Xử trí trong 5 phút đầu khi nghi ngờ đột quỵ để bảo vệ tính mạng

Xử trí 5 phút đầu khi nghi đột quỵ

Đột quỵ não là tổn thương thần kinh cấp tính nguy hiểm, chia làm hai dạng chính là đột quỵ nhồi máu não do cục máu đông gây tắc mạch và đột quỵ xuất huyết não do vỡ mạch máu. Khi tế bào thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng, mỗi phút trôi qua có thể khiến hàng triệu tế bào não chết đi không thể phục hồi. Khoảng thời gian từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến khi người bệnh nhận được sự can thiệp y tế được gọi là thời gian vàng. Trong thời gian này, các biện pháp tái thông mạch máu như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối đường động mạch mới đạt hiệu quả tối ưu. Vì vậy, 5 phút đầu tiên sau khi phát hiện sự cố không phải là lúc chần chừ hay thử nghiệm các mẹo truyền miệng, mà phải tập trung vào việc kích hoạt hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp nhanh nhất có thể.

Gọi cấp cứu 115 là việc quan trọng nhất trong 5 phút đầu

Ngay khi phát hiện người thân có các biểu hiện bất thường như méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói khó, hành động duy nhất và quan trọng nhất cần thực hiện trong 5 phút đầu là gọi ngay cho tổng đài cấp cứu 115 hoặc dịch vụ y tế khẩn cấp gần nhất. Việc liên hệ sớm giúp nhân viên y tế kịp thời hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại và chuẩn bị sẵn sàng xe cấp cứu chuyên dụng cùng đội ngũ nhân sự y khoa.

Khi gọi điện, người hỗ trợ cần cung cấp thông tin rõ ràng về địa chỉ hiện tại, tình trạng ý thức của người bệnh và thời điểm chính xác bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Thời điểm này là cơ sở y khoa quan trọng để bác sĩ chuyên khoa thần kinh tại bệnh viện quyết định phương án can thiệp thích hợp. Việc tự chuyển người bệnh bằng xe máy hoặc phương tiện không chuyên chở y tế có thể làm gia tăng nguy cơ té ngã, chấn thương cổ hoặc khiến tình trạng xuất huyết não trở nên nghiêm trọng hơn.

Thao tác sơ cứu an toàn cho người bệnh trong lúc chờ xe cấp cứu

Trong thời gian chờ đợi lực lượng y tế đến hỗ trợ, người xung quanh cần giữ bình tĩnh và thực hiện các thao tác sơ cứu cơ bản để bảo vệ đường thở của người bệnh. Hãy đặt người bệnh nằm nghỉ ở nơi thoáng mát, bằng phẳng và nới lỏng quần áo, cà vạt, thắt lưng để không cản trở hô hấp. Nếu người bệnh còn tỉnh táo, nên để họ nằm ngửa với đầu hơi nâng cao khoảng 30 độ.

Trường hợp người bệnh bị nôn mửa, co giật hoặc giảm ý thức, cần lập tức nghiêng người bệnh sang một bên (tư thế nằm nghiêng an toàn) để tránh tình trạng chất nôn tràn ngược vào đường hô hấp gây sặc hoặc nghẹt thở. Tuyệt đối không xoa bóp mạnh, không di chuyển đầu cổ đột ngột và luôn theo dõi sát sao nhịp thở cũng như mức độ tỉnh táo của người bệnh cho đến khi nhân viên y tế tiếp quản.

Những sai lầm nguy hiểm cần tuyệt đối tránh khi xử trí đột quỵ

Nhiều sai lầm trong sơ cứu xuất phát từ các thói quen dân gian chưa có căn cứ y học có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Thao tác chích máu ngón tay, tai hoặc cạo gió, bấm huyệt không những không có tác dụng làm thông mạch máu não mà còn gây đau đớn, làm tăng huyết áp đột ngột và gây hoãn thời gian đến bệnh viện.

Một sai lầm phổ biến khác là cho người bệnh uống nước, ăn cháo hoặc dùng các loại thuốc hạ huyết áp, thuốc an cung hay aspirin khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trong giai đoạn đột quỵ cấp, cơ chế nuốt của người bệnh thường bị rối loạn, việc cho ăn uống rất dễ dẫn đến sặc vào phổi gây viêm phổi gián đoạn hoặc ngạt thở. Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc chống đông hay hạ huyết áp khi chưa xác định được là đột quỵ nhồi máu hay xuất huyết脑 có thể khiến tình trạng chảy máu não tiến triển dữ dội hơn.

Quy trình ghi nhớ dấu hiệu nhận biết đột quỵ nhanh theo quy tắc FAST

Để xử trí kịp thời trong 5 phút đầu, việc nhận diện nhanh các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ là vô cùng cần thiết. Quy tắc FAST là công cụ nhận biết đơn giản và chính xác được ngành y tế khuyến cáo rộng rãi. Chữ F đại diện cho khuôn mặt (Face), biểu hiện qua tình trạng nhân trung lệch, nụ cười bị méo hoặc một bên mặt bị xệ xuống. Chữ A đại diện cho tay chân (Arms), người bệnh không thể giơ đều hai tay hoặc một bên tay chân bị yếu, tê bì, rơi xuống nhanh chóng.

Chữ S đại diện cho giọng nói (Speech), biểu hiện qua việc nói ngọng, phát âm không rõ từ, nói lắp hoặc không hiểu lời nói của người khác. Cuối cùng, chữ T đại diện cho thời gian (Time), nghĩa là khi xuất hiện bất kỳ một trong các dấu hiệu trên, cần lập tức ghi nhớ mốc thời gian và gọi cấp cứu ngay. Nhận biết sớm giúp rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi can thiệp chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu khẩn cấp, mọi thao tác sơ cứu tại nhà chỉ nhằm mục đích hỗ trợ bảo vệ đường thở và phòng ngừa chấn thương thứ phát trong lúc chờ lực lượng y tế. Người thân tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có kết quả chụp hình ảnh học não và chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Xử trí đúng cách trong 5 phút đầu khi nghi ngờ đột quỵ bằng việc gọi ngay cấp cứu 115 là yếu tố tiên quyết giúp cứu sống người bệnh và hạn chế di chứng thần kinh lâu dài. Việc giữ bình tĩnh, đặt người bệnh ở tư thế an toàn và tránh các phương pháp dân gian nguy hiểm sẽ giúp tối ưu hóa thời gian vàng cấp cứu. Hãy luôn chủ động ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo để kịp thời hành động khi có sự cố xảy ra.