốc kháng viêm, hạ sốt không phù hợp với lứa tuổi sơ sinh.

Cách nhận biết máu trong dịch nôn và phân của trẻ

Biểu hiện rõ ràng nhất của tình trạng chảy máu dạ dày là trẻ nôn trớ ra dịch màu đỏ tươi, màu hồng nhạt hoặc dịch nâu đen sẫm giống như bã cà phê. Sự biến đổi màu sắc này phụ thuộc vào thời gian máu lưu lại trong lòng dạ dày và mức độ phản ứng với axit dịch vị.

Bên cạnh biểu hiện nôn trớ, phụ huynh có thể quan sát thấy trẻ đi tiêu phân đen bóng như hắc ín, có mùi tanh nồng đặc trưng, hoặc phân lẫn những vệt máu tươi nếu lượng máu chảy nhiều và di chuyển nhanh qua đường ruột. Đi kèm với thay đổi ở chất nôn và phân, trẻ thường quấy khóc nhiều do đau bụng, bú kém, bụng chướng nhẹ hoặc có dấu hiệu li bì, da dẻ tái nhợt do mất máu. Việc quan sát chi tiết màu sắc dịch nôn giúp bác sĩ đánh giá mức độ cấp tính của tổn thương.

Phân biệt máu từ đường tiêu hóa của trẻ và máu nuốt từ mẹ

Không phải mọi trường hợp trẻ sơ sinh ọc ra máu đều bắt nguồn từ tổn thương dạ dày của chính trẻ. Một tỷ lệ đáng kể các ca bệnh thực chất là do trẻ nuốt phải máu từ mẹ, thường gặp nhất khi núm vú của mẹ bị nứt cổ gà, trầy xước chảy máu trong quá trình cho con bú. Khi bú mẹ, trẻ vô tình nuốt máu vào dạ dày và sau đó nôn ra ngoài cùng với sữa.

Để xác định chính xác nguồn gốc máu, các bác sĩ nhi khoa thường sử dụng xét nghiệm Apt. Thử nghiệm hóa học đơn giản này dựa trên khả năng kháng kiềm của huyết sắc tố thai nhi F so với huyết sắc tố người lớn A. Nếu kết quả cho thấy máu nuốt từ mẹ và trẻ hoàn toàn khỏe mạnh, không có dấu hiệu thiếu máu hay đau đớn, gia đình có thể yên tâm và chỉ cần tập trung chăm sóc, điều trị vết nứt đầu vú cho người mẹ.

Những việc cha mẹ cần làm ngay khi phát hiện trẻ nôn ra máu

Khi phát hiện trẻ có biểu hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, điều đầu tiên phụ huynh cần thực hiện là giữ bình tĩnh và đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên. Tư thế này ngăn ngừa nguy cơ dịch nôn trào ngược vào đường thở gây sặc và suy hô hấp cấp tính. Sau đó, cha mẹ nên tạm dừng cho trẻ bú sữa hoặc uống nước để dạ dày không bị kích thích thêm.

Gia đình cần giữ lại tã lót dính phân hoặc chụp ảnh dịch nôn của trẻ để cung cấp hình ảnh trực quan cho bác sĩ khi thăm khám. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống bất kỳ loại thuốc cầm máu, thuốc dân gian hay sữa bột nào khi chưa có chỉ định chuyên khoa. Ngay sau khi sơ cứu ổn định đường thở, hãy nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện có khoa sơ sinh hoặc cấp cứu nhi để được thăm khám và xử trí đúng chuyên môn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Xuất huyết tiêu hóa ở trẻ sơ sinh là tình huống cấp cứu, phụ huynh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng tại nhà. Trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa nhi trực tiếp thăm khám và theo dõi.

Tóm tắt

Tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa trên ở trẻ sơ sinh đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ gia đình và đánh giá kịp thời từ nhân viên y tế. Phụ huynh không nên quá hoang mang nhưng tuyệt đối không chủ quan hoặc trì hoãn việc đưa trẻ đi khám. Việc can thiệp đúng chuyên môn ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh chóng và bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt.