Xông tinh dầu gió nhiều có tốt không và ai không nên dùng dầu gió?

Xông tinh dầu gió nhiều có tốt không là gì?

Dầu gió là dung dịch thuốc dùng ngoài, thường được bào chế dưới dạng cồn thuốc hoặc dầu lỏng chứa hỗn hợp tinh dầu thiên nhiên và các hợp chất thơm tổng hợp như menthol, camphor, methyl salicylate và tinh dầu tràm hoặc bạc hà. Khi tiếp xúc với cơ thể, dầu gió kích thích các thụ thể cảm giác tạo ra cảm giác mát lạnh xen lẫn ấm nóng, giúp phân tán cảm giác đau nhức và tạo sự dễ chịu tạm thời cho người sử dụng.

Mặc dù rất phổ biến và dễ mua mà không cần đơn, dầu gió vẫn là một chế phẩm dược liệu có dược tính mạnh. Việc sử dụng dầu gió qua đường hô hấp bằng phương pháp xông hơi nước nóng đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt về liều lượng và thời gian tiếp xúc để tránh gây độc tính cho cơ thể.

Cơ chế tác động của các thành phần trong tinh dầu gió

Các chế phẩm dầu gió thông thường chứa các thành phần tinh dầu bay hơi như menthol chiết xuất từ bạc hà, camphor từ long não, methyl salicylate cùng tinh dầu tràm hoặc khuynh diệp. Khi xông hơi với nước ấm, các phân tử tinh dầu bay hơi nhanh kích thích thụ thể nhiệt lạnh trên niêm mạc mũi, tạo cảm giác đường thở thông thoáng và giảm đau đầu nhẹ.

Tuy nhiên việc hít hay xông hơi nóng chứa nồng độ tinh dầu đậm đặc chỉ có tác dụng tạo cảm giác dễ chịu tức thời. Dầu gió không có khả năng tiêu diệt virus gây cảm cúm hay chữa lành các ổ viêm nhiễm sâu trong đường hô hấp. Lạm dụng việc xông tinh dầu gió nhiều lần trong ngày sẽ làm tăng nồng độ các chất bay hơi xâm nhập vào đường thở, vượt quá khả năng dung nạp của lớp tế bào biểu mô hô hấp.

Tác hại khi xông tinh dầu gió quá nhiều và kéo dài

Thói quen xông hơi tinh dầu gió liên tục nhiều lần trong ngày hoặc kéo dài suốt nhiều tuần có thể dẫn đến hiện tượng kích ứng mạnh niêm mạc mũi xoang và thanh quản. Hoạt chất menthol và tinh dầu bay hơi đậm đặc làm tê liệt tạm thời hoạt động của các lông chuyển trên biểu mô hô hấp, khiến khả năng tự làm sạch bụi bẩn và chất nhầy của đường thở bị suy giảm.

Hít tinh dầu nồng độ cao trong thời gian dài còn gây khô rát biểu mô mũi họng, thậm chí kích phát các cơn co thắt phế quản cấp tính ở những người có cơ địa nhạy cảm. Ngoài ra, việc lạm dụng dầu gió khi sốt cao có thể làm rối loạn cơ chế điều hòa thân nhiệt tự nhiên của cơ thể do cảm giác mát lạnh giả tạo mà menthol tạo ra trên da và niêm mạc. Do đó, việc xông tinh dầu gió nhiều hoàn toàn không tốt cho sức khỏe đường thở.

Những đối tượng tuyệt đối không nên dùng dầu gió

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 2 tuổi là nhóm đối tượng tuyệt đối không được sử dụng dầu gió, kể cả bôi ngoài da hay xông phòng. Hoạt chất menthol và camphor có thể gây phản xạ ức chế hô hấp thần kinh cơ, dẫn đến co thắt thanh quản đột ngột và ngừng thở nguy hiểm đến tính mạng ở trẻ nhỏ.

Phụ nữ đang mang thai và phụ nữ đang cho con bú cần tránh dùng dầu gió bôi trên diện rộng hoặc xông hơi vì các hoạt chất dễ hấp thu qua da và qua nhau thai, đồng thời có thể bài tiết qua sữa mẹ gây ảnh hưởng tiêu cực đến em bé. Bên cạnh đó, những người mắc bệnh hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc có tiền sử co thắt phế quản cũng không nên xông dầu gió vì hơi tinh dầu nồng dễ khởi phát cơn khó thở cấp.

Những người có vết thương hở, vùng da bị trầy xước, lở loét hoặc bệnh nhân suy gan, suy thận nặng cũng thuộc nhóm chống chỉ định với việc tiếp xúc lượng lớn dầu gió và methyl salicylate.

Cách sử dụng dầu gió an toàn và đúng chừng mực

Để đảm bảo an toàn khi sử dụng dầu gió hỗ trợ làm dịu triệu chứng ngạt mũi, người trưởng thành chỉ nên nhỏ từ 1 đến 2 giọt dầu vào bát nước nóng vừa phải, giữ khoảng cách mặt cách bát nước ít nhất 20 đến 30 cm để tránh nguy cơ bỏng nhiệt. Thời gian cho mỗi lần xông hơi không nên vượt quá 5 đến 10 phút và không thực hiện quá 1 đến 2 lần mỗi ngày.

Khi sử dụng dầu bôi xoa ngoài da, chỉ lấy một lượng nhỏ thoa lên vùng thái dương, cổ hoặc lưng, tránh xa vùng mắt, hốc mũi và niêm mạc hở. Người dùng tuyệt đối không được uống dầu gió hoặc nhỏ trực tiếp dầu nguyên chất vào sâu bên trong lỗ mũi vì sẽ gây loét niêm mạc và ngộ độc nghiêm trọng. Không nên biến việc xông dầu gió thành thói quen hàng ngày khi cơ thể không có triệu chứng khó chịu.

Lưu ý an toàn

Dầu gió chỉ dùng ngoài da hoặc xông gián tiếp đúng hướng dẫn, tuyệt đối không được uống hay nhỏ trực tiếp vào mũi họng. Nếu nuốt nhầm dầu gió hoặc xuất hiện các triệu chứng ngộ độc như buồn nôn, chóng mặt, khó thở, co giật, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Người có bệnh lý hô hấp mạn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi xông bất kỳ loại tinh dầu nào.

Tóm tắt

Dầu gió là sản phẩm quen thuộc giúp hỗ trợ làm ấm và giảm cảm giác khó chịu tạm thời khi được sử dụng đúng chừng mực. Tuy nhiên lạm dụng việc xông hoặc hít dầu gió quá thường xuyên có thể gây hại cho hệ hô hấp và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc. Người dùng cần tuân thủ hướng dẫn an toàn, chú ý các nhóm đối tượng chống chỉ định và tham khảo ý kiến bác sĩ khi triệu chứng bệnh không thuyên giảm.