Xử lý như thế nào khi bé bị ngã sưng mắt an toàn và đúng cách

Bé bị ngã sưng mắt là gì?

Tình trạng sưng nề vùng mắt sau tai nạn ngã ở trẻ nhỏ chủ yếu xuất phát từ chấn thương đụng dập mô mềm bao quanh ổ mắt, bao gồm da mi mắt, mô mỡ dưới da và các mao mạch li ti. Do mạng lưới liên kết lỏng lẻo ở vùng mi mắt, dịch viêm và máu thoát mạch dễ dàng tích tụ lại tạo thành quầng thâm bầm tím quanh mắt. Phần lớn các trường hợp va chạm mức độ nhẹ chỉ gây tổn thương bên ngoài thành ổ mắt và có thể tự thuyên giảm dần sau một đến hai tuần. Tuy nhiên, hốc mắt là vị trí giải phẫu đặc biệt chứa nhãn cầu, hệ thống dây thần kinh thị giác và mạch máu nuôi dưỡng quan trọng, đồng thời tiếp giáp trực tiếp với xương sọ não. Do vậy, mọi chấn thương gây sưng mắt ở trẻ em đều cần được cha mẹ theo dõi cẩn trọng nhằm phân biệt vết bầm tím ngoài da thông thường với các tổn thương phức tạp như nứt vỡ xương thành hốc mắt, xuất huyết tiền phòng hoặc chấn thương sọ não kín.

Các bước sơ cứu ban đầu và kỹ thuật chườm lạnh an toàn

Khi trẻ vừa bị ngã va đập vào vùng trán, cung mày hoặc gò má dẫn đến sưng mắt, việc đầu tiên người lớn cần làm là giữ bình tĩnh để trấn an trẻ, tránh để trẻ quấy khóc làm tăng áp lực mạch máu vùng đầu mặt. Đặt trẻ ngồi hoặc nằm ở tư thế đầu hơi nâng cao. Sử dụng một túi chườm lạnh chuyên dụng hoặc bọc vài viên đá lạnh sạch trong chiếc khăn vải mềm, áp nhẹ nhàng lên vùng mô mềm quanh ổ mắt trong khoảng mười đến mười lăm phút mỗi lần.

Cần lưu ý không đặt trực tiếp đá lạnh trần lên làn da mỏng manh của trẻ để tránh nguy cơ bỏng lạnh. Mỗi đợt chườm nên cách nhau khoảng hai mươi phút và có thể lặp lại vài lần trong ngày đầu tiên sau tai nạn. Nhiệt độ thấp có tác dụng co mạch máu tại chỗ, ức chế quá trình thoát dịch mô quanh mi mắt và giảm cảm giác đau buốt cho trẻ nhanh chóng. Tuyệt đối không đè ép mạnh túi chườm trực tiếp lên nhãn cầu của trẻ.

Quan sát kỹ lưỡng các tổn thương nhãn cầu đi kèm

Sau bước chườm lạnh giảm sưng ban đầu, phụ huynh cần dành thời gian quan sát kỹ cấu trúc mắt dưới ánh sáng tự nhiên rõ ràng. Hãy nhẹ nhàng vạch mi mắt để kiểm tra tình trạng kết mạc xem có xuất huyết đỏ rực hay không, quan sát giác mạc xem có vết xước rách hoặc dị vật lạ bám vào bề mặt nhãn cầu hay không. Đồng thời, kiểm tra sự cân đối của hai bên đồng tử và hướng nhìn của trẻ.

Người chăm sóc nên quan sát xem trẻ có mở được mắt bình thường không, hai mắt có chuyển động linh hoạt theo cùng một hướng khi phụ huynh đưa một món đồ chơi qua lại hay không. Nếu trẻ liên tục nhắm nghiền mắt, sợ ánh sáng chói, nước mắt chảy giàn giụa hoặc kêu đau nhức buốt sâu bên trong nhãn cầu, đó là những chỉ dấu cho thấy chấn thương có thể đã ảnh hưởng đến các cấu trúc bên trong nhãn cầu chứ không chỉ dừng lại ở vết bầm mô mềm bên ngoài.

Những sai lầm phổ biến cần tuyệt đối tránh khi xử lý

Nhiều bậc phụ huynh khi thấy con bị bầm tím mi mắt thường có thói quen bôi dầu gió, lăn trứng gà nóng hoặc dùng các bài thuốc đắp lá dân gian để làm tan vết bầm. Đây là những hành vi sai lầm nguy cơ cao gây biến chứng nghiêm trọng. Hơi nóng từ dầu gió chứa tinh dầu cay có thể bay vào mắt gây bỏng rát kết mạc và giác mạc non nớt của trẻ. Việc chườm nóng hay xoa bóp trong 48 giờ đầu tiên sau ngã làm giãn các mao mạch đang tổn thương, khiến máu bầm chảy nhiều hơn và vùng sưng nề lan rộng sang cả hai mắt.

Ngoài ra, việc tự ý dùng lại các chai thuốc nhỏ mắt cũ có chứa thành phần kháng viêm corticoid hoặc kháng sinh khi chưa được bác sĩ khám là vô cùng nguy hiểm. Corticoid có thể làm trầm trọng thêm tình trạng trầy xước giác mạc và tăng nhãn áp. Thay vào đó, hãy giữ vùng tổn thương sạch sẽ, dùng gạc vô khuẩn che nhẹ nếu có vết trầy xước nông và theo dõi sát sao biểu hiện của trẻ.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay

Mặc dù phần lớn các trường hợp bé bị ngã sưng mắt là do chấn thương phần mềm quanh ổ mắt lành tính, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo tổn thương cấu trúc mắt hoặc chấn thương sọ não đi kèm. Nếu xuất hiện máu đọng ở tiền phòng, tròng đen xuất hiện đốm đục, hai tròng mắt không cùng nhìn về một hướng, sụp mi mắt hoàn toàn hoặc trẻ lớn than phiền nhìn một thành hai, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay lập tức.

Bên cạnh tổn thương tại mắt, chấn thương do ngã đập đầu còn tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nội sọ. Do đó, nếu trẻ có các biểu hiện thần kinh như nôn trớ nhiều lần, ngủ li bì khó đánh thức, quấy khóc dữ dội không dỗ được, co giật hoặc có dịch trong chảy ra từ mũi, tai, phụ huynh phải đưa trẻ đến phòng cấp cứu gần nhất để được kiểm tra phản xạ thần kinh và chụp phim chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi bác sĩ nhận thấy cần thiết.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và hỗ trợ xử trí ban đầu trong sinh hoạt gia đình, hoàn toàn không thay thế cho chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc bác sĩ cấp cứu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi, thuốc nhỏ mắt chứa kháng viêm corticoid, thuốc giảm đau kháng viêm đường uống hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng lên vùng mắt bị thương của trẻ. Khi có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ tổn thương nhãn cầu hoặc bất thường tri giác, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Chấn thương mắt sau khi ngã ở trẻ nhỏ luôn đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ từ người chăm sóc. Việc sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật giúp xoa dịu cảm giác khó chịu và hạn chế tình trạng tụ máu bầm quanh mi mắt. Dù vậy, phụ huynh không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà nếu trẻ có biểu hiện bất thường. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ kiểm tra và đánh giá toàn diện.