Xơ phổi là gì và xơ phổi có lây sang người khác không?

Xơ phổi có lây không là gì?

Nhu mô phổi bình thường có cấu trúc mềm mại, đàn hồi tốt với hàng triệu phế nang mỏng manh chịu trách nhiệm trao đổi khí oxy và carbon dioxide giữa cơ thể với môi trường. Khi bị xơ phổi, các mô kẽ hỗ trợ xung quanh phế nang bị viêm kéo dài và dần biến đổi thành các dải mô sẹo xơ cứng, dày cộm.

Sự xuất hiện của các dải sẹo này làm giảm nghiêm trọng tính đàn hồi tự nhiên của phổi, khiến phổi không thể giãn nở tối đa khi hít vào. Đồng thời, thành phế nang bị dày lên tạo thành rào cản cản trở quá trình oxy đi từ túi khí vào lòng mạch máu để nuôi cơ thể. Hậu quả là nồng độ oxy trong máu suy giảm dần, dẫn đến tình trạng khó thở mạn tính và suy giảm sức bền thể lực ở người bệnh. Bệnh thường tiến triển âm thầm qua nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Giải đáp thắc mắc xơ phổi có lây truyền từ người sang người không

Câu trả lời khẳng định từ y khoa là xơ phổi hoàn toàn không lây nhiễm. Tình trạng này không bắt nguồn từ một mầm bệnh lây lan trực tiếp từ người sang người như vi rút cúm, trực khuẩn lao hay vi khuẩn gây viêm phổi cấp. Xơ phổi là một quá trình biến đổi cấu trúc tế bào nội tại xảy ra bên trong thành phế nang và mô kẽ của từng cá nhân.

Do đó, người sống chung trong gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp hoàn toàn không có nguy cơ mắc bệnh khi tiếp xúc gần, nói chuyện, dùng chung bát đũa hay chăm sóc người bệnh xơ phổi. Hiểu rõ điều này giúp xóa bỏ tâm lý e ngại, tránh sự kỳ thị không đáng có và tạo điều kiện để người bệnh nhận được sự chăm sóc, động viên tinh thần trọn vẹn từ người thân.

Tuy nhiên, nếu xơ phổi xảy ra sau một đợt nhiễm trùng hô hấp mạn tính như bệnh lao trước đây, người bệnh vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp đánh giá để loại trừ nguy cơ vi khuẩn lao còn hoạt động, nhằm bảo đảm an toàn dịch tễ cho gia đình.

Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp dẫn đến xơ phổi

Xơ hóa nhu mô phổi xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau. Một nhóm phổ biến là do môi trường sống và làm việc có chứa các hạt bụi độc hại kéo dài như bụi silic, sợi amiăng, bụi than đá hoặc phân chim. Khi hít phải liên tục trong nhiều năm, các phân tử này kích hoạt phản ứng viêm mạn tính và thúc đẩy lắng đọng sợi collagen bất thường tại phổi.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tự miễn hệ thống như viêm khớp dạng thấp, xơ cứng bì, lupus ban đỏ hệ thống cũng có thể tấn công vào mô kẽ phổi gây tổn thương xơ. Tác dụng phụ của một số thuốc tim mạch, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc hóa trị ung thư hoặc di chứng sau xạ trị vùng ngực cũng có thể dẫn tới xơ hóa.

Đáng chú ý, nhiều trường hợp được chẩn đoán là xơ phổi vô căn, nghĩa là các bác sĩ không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng dù đã làm đầy đủ các xét nghiệm tầm soát chuyên sâu. Khói thuốc lá và yếu tố cơ địa di truyền được xem là các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng khởi phát bệnh.

Dấu hiệu nhận biết điển hình của tình trạng xơ hóa nhu mô phổi

Triệu chứng đặc trưng và xuất hiện sớm nhất của xơ phổi là khó thở khi gắng sức, chẳng hạn như khi leo cầu thang, mang vác đồ hoặc đi bộ nhanh. Theo thời gian, cảm giác hụt hơi có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi tĩnh tại. Người bệnh cũng thường xuyên bị ho khan kéo dài, ho từng cơn dai dẳng mà không đáp ứng với các loại siro ho thông thường.

Cùng với triệu chứng hô hấp, cơ thể người bệnh rơi vào trạng thái mệt mỏi mạn tính, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau tức nhẹ vùng ngực hoặc đau nhức các khớp. Ở giai đoạn tiến triển, do thiếu oxy mạn tính trong máu, đầu các ngón tay và ngón chân có thể bị biến dạng phình to như dùi trống, móng tay khum tròn và môi móng hơi tím tái.

Khi thăm khám, bác sĩ chuyên khoa hô hấp dùng ống nghe có thể phát hiện tiếng ran nổ khô như tiếng xé băng dính gai ở hai đáy phổi khi người bệnh hít sâu vào. Đây là dấu hiệu lâm sàng rất gợi ý để chỉ định các thăm dò hình ảnh tiếp theo.

Phương pháp chẩn đoán và định hướng quản lý y khoa đối với xơ phổi

Để xác định chính xác xơ phổi, bác sĩ cần kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán chuyên sâu. Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao lồng ngực là tiêu chuẩn hình ảnh quan trọng nhất, giúp quan sát rõ hình ảnh kính mờ, dải xơ và tổn thương dạng tổ ong đặc trưng ở nhu mô phổi.

Bên cạnh hình ảnh học, đo chức năng thông khí phổi đóng vai trò then chốt để đánh giá mức độ suy giảm thể tích phổi và khả năng khuếch tán khí qua màng phế nang mao mạch. Các xét nghiệm máu cũng được thực hiện nhằm tầm soát các bệnh tự miễn kết hợp hoặc loại trừ các tình trạng viêm nhiễm tiềm ẩn.

Trong mục tiêu điều trị, hiện nay y học chưa thể làm biến mất hoàn toàn các vết sẹo xơ đã hình thành. Các can thiệp y khoa tập trung vào việc làm chậm tốc độ suy giảm chức năng hô hấp thông qua các thuốc chống xơ đặc hiệu, phục hồi chức năng hô hấp, liệu pháp oxy dài hạn tại nhà khi có chỉ định và tiêm phòng đầy đủ các mũi vắc xin đường hô hấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các thuốc chống xơ, thuốc ức chế miễn dịch hoặc tự ý điều chỉnh bình thở oxy tại nhà khi chưa có chỉ định chuyên môn. Khi xuất hiện cơn khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi hoặc đau thắt ngực, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Xơ phổi hoàn toàn không phải bệnh truyền nhiễm và không lây lan giữa người với người. Việc hiểu đúng bản chất sẹo hóa nhu mô phổi giúp người bệnh gạt bỏ mặc cảm, yên tâm kết nối cộng đồng và tập trung hợp tác cùng bác sĩ chuyên khoa hô hấp để bảo tồn tối đa chức năng thở.